Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z dnia [...] września 2020 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Burmistrza D. z dnia [...] lipca 2020 r., nr [...] w przedmiocie odmowy S. J. (dalej: "skarżący") umorzenia zaległości podatkowych z tytułu opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi za okres od stycznia 2015 r. do września 2019 r. w kwocie [...]zł.
Stan sprawy przedstawia się następująco:
Skarżący wnioskiem z dnia [...] lutego 2020 r. wystąpił do Burmistrza o umorzenie zaległości z tytułu opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi z powodu braku środków finansowych. pieniędzy i braku dochodu. Ponadto złożył oświadczenie o stanie majątkowym, z którego wynikało, że prowadzi działalność gospodarczą opodatkowaną w formie ryczałtu ewidencjonowanego, z której przychód w okresie od [...] stycznia 2020 r. wyniósł [...] zł. Z uwagi, że jest chory przysługuje mu zasiłek chorobowy, choć na dzień [...] marca 2020 r. nie otrzymał jeszcze tego świadczenia.
Skarżący podał, ze posiada: działkę budowlaną o pow. 490 m˛, położoną w D.; komputer; samochód osobowy cinquencento Fiat z 1993 r. oraz ciągnik jednoosiowy z 1957 r. Skarżący wskazał, że ponosi: opłaty za gaz w wysokości [...] zł (wyrównanie [...] zł); opłaty za energię elektryczną w wysokości [...] zł; opłaty za wodę w wysokości [...] zł; opłaty za c.o. w wysokości [...] zł; opłaty za telefon w wysokości [...] zł; wydatki na leczenie ok. [...] zł; opłaty składek ZUS styczeń – luty [...] zł i za marzec [...] zł. Skarżący podał, że posiada zadłużenie u innych osób.
Organ I instancji w toku postępowania wystąpił do Ośrodka Pomocy Społecznej w D. oraz do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o udostępnienie danych dotyczących pobierania przez skarżącego ewentualnych świadczeń społecznych. Organ I instancji otrzymał zaświadczenia z dnia [...] maja 2020 r. z Ośrodka Pomocy Społecznej, że skarżący nie figuruje w jego ewidencji oraz że nie pobiera on żadnych świadczeń. Od ZUS, organ I instancji otrzymał pismo z dnia [...] lipca 2020 r., odmawiające mu udzielenia informacji. Organ I instancji pozyskał i dołączył do akt sprawy: wydruk z CEIDG, potwierdzający zarejestrowanie strony jako przedsiębiorcy oraz kopię decyzji Burmistrza D. z [...] stycznia 2020 r. w sprawie ustalenia wysokości zobowiązania w podatku od nieruchomości na 2020 r. oraz kopię upomnienia nr [...] z [...] lutego 2020 r., wzywające skarżącego do uregulowania należności pieniężnych z tytułu opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi wraz z kosztami upomnienia w kwocie [...]zł.
Organ I instancji, po przeprowadzeniu postępowania wydał decyzję z dnia [...] lipca 2020 r., w której odmówił skarżącemu umorzenia zaległości z tytułu opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi.
W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, że na podstawie art. 6q ustawy z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (Dz.U.
z 2019 r. poz. 2010, ze zm., dalej: "u.c.p.g.") w sprawach dotyczących opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi stosuje się przepisy ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2019 poz. 900, ze zm., dalej: "o.p."). Organ I instancji przytoczył treść art. 67a § 1 o.p., wskazując na przesłanki umorzenia zaległości mające zastosowane również do umorzenia należności z tytułu opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi, tj. ważny interes podatnika lub interes publiczny. Wskazał, że ciężar wykazania nadzwyczajnych i wyjątkowych okoliczności uniemożliwiających spłatę zobowiązania spoczywa na ubiegającym się o ulgę. Organ I instancji objaśnił co należy rozumieć pod pojęciem ważnego interesu podatnika i ważnego interesu publicznego oraz wskazał na wyjątkowy charakter instytucji umorzenia, a także uznaniowy charakter decyzji w przedmiocie ulgi.
