Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] września 2019 r. nr [...], po rozpatrzeniu sprawy na skutek odwołania złożonego przez B. H. (dalej: "Strona", "Skarżący") utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy B. z dnia [...] lipca 2019 r. nr [...] o odmowie umorzenia zaległości z tytułu podatku od środków transportowych w kwocie [...]zł oraz odsetek za zwłokę.
Powyższe decyzje zostały wydane w następującym stanie faktycznym sprawy.
W piśmie z [...] kwietnia 2019 r. Strona skierowała do organu I instancji wniosek o umorzenie w całości zobowiązań z tytułu podatków od środków transportowych.
W wezwaniu z [...] kwietnia 2019 r. organ zobowiązał Stronę do wyjaśnienia o jaki rodzaj pomocy się ubiega, jako osoba prowadząca działalność gospodarczą, tj. czy o udzielenie ulgi w ramach pomocy de minimis, czy jednego z rodzajów pomocy wymienionych w art. 67b § 1 Ordynacji podatkowej, a także do przedłożenia wszystkich będących w jej posiadaniu dokumentów oraz innych dowodów, które zobrazują jej trudną sytuację finansową (z uwzględnieniem podstawy ubiegania się o pomoc).
W piśmie z [...] maja 2019 r. Strona podniosła, iż występuje o pomoc na podstawie art. 67b § 1 pkt 3 lit. h) oraz j) Ordynacji podatkowej i składa wniosek o udzielenie ulgi w spłacie zobowiązania podatkowego, które stanowi pomoc publiczną na rozwój małych i średnich przedsiębiorstw oraz na restrukturyzację. Wyjaśniła, że w związku z zadłużeniem w ZUS straciła płynność finansową w zakresie regulowania opłat na podatek od środków transportowych. W konsekwencji w związku z zablokowaniem rachunków bankowych przez Urząd Skarbowy, nie może kontynuować wyjazdów, które opłacane są przelewami na rachunki bankowe. Ponadto poinformowała, że są wobec niej prowadzone postępowania komornicze, które dotyczą nieuregulowanych wobec kontrahentów płatności za opony i paliwo. Dodatkowo Strona złożyła oświadczenie, iż w ostatnich dwóch latach nie korzystała z pomocy de minimis.
Do akt sprawy dołączone zostały dokumenty dotyczące postępowań egzekucyjnych związanych z zaległościami wobec ZUS.
Decyzją z [...] czerwca 2019 r. organ I instancji odmówił umorzenia zaległej płatności z tytułu podatku od środków transportowych w wysokości [...] zł wraz z odsetkami. W rozstrzygnięciu powołał się na przepisy art. 67b § 1 pkt 1 w zw. z art. 67a § 1 pkt 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2019 r. poz. 900 ze zm.) – dalej: "O.p." - i wskazał na przesłanki "ważnego interesu podatnika" i "interesu publicznego", a także na swobodne uznanie organu podatkowego w kwestii ewentualnego przyznania ulgi. Końcowo organ I instancji wskazał, że przeanalizował wniosek Strony oraz zebrany materiał dowodowy i uznał, iż nie istnieją przesłanki do zastosowania ulgi w postaci umorzenia zaległości.
W odwołaniu od tej decyzji Strona podniosła, że zaległości podatkowe powstały w związku z chorobą żony (nowotwór złośliwy), w czasie której Strona nie wykonywała pracy zarobkowej koncentrując się na opiece i ratowaniu życia żony (ponosiła koszty związane z leczeniem żony oraz dojazdami do szpitala onkologicznego). Strona podkreśliła, że przedstawione okoliczności stanowią jej zdaniem zdarzenie losowe uzasadniające wniosek.
Ponadto Strona podniosła, iż w 2008 r. uległa wypadkowi, w wyniku którego była hospitalizowana i przechodziła długotrwałe leczenie, a następnie przebywała na rencie chorobowej (a także w sanatorium). Stwierdziła, że to zbieg w czasie choroby żony oraz jego wypadku doprowadził do utraty płynności finansowej i powstania zadłużenia.
Do akt podatkowych sprawy Strona załączyła: karty informacyjne dotyczące leczenia szpitalnego z różnych okresów, wyrok zaoczny z [...] marca 2009 r., informację o przebytej rehabilitacji leczniczej w ramach prewencji rentowej ZUS (w latach 2009 i 2011. Uzasadniają podjęte w sprawie rozstrzygnięcie utrzymujące w mocy decyzję organu I instancji organ odwoławczy obszernie przedstawił podstawę prawą rozstrzygnięcia i przeanalizował przesłanki udzielenia ulgi, powołując się na orzeczenia sądów administracyjnych.