Następnie organ I instancji wskazał na ustalenia dokonane w zakresie sytuacji finansowej skarżącego, z których wynikało, że jest on użytkownikiem nieruchomości zabudowanej budynkiem mieszkalnym jednorodzinnym, gdzie jest zameldowany na pobyt stały, choć nie posiada tytułu prawnego do nieruchomości. W związku zajmowaniem przedmiotowej nieruchomości, skarżący posiada stosowne umowy na dostarczanie mediów (energii elektrycznej, gazu oraz wody) oraz opłaca podatek od nieruchomości. Organ wskazał również na uchylanie się przez skarżącego od ciążącego na nim obowiązku składania deklaracji o wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi oraz od obowiązku opłacania tych należności począwszy od [...] lipca 2013 r., uznając to za zachowanie niezgodne z normami społecznymi. Organ I instancji ustalił także, że skarżący prowadzi działalność gospodarczą związaną z konserwacją i naprawą pojazdów samochodowych z wyłączeniem motocykli, choć w 2020 r. nie uzyskał przychodu z tego tytułu, zaś od [...] marca 2020 r. przebywa na zasiłku chorobowym i nie otrzymał jeszcze tego świadczenia oraz że wydatki skarżącego miesięcznie wynoszą [...] zł.
W ocenie organu I instancji, sytuacja skarżącego, choć trudna nie mogła stanowić bezpośredniej przesłanki do zastosowania ulgi w postaci umorzenia. Organ I instancji zwrócił uwagę na powszechny obowiązek ponoszenia opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi oraz, że do powstania zaległości przyczynił się sam skarżący wskutek uporczywego uchylenia się od uiszczania opłat od 2013 r.
W takiej sytuacji, zdaniem organu I instancji, udzielenie wnioskowanej ulgi postawiłoby skarżącego w pozycji uprzywilejowanej wobec innych mieszkańców Gminy. Organ I instancji podał, że obecnie doszło do przedawnienia ww. opłaty za 2013 r. i 2014 r.
W odwołaniu od ww. decyzji organu I instancji skarżący podniósł, że decyzja jest niezgodna z prawem. Podał, że ma 69 lat i nie posiada pieniędzy. Według niego, decyzja ma charakter "szykan" i doprowadzi go do całkowitego ubóstwa.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze wydało w dniu [...] września 2020 r. decyzję, w której utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.
W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że materialnoprawną podstawą rozstrzygnięcia stanowił art. 67a § 1 pkt 3 o.p. oraz omówił przesłanki umorzenia. Organ odwoławczy podkreślił uznaniowy charakter decyzji w sprawie umorzenia i powołał się na orzeczenia sądów administracyjnych oraz poglądy doktryny.
Organ odwoławczy przywołał ustalenia dotyczące sytuacji majątkowej skarżącego, akcentując że nie uiszcza on opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnym od 2013 r.
Organ odwoławczy zwrócił również uwagę, że skarżący wykazał wysokie koszty utrzymania, lecz nie podał wysokości swoich dochodów, czy to z prowadzonej działalności gospodarczej, czy z zasiłku chorobowego, czy też innych źródeł utrzymania. Organ odwoławczy podkreślił, że skarżący nie korzysta z pomocy społecznej, pomimo powoływania się na trudną sytuację życiową.
Organ odwoławczy wskazał również, że organ I instancji, dążąc do ustalenia prawdy obiektywnej, zwrócił się do ZUS, lecz nie uzyskał informacji o wysokości świadczeń pobieranych w latach 2015 – 2020, zaś sam skarżący, który zobowiązany jest także do gromadzenia dowodów, ograniczył się do oświadczenia, że pobiera zasiłek. W tej sytuacji, zdaniem organu odwoławczego, organ I instancji prawidłowo uznał, że wnioskodawca nie wykazał w sposób rzetelny i wyczerpujący swojej sytuacji życiowej, co uzasadniało stwierdzenie, iż nie zaistniała przesłanka ważnego interesu strony.
Skarżący złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie skargę na ww. decyzję i wniósł o jej uchylenie.
W ocenie skarżącego, wydana decyzja była krzywdząca. Podkreślił, że jest osobą schorowaną, starsza, nie posiada żadnych dochodów i utrzymuje się z pomocy siostry. Ponadto zwrócił uwagę na fakt, że organy nie zwracały się do niego o ewentualne uzupełnienie danych, co do złożonego wniosku
W odpowiedzi na skargę, organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie.
W piśmie procesowym z dnia [...] grudnia 2020 r. skarżący podał, że chciałby aby sprawa była rozpoznawana na rozprawie. Ponadto wyjaśnił, że znajduje się w trudnej sytuacji życiowej.
W piśmie procesowym z dnia [...] marca 2021 r. skarżący wskazał, że nie uzyskał żadnych dochodów za lata 2018 – 2020 oraz iż obecnie znajduje się w trudnej sytuacji i nie ma środków finansowych na opłaty mediów.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje
Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja organu odwoławczego w przedmiocie odmowy umorzenia skarżącemu zaległości w opłacie za gospodarowanie odpadami komunalnymi.
Na wstępie podać należy, że pismem z [...] grudnia 2020 r. skarżący wniósł o przeprowadzenie rozprawy. Wyjaśnić należy, że sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym w trybie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r. poz. 374 ze zm.), dalej "ustawa COVID". Zgodnie z tym przepisem przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów.
Ponadto stosownie do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 października 2020 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie ustanowienia określonych ograniczeń, nakazów i zakazów w związku z wystąpieniem stanu epidemii (Dz.U. z 2020 r. poz.1829), począwszy od 17 października 2020 r. miasto na prawach powiatu Szczecin, będące siedzibą Sądu, zostało objęte strefą czerwoną. W związku z tym zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z [...] lutego 2021 r. skierowano sprawę do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniach z 22 października 2020 r. o sygn. akt II FSK 1389/18 i II FSK 1600/18 w takiej sytuacji (tj. objęcia strefą czerwoną) skierowanie sprawy celem rozpoznana na posiedzeniu niejawnym nie jest uzależnione od zgody lub sprzeciwu strony. Podobnie orzekł NSA w postanowieniu z 1 grudnia 2020 r. o sygn. akt II FSK 2207/18.
Jednocześnie odnosząc się do możliwości przeprowadzenia rozprawy przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku, NSA zwrócił uwagę, że uzależnione to jest od możliwości wzięcia udziału w takiej rozprawie każdej ze stron i umożliwienie jej dostępu do takich urządzeń, aby możliwy był bezpośredni przekaz na odległość obrazu i dźwięku. Fakt posiadania takich możliwości u jednej strony nie może wpływać na sytuację procesową pozostałych uczestników postępowania, tzn. okoliczność, że możliwości takie ma jedna ze stron nie oznacza automatycznie, że każdy uczestnik postępowania dysponuje takimi samymi możliwościami technicznymi przekazu, a tylko taka możliwość stanowiłaby o możliwości przeprowadzenia rozprawy na odległość.
Sąd w obecnym składzie ww. poglądy podziela. Ponadto należy stwierdzić, że wymogi ciągłości działania i bieżącego rozpatrywania spraw przez sądy administracyjne w tym wyjątkowym okresie, z powodu narzuconego reżimu sanitarnego, powodują niemożność uwzględnienia wniosku o rozpatrzenie sprawy na rozprawie, gdyż niemożliwy do przewidzenia jest termin, w którym mogłoby to nastąpić. Skarżący mają prawo oczekiwać, że ich sprawy będą rozpoznawane pomimo stanu epidemii. Tym bardziej, że regulacje z art. 15zzs4 ustawy COVID, odnoszą się nie tylko do okresu trwania stanu zagrożenia epidemicznego, stanu epidemii, ale także jeszcze roku od odwołania stanu epidemii.
Należy podkreślić, że rozpatrywana sprawa należy do spraw z kategorii pilnych, gdyż dotyczy umorzenia zaległości w przedmiotowych opłatach i ma wpływ na bieżącą sytuację skarżącego, a zwłoka w rozpoznaniu sprawy byłaby nieuzasadniona. Wskazać należy, że w toku postępowania administracyjnego skarżący mógł wypowiadać się i wypowiadał się co do zebranego materiału dowodowego. Zajęte przez skarżącego stanowisko w sprawie jest jasne i konsekwentne zarówno przed organami administracyjnymi, jak i przed Sądem.