Z uzasadnienia decyzji organu odwoławczego wynika, że Strona wnioskując o ulgę nie przedłożyła w toku postępowania żadnych dowodów na okoliczność faktycznych dochodów swojej rodziny (swoich własnych dochodów oraz osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym). Stąd brak było podstaw do zweryfikowania sytuacji materialnej Strony, pomimo iż była ona wzywana (pismem z [...].04.2019 r.) do przedłożenia wszystkich dokumentów obrazujących jej trudną sytuację finansowo-bytową. Ponadto organ odwoławczy podkreślił, iż Strona tłumaczy swoje problemy zdarzeniami z okresu lat 2007-2010, które to zdarzenia (wypadek drogowy, czy choroba żony) zdezaktualizowały się w kontekście uwzględnienia ich jako przesłanek do zastosowania ulg podatkowych. Organ zwrócił uwagę, że analiza zadłużenia Strony prowadzi do wniosku, iż zobowiązania publicznoprawne stanowią większą jego część, a suma zobowiązań (cywilnoprawnych, publicznoprawnych i zadłużenie w ZUS) to kwota powyżej [...] zł. Ponadto stwierdził, że Strona nie wywiązuje się z obowiązku spłaty swoich zobowiązań, stąd toczą się wobec niej egzekucje administracyjne i sądowe. Organ odwoławczy uznał, że umorzenie na podstawie przedmiotowego wniosku nie wpłynie pozytywnie na sytuację bytową Strony, powodując jedynie zmniejszenie ogólnego zadłużenia.
Skarżący w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie wskazał, że w toku postępowania przedstawił swoją sytuację zgodnie z prawdą, dołączając wszystkie dokumenty potwierdzające jego problemy z płatnościami z tytułu podatku od środków transportowych. Skarżący nie podzielił stanowiska organu odwoławczego, że każdy podatnik powinien w taki sposób układać bieg swoich interesów oraz podejmować takie decyzje finansowe, by pozwoliły mu na wywiązywanie się z ciążących na nim należności publicznych.
Ponadto Skarżący podniósł, że nie miał możliwości sprawdzić w organie I instancji, jakie ma zaległości i za jakie okresy. Końcowo wskazał, że jego zdaniem większość tych zaległości uległa przedawnieniu z mocy prawa.
Na rozprawie w dniu [...] sierpnia 2020 r. Skarżący przedłożył postanowienia Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w K. z [...] września 2019 r. w sprawie umorzenia postępowań egzekucyjnych dotyczących podatku od środków transportowych (prowadzonych na podstawie tytułów wykonawczych nr: [...], [...], [...], [...], [...], [...] W tym zakresie Sąd postanowił na podstawie art. 106 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.) - dalej: "p.p.s.a." – o dopuszczeniu dowodu.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje:
Sąd administracyjny bada zgodność zaskarżonej decyzji organu odwoławczego z punktu widzenia jej legalności, tj. zgodności tej decyzji z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Z brzmienia art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a., wynika, że zaskarżona decyzja winna ulec uchyleniu wtedy, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.
Oceniając zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem stwierdzić należy, że decyzja ta narusza prawo.
Przedmiotem sporu w rozpatrywanej sprawie jest kwestia umorzenia Skarżącemu zaległości z tytułu podatku od środków transportowych w kwocie [...]zł oraz odsetek za zwłokę.
Swoje rozstrzygnięcie organ I instancji oparł na przepisie art. 67a § 1 pkt 3 O.p.
Zgodnie z art. 67a § 1 pkt 3 tej ustawy, organ podatkowy, na wniosek podatnika, z zastrzeżeniem art. 67b, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym, może umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe, odsetki za zwłokę lub opłatę prolongacyjną.
Na podstawie art. 67b § 1 O.p. organ podatkowy na wniosek podatnika prowadzącego działalność gospodarczą może udzielać ulg w spłacie zobowiązań podatkowych, określonych w art. 67a: 1) które nie stanowią pomocy publicznej;
- 2) które stanowią pomoc de minimis - w zakresie i na zasadach określonych w bezpośrednio obowiązujących aktach prawa wspólnotowego dotyczących pomocy w ramach zasady de minimis;
- 3) które stanowią pomoc publiczną (...).
Sąd wskazuje, iż organ podatkowy rozpatrując wniosek o udzielenie ulgi w spłacie zaległości podatkowej powinien w pierwszej kolejności mieć na względzie, że udzielenie powyższej ulgi może dotyczyć jedynie zaległości, która istniała w chwili podejmowania decyzji (tj. stosunku zobowiązaniowego, który istniał w chwili podejmowania decyzji). Bezprzedmiotowe byłoby postępowanie o umorzenie zaległości podatkowej jak i odsetek za zwłokę, gdyby zobowiązanie podatkowe wygasło np. w skutek przedawnienia i nie istniała już zaległość podatkowa (art. 59 § 1 pkt 9 O.p.). Takie postępowanie powinno ulec umorzeniu na podstawie art. 208 § 1 O.p.