Wskazać należy, że Sądowi wiadomo z urzędu, iż kwestia prawidłowości obciążenia skarżącego opłatami za gospodarowanie odpadami komunalnymi została przesądzona prawomocnym wyrokiem WSA w Szczecinie z dnia 24 września 2020 r. o sygn. akt I SA/Sz 260/20, w którym oddalono skargę skarżącego na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] stycznia 2020 r. nr [...] w przedmiocie opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi od 2014 r. do 30 lipca 2019 r. Zdaniem WSA, zobowiązanym do złożenia deklaracji i uiszczenia opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi był skarżący, jako osoba władająca nieruchomością, gdyż przez cały badany okres zamieszkiwał i użytkował przedmiotową nieruchomość, a zatem spełniał wymogi legalnej definicji "właściciela nieruchomości", do której należy również podmiot władający nieruchomością (art. 2 ust.1 pkt 4 u.c.p.g.).
Podkreślić należy, że zgodnie z art. 6q ust. 1 u.c.p.g. w sprawach dotyczących opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi stosuje się przepisy o.p., z tym że uprawnienia organów podatkowych przysługują wójtowi, burmistrzowi lub prezydentowi miasta, a w przypadku przejęcia przez związek międzygminny zadań gminy, o których mowa w art. 3 ust. 2, w zakresie gospodarowania odpadami komunalnymi, w zakresie opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi, które stanowią dochód związku międzygminnego - zarządowi związku międzygminnego.
Z kolei stosownie do art. 6 ust. 12 u.c.p.g. do opłat stosuje się przepisy działu III ustawy Ordynacja podatkowa, z tym że uprawnienia organów podatkowych przysługują wójtowi, burmistrzowi lub prezydentowi miasta.
Rozpoznając niniejszą skargę Sąd dopatrzył się naruszeń przepisów postępowania, które skutkowały koniecznością wyeliminowania decyzji obu instancji z obrotu prawnego.
W pierwszej kolejności należy wskazać, że Sąd, dokonując oceny stanu faktycznego rozpoznawanej sprawy stwierdził, iż ustalenia faktyczne poczynione przez organy podatkowe, które dla organów stały się podstawą rozstrzygnięcia, nie zostały ustalone z zachowaniem reguł procedury administracyjnej. Sprawa nie została również prawidłowo, zgodnie z dyspozycją art. 127 o.p., zbadana przez organ w postępowaniu odwoławczym, który nie rozważył ponownie wszelkich aspektów sprawy.
W tym miejscu przypomnieć należy, że zgodnie z art. 120 o.p. organy podatkowe działają na podstawie przepisów prawa, a stosownie do art. 122 o.p. w toku postępowania podejmują wszelkie niezbędne działania w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy w postępowaniu podatkowym. Stosownie zaś do treści art. 121 § 1 o.p. postępowanie podatkowe powinno być prowadzone w sposób budzący zaufanie do organów podatkowych. Organy podatkowe powinny również wyjaśniać stronie zasadność przesłanek, którymi kierują się przy załatwianiu sprawy, aby w miarę możliwości doprowadzić do wykonania przez stronę decyzji bez stosowania środków przymusu, co wynika z art. 124 o.p.
Przepis art. 180 § 1 o.p. nakazuje dopuszczenie w charakterze dowodu wszystkiego, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. Art. 187 § 1 o.p. nakłada na organ podatkowy obowiązek zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego, a zatem dokonania swobodnej oceny materiału dowodowego, z uwzględnieniem wskazań logicznego rozumowania, wiedzy i doświadczenia życiowego. Następnie, zgodnie z art. 191 o.p., organ podatkowy ocenia na podstawie całego zebranego materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona.
Bezsporne w sprawie było, że skarżący jest użytkownikiem nieruchomości zabudowanej budynkiem mieszkalnym jednorodzinnym, gdzie jest zameldowany na pobyt stały, choć nie posiada tytułu prawnego do nieruchomości. Skarżący zawarły stosowne umowy na dostarczanie mediów do ww. nieruchomości oraz opłaca podatek od nieruchomości. Organy podkreśliły, że do powstania zaległości z tytułu ww. opłat przyczynił się sam skarżący, gdyż nie złożył odpowiedniej deklaracji, ani nie uiszczał wskazanych opłat. Według organów, sama trudna sytuacja materialna wnioskodawcy nie może stanowić podstawy do niepłacenia podatków oraz opłat, a także domagania się umorzenia zaległości. Organy wskazały, że nie ujawnił swoich dochodów, mimo, iż ponosi określone miesięczne wydatki i jak ustaliły organy, nie korzysta ze środków pomocy społecznej. Zdaniem organu odwoławczego, skoro, organ rentowy odmówił podania organowi I instancji danych w zakresie wysokości zasiłku chorobowego, a strona nie wykazała rzetelnie sytuacji życiowej (wysokości dochodów) to nie zachodzi przesłanka ważnego interesu podatnika.
Z powyższym stanowiskiem organów nie sposób się zgodzić.
Zgodnie z art. 67a § 1 pkt 3 o.p., organ podatkowy, na wniosek podatnika, z zastrzeżeniem art. 67b, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym, może umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe, odsetki za zwłokę lub opłatę prolongacyjną. Z powyższego unormowania wynika, że decyzje w przedmiocie zastosowania jednej z ulg wymienionych w 67a § 1 o.p. organy podejmują w ramach tzw. uznania administracyjnego, co oznacza możliwość (nie zaś konieczność) umorzenia zaległości podatkowej, w przypadku spełnienia jednej z przesłanek zawartych w przywołanym przepisie. Nie zwalnia to jednak organu podatkowego z obowiązku zebrania w sposób dokładny i wyczerpujący materiału dowodowego, a następnie dokonania na jego podstawie oceny sytuacji wnioskodawcy pod względem spełnienia przesłanek umożliwiających udzielenie ulgi podatkowej, tj. "ważnego interesu podatnika" i "interesu publicznego", które to przesłanki mają charakter klauzul generalnych, a znaczenie ich pozostaje niedookreślone.
Niemniej jednak przykładowo można wskazać, że pod przesłanką "ważnego interesu podatnika" mogą się kryć nadzwyczajne względy, które mogłyby zachwiać podstawami egzystencji podatnika. Natomiast "interes publiczny" należy wiązać z dyrektywą postępowania nakazującą mieć na względzie respektowanie wartości wspólnych dla całego społeczeństwa (por. wyroki NSA: z dnia 21 maja 2003 r., o sygn. akt III SA 2752/01, z dnia 8 sierpnia 2014 r., o sygn. akt. II FSK 2016/12).
Podkreślenia przy tym wymaga, że sąd administracyjny nie zastępuje organów administracyjnych w orzekaniu, tj. nie może podjąć decyzji o umorzeniu zaległości konkretnej osobie. Decyzje w przedmiocie ulg, jako decyzje uznaniowe w pełnym zakresie podlegają natomiast badaniu, co do ich zgodności z przepisami proceduralnymi i ocenie, czy organ podatkowy prawidłowo zgromadził materiał dowodowy, czy wyciągnięte wnioski są logiczne i poprawne, a dokonana ocena mieści się w ustawowych granicach (por. wyrok NSA z dnia 23 kwietnia 1998 r., o sygn. akt l SA/Kr 1227/97). Sądowa kontrola obejmuje zatem wyłącznie samo postępowanie poprzedzające ich wydanie, a nie rozstrzygnięcie, które jest wynikiem dokonanego przez organ wyboru.
Zdaniem Sądu, organy obydwu instancji nie zbadały należycie sytuacji finansowej skarżącego w odniesieniu się do możliwych do zweryfikowania poziomów minimum socjalnego i minimum egzystencji (publikowanych okresowo przez GUS). Organy winny ustalić, czy kwota pozostająca w budżecie domowym po dokonaniu wszystkich opłat ciążących na skarżącym, zapewnia owe minima, a zatem czy pozwala w konsekwencji na stwierdzenie, że skarżący jest w stanie faktycznie spłacać istniejące zadłużenie bez popadnięcia w niedostatek. Należy bowiem podkreślić, że dążenie do zaspokojenia należności z tytułu zaległości podatkowej, czy innych należności publicznoprawnych nie może doprowadzić do pogrążenia zobowiązanego w ubóstwie i pozbawienia go możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb bytowych. Organy w niniejszej sprawie poprzestały na stwierdzeniu, że strona nie wykazała rzetelnie i wyczerpująco swojej sytuacji życiowej, a zatem nie ujawniła wszelkich uzyskiwanych dochodów.