Podniesiona wyżej okoliczność potwierdza, że bardzo istotnym był w sprawie zarzut skargi dotyczący przedawnienia zaległości podatkowej w podatku od środków transportowych, które zdaniem Skarżącego miało doprowadzić do wygaśnięcia większości zaległości.
Sąd podkreśla, że prawidłowo przeprowadzone postępowanie wymagało już od organu I instancji dokonania dogłębnej analizy okoliczności ewentualnego przedawnienia zobowiązania objętego wnioskiem o umorzenie. Jednakże w decyzji organu I instancji, której treść ograniczała się do przytoczenia przepisów prawa i omówienia przesłanek "ważnego interesu podatnika" i "interesu publicznego", nie znalazła się ocena kwestii przedawnienia przedmiotowego zobowiązania. Ponadto organ I instancji ograniczył się jedynie do podania łącznej kwoty zobowiązania, tj. kwoty [...]zł, bez wyszczególnienia, co wpływa na wysokość zaległości i jakich okresów dotyczy.
Elementy jakie powinna zawierać decyzja zawiera art. 210 § 1 O.p., a w przepisach tej ustawy nie ma wyjątków pozwalających na pominięcie niektórych składników decyzji. Decyzja zgodnie z art. 210 § 1 pkt 6 O.p. w szczególności powinna zawierać uzasadnienie faktyczne i prawne oraz zgodnie z art. 210 § 1 pkt 4 O.p. powoływać podstawę prawną. Podkreślić należy, że to na organie podatkowym spoczywa obowiązek zbadania z urzędu, czy objęte wnioskiem zobowiązanie istnieje na dzień wydania przez niego decyzji. W decyzji organu I instancji takiej oceny brak. Analizy w kwestii przedawnienia zobowiązania nie przeprowadził również organ odwoławczy. Tym samym zarówno decyzja organu I instancji, jak i organu odwoławczego w ww. zakresie, nie pozwalają na dokonanie oceny ich zasadności.
Sąd zwraca uwagę, iż szczątkowe dane dotyczące zaległości podatkowej objętej wnioskiem odnaleźć można w odręcznej notatce umieszczonej w końcowej części pisma Skarżącego z [...] maja 2019 r. Z notatki (sporządzonej prawdopodobnie przez pracownika organu podatkowego) wynika, że na koncie Skarżącego, zidentyfikowanego na podstawie indeksu [...], widniała na dzień [...] czerwca 2019 r. zaległość w wysokości: należność główna - [...] zł; odsetki – [...] zł; koszty upomnień – [...] zł; razem – [...] zł. Dodatkowo pod ww. notatką znalazła się adnotacja o treści: "Nie wyrażam zgody na całkowite umorzenie podatku. [...].06.2019 r." oraz nieczytelny podpis. Zdaniem Sądu trudno uznać ww. notatkę za dokument (dowód) potwierdzający w wyczerpującym zakresie z czego wynika kwota zobowiązania i jakich okresów dotyczy.
Zdaniem Sądu, w kontekście badania przedawnienia istotne znaczenie ma okoliczność powstania zobowiązania i ewentualnego rozpoczęcia biegu terminu przedawnienia, jego zawieszenia lub przerwania. Powołana wyżej notatka nie potwierdza, aby organy podatkowe przeprowadziły wyczerpującą analizę w tym zakresie. Poprzestały w istocie na przedstawieniu teoretycznych rozważań dotyczących przesłanek przyznania ulgi.
Sąd podziela pogląd wyrażony w judykaturze, że fakt przedawnienia wpływa na wysokość/istnienie zaległości podatkowej i odsetek podlegających umorzeniu w postępowaniu podatkowym. Tym samym dokonanie ustaleń faktycznych w przedmiocie wysokości zaległości podatkowej i odsetek jest obowiązkiem organu podatkowego wynikającym z art. 122, art. 187 § 1 i art. 191 O.p. (por. wyrok NSA z 24.04.2008 r. sygn. akt II FSK 374/07; wyrok NSA z 18.01.2011 r. sygn. akt I FSK 66/10; wyrok NSA z 18.10.1990 r. sygn. akt SA/Kr 876/90; wyrok WSA w Rzeszowie z 5 lutego 2009 r. sygn. akt I SA/Rz 697/08). W aktach niniejszej sprawy brak natomiast dokumentów dotyczących ww. kwestii. Niemożliwe było więc ustalenie w oparciu o materiał dowodowy sprawy, czy faktycznie wystąpiło zarzucane w skardze przedawnienia przedmiotowego zobowiązania albo przerwanie, czy zawieszenie biegu terminu przedawnienia.