Organ odwoławczy uznał, że organ podatkowy I instancji, występując do organów pomocy społecznej oraz do ZUS (organowi odmówiono podania danych) podjął w przedmiotowej sprawie niezbędne działania w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, a więc czym uczynił zadość zasadom postępowania administracyjnego.
Z powyższym nie można się zgodzić. Zgodnie z art. 34 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2021 r. poz. 423), dalej "u.s.u.s.", informacje zawarte na koncie ubezpieczonego i koncie płatnika składek prowadzonych w formie elektronicznej, które przekazane zostały w postaci dokumentu pisemnego albo elektronicznego, są środkiem dowodowym w postępowaniu administracyjnym i sądowym. Do informacji zawartych na kontach ubezpieczonych i kontach płatników składek oraz danych źródłowych będących podstawą zapisów na tych kontach stosuje się przepisy o ochronie danych osobowych. Wykorzystywanie danych osobowych i innych informacji zgromadzonych na kontach ubezpieczonych dopuszczalne jest jedynie w przypadkach określonych w ustawie (art. 34 ust. 3 i 4 u.s.u.s.). Stosownie do art. 50 ust. 3 w zw. z ust. 9 u.s.u.s., dane zgromadzone na koncie ubezpieczonego mogą być udostępniane bezpłatnie, m.in. organom podatkowym z uwzględnieniem przepisów dotyczących ochrony danych osobowych.
Organ administracyjny, posiadając w niniejszej sprawie uprawnienia organu podatkowego winien, występując do ZUS o przekazanie stosownych informacji, powołać się na art. 82b o.p., jako podstawę żądania informacji z wyraźnym wskazaniem przedmiotu prowadzonego postępowania administracyjnego.
Jak wynikało z akt, ZUS odmówił wydania informacji, gdyż organ administracyjny nie wskazał właściwego przepisu, uprawniającego go do otrzymania informacji.
Wyjaśnić należy, że co prawda, ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego tytułu wywodzi korzystne dla siebie skutki prawne, to nie można uznać, by zwalniało to organ administracyjny z gromadzenia dowodów we własnym zakresie, zwłaszcza gdy stroną postępowania jest osoba fizyczna, która nie jest reprezentowana przez pełnomocnika zawodowego. Z akt sprawy wynika, co zresztą skarżący podnosił w skardze, że organy w toku postępowania nie zwracały się do niego o uzupełnienie danych (poza jednym wezwaniem z dnia [...] marca 2020 r.), po tym jak otrzymały odmowę udzielenia informacji przez organ rentowy. Postępowanie z wniosku skarżącego z dnia [...] lutego 2020 r. trwało wystarczająco długo (było kilka razy przedłużane – postanowienia Burmistrza z dnia [...] maja 2020 r. i z dnia [...] czerwca 2020 r.), aby organ mógł w tym czasie poczynić dodatkowe ustalenia z udziałem strony, przed wydaniem decyzji z dnia [...] lipca 2020 r. Strona w toku postępowania składała nawet ponaglenie.
Z treści skargi wynikało, że skarżący wykazuje gotowość, wbrew twierdzeniom organu odwoławczego, współdziałania w ustaleniu swojej sytuacji bytowej. W tej sytuacji, organ nie może zatem zasłaniać się stwierdzeniem, że istotne dla sprawy okoliczności nie zostały przez stronę wykazane. Nadto treść dokumentów i oświadczeń zalegających w aktach sprawy winna skłonić organy do bardziej wnikliwej analizy sytuacji życiowej skarżącego i jego rodziny.
Stwierdzić należy, że choć decyzje dotyczące umorzenia zaległych opłat mają charakter uznaniowy, to nie oznacza to dowolności postępowania organów administracyjnych. Wydając decyzję w przedmiocie umorzenia należności organ orzekający winien zawsze brać pod uwagę fakt, że ustawodawca przewidział możliwość umorzenia należności po spełnieniu określonych przesłanek, odmowa umorzenia nie może więc być traktowana jako zasada postępowania przy rozstrzyganiu tego typu spraw, czego organy w sprawie zdają się nie zauważać.