W konsekwencji niemożliwe stało się dokonanie kontroli, co do faktycznej wysokości zaległości podatkowej i odsetek za zwłokę objętej wnioskiem o umorzenie. Ponadto nie wiadomo w oparciu o jakie dowody organ odwoławczy uznał w zaskarżonej decyzji, że zobowiązanie podatkowe nie uległo przedawnieniu.
Uwzględniając powyższe ustalenia Sąd stanął na stanowisku, że w sprawie doszło do naruszenia przez organy art. 122, art. 187 § 1 i art. 191 O.p. Przepisy te nakładają bowiem na organy podatkowe obowiązek podejmowania wszelkich niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, zebrania materiału dowodowego i wyczerpującego rozpatrzenia materiału dowodowego oraz dokonania jego oceny z zachowaniem zasady swobodnej oceny dowodów. Tym samym uzasadnione jest, aby w toku ponownego rozpoznawania sprawy organy podatkowe uzupełniły materiał dowodowy w zakresie dokumentów, które pozwolą na wyjaśnienie ww. kwestii.
Należy mieć na względzie, że data powstania zobowiązania podatkowego będzie miała wpływ na właściwe zastosowanie przepisów art. 70 O.p. Zadaniem organu podatkowego jest przytoczenie przepisów dotyczących przedawnienia, z uwzględnieniem zmian obowiązujących w tym zakresie przepisów prawa na przestrzeni lat których dotyczy zaległość) i zestawienie ich ze stanem faktycznym sprawy, wynikającym z kompletnego materiału dowodowego sprawy.
Ponownie rozpoznając sprawę organ podatkowy powinien dokładnie wskazać kiedy zobowiązanie powstało, co składa się na jego wysokość oraz jakich okresów dotyczy, a następnie czy doszło do przerwania lub zawieszenia biegu terminu przedawnienia, a w konsekwencji w jakich okresach doszło do takiego przerwania czy zawieszenia biegu terminu przedawnienia i kiedy (za poszczególne okresy) następuje przedawnienie zobowiązania podatkowego. Organ powinien też dokładnie w decyzji podać, jakie kwoty należności podatkowych wraz z odsetkami za poszczególne okresy nie zostały zapłacone. Jak wynika bowiem z załączonego na rozprawie dowodu zobowiązanie było dochodzone na podstawie kilku tytułów wykonawczych.
Wobec niewyjaśnienia przez organy podatkowe kwestii przedawnienia zaległości podatkowych, przedwczesne byłoby dokonywanie oceny stanowiska organu co do braku merytorycznych podstaw umorzenia zaległości wraz z odsetkami.
Na marginesie jedynie Sąd wskazuje, iż uzasadnienie decyzji organu podatkowego powinno zawierać odniesienie do kompletnego materiału dowodowego sprawy z wyszczególnieniem tych jego elementów, które zostały przedstawione przez stronę postępowania i sam organ.
Sąd dostrzega jednocześnie, iż w niniejszej sprawie w toku postępowania przed organem I instancji Skarżący został wezwany do przedłożenia wszystkich będących w jego posiadaniu dokumentów oraz innych dowodów, które zobrazują jego trudną sytuację finansową. Skarżący jednak na wezwanie odpowiedział w ograniczonym zakresie (nie przedłożył dokumentów potwierdzających podnoszone we wniosku okoliczności). W sprawie umorzenia zaległości podatkowych ciężar dowodzenia zdecydowanie obciąża Skarżącego, gdyż tylko on posiada w tym zakresie stosowną wiedzę, a ponadto to w jego interesie leży wykazywanie faktów (w tym sytuacji majątkowej jego i osób prowadzących z nim wspólne gospodarstwo domowe.
Zatem organ ustali niezbędne fakty na podstawie informacji o stanie majątkowym i rodzinnym, które złoży Skarżący. Niemniej jednak przy rozpoznawaniu sprawy uwzględni informacje i dane, które są organowi podatkowemu znane z urzędu lub mają swoje źródło w prowadzonych przez niego bazach danych i rejestrach.
Podsumowując, organy podatkowe wykonają zalecenia Sądu, opierając się na dokumentacji źródłowej i ocenią na wstępie, czy nie nastąpiło przedawnienie ww. zobowiązania. Ponadto uwzględnią zasady sporządzania decyzji, poprzez zawarcie w nich wymaganych prawem elementów i wyczerpujące przeprowadzenie rzeczywistej oceny przesłanek z art. 67a § 1 O.p., z uwzględnieniem wyczerpującej analizy materiału dowodowego.
Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., Sąd uchylił zaskarżoną decyzję. O kosztach orzekł w oparciu o art. 200 p.p.s.a. w zw. z art. 205 § 1 p.p.s.a. Na kwotę zasądzonych kosztów składa się wpis w kwocie [...]zł.
Przytoczone orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są na stronie internetowej: www.orzeczenia.nsa.gov.pl.