Uzasadnianie odmowy umorzenia należności wyłącznie ich publicznoprawnym charakterem, powszechnością obowiązku ponoszenia opłat, czy długotrwałym uchylaniem się od uiszczenia należności, bez dokładnego zbadania przyczyn takiego stanu rzeczy, jak to zrobiły organy w niniejszej sprawie, wyłączałoby możliwość jego stosowania i realizacji celu, któremu ma służyć. Taka wykładnia, podważająca w istocie zasadę racjonalności ustawodawcy, nie może zyskać akceptacji.
Nie może być aprobaty dla mechanicznej i sztywno pojmowanej zasady nadrzędności interesu społecznego nad interesem indywidualnym. Organ powinien być również obrońcą interesów jednostki, zwłaszcza wówczas, gdy strona postępowania nie ma właściwego rozeznania w przepisach prawa i nie potrafi - bez udzielenia jej właściwych wskazówek i informacji - tak pokierować swoimi działaniami, aby wykazać te wszystkie okoliczności, które mają wpływ na rozstrzygnięcie. Na organie spoczywa w takiej sytuacji szczególny obowiązek udzielenia stronie niezbędnych informacji.
Wobec argumentacji prezentowanej przez organy podkreślić też trzeba, że okoliczność braku korzystania z pomocy społecznej, czy wykazywania wysokich wydatków, w sytuacji niedobadania sytuacji życiowej i dochodowej strony, nie może być w żadnym razie traktowana jako dowód, że strona w obecnej sytuacji jest w stanie zaspokoić swoje podstawowe potrzeby życiowe. W orzecznictwie zasadnie wskazuje się, że nie do zaakceptowania, także z punktu widzenia interesu społecznego, jest sytuacja, w której spłata zobowiązań zmuszałaby dłużnika do korzystania z pomocy społecznej (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 27 maja 2014 r., sygn. akt III SA/Po 1766/13).
Mając powyższe na uwadze należy wskazać, że twierdzenia organów, że z jednej strony nie kwestionują trudnej sytuacji materialnej skarżącego, a z drugiej strony, że skarżący nie podał z czego się utrzymuje, a ponosi znaczne wydatki, oraz, że uporczywie uchyla się od ponoszenia opłat, jest w ocenie Sądu niewystarczające do zaakceptowania prawidłowości decyzji o odmowie umorzenia.
Sąd uznał, że w niniejszym postępowaniu organy naruszyły przepisy postępowania przez przekroczenie granic uznania administracyjnego. Organy dokonały dowolnej oceny wniosku oraz nieprawidłowego zgromadzenia i oceny materiału dowodowego.
W ponownie przeprowadzonym postępowaniu organ podatkowy zobowiązany będzie do rzetelnego zebrania we współpracy ze stroną materiału dowodowego, a następnie na jego podstawie ustali sytuację materialną, rodzinną, zdrowotną i mieszkaniową strony. W tym celu organ winien wezwać skarżącego do złożenia oświadczeń w powyższym zakresie i ewentualnie przedłożenia dokumentów potwierdzających wskazane przez stronę okoliczności. Jeżeli organ kwestionuje twierdzenia strony w zakresie jej sytuacji finansowej, to wówczas zobowiązany jest do wystąpienia do innych organów o podanie stosownych informacji, np. ZUS, organ podatkowy właściwy dla rozliczenia podatku dochodowego od osób fizycznych.
W niniejszym postępowaniu organ może również dokonać ustaleń, czy skarżący posiada zadłużenia w należnościach publicznoprawnych, np. podatki, składki ZUS. Dopiero prawidłowo zgromadzony materiał dowodowy może być poddany ocenie organu pod kątem przesłanek z art. 67a § 1 pkt 3 o.p. z uwzględnieniem danych minimum socjalnego.
Mając na uwadze powyższe rozważania, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit.c w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325, ze zm.), uchylił decyzje organów administracyjnych obu instancji. Skarżący zwolniony był z obowiązku uiszczenia kosztów postępowania.
Przywołane orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są na www.orzeczenia.nsa.gov.pl.