Uzasadnienie
Skarżący M. i Z. R. wraz ze skargą na wyżej powołaną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego złożyli wniosek o zwolnienie z kosztów sądowych, który następnie uzupełnili składając urzędowy formularz PPF wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym.
Z uzasadnienia wniosku, oświadczenia o stanie majątkowym, rodzinnym, dochodach, a także załączonych dokumentów wynika, co następuje.
Skarżący M. i Z. R. prowadzą czteroosobowe gospodarstwo domowe, z kontynuującymi naukę dziećmi: uczącym się w liceum synem S.R. (III klasa LO w N.) oraz studiującą córką A.R. (V rok studiów stacjonarnych na U.). Majątek skarżących to mieszkanie własnościowe spółdzielcze w N. o pow. 60,50 m kw. (wskazano na obciążenie hipoteczne nieruchomości związane z kredytem w Banku [...] w N.), a także nieruchomość zabudowana w M. o pow. 300 m kw. (opisany jako obiekt letni, nieogrzewany, obciążony hipoteką w związku z kredytem hipotecznym w banku [...] w O., z którego do spłaty pozostało 152.000 zł). Skarżący nie wykazali posiadania wartościowych rzeczy ruchomych, ani zgromadzonych zasobów pieniężnych (oszczędności, papierów wartościowych, itp.).
Dochody skarżących to wynagrodzenie ze stosunku pracy M.R.
w kwocie 707,50 zł netto (praca na ½ etatu), z wynajmu pokoi w lipcu i sierpniu w wysokości 80.000 zł, a także renta Z.R. w kwocie 635,11 zł netto.
Skarżący oświadczyli, że cały dochód z wynajmu pokoi przeznaczają na spłatę kredytu, zaciągniętego w Banku [...] w O. i Banku [...] w N. Miesięczne raty kredytu inwestycyjnego w Banku [...] wynoszą 8.000 zł, a rata kredytu konsumpcyjnego w Banku [...] N. to kwota 200 zł. Dochody z renty Z.R. przeznaczane są na leki i rehabilitację. W prowadzeniu gospodarstwa domowego pomagają skarżącym brat i matka Z.R., mieszkający pod innymi adresami. Wydatki skarżących związane z koniecznym utrzymaniem to: czynsz w kwocie 350 zł, gaz w kwocie 100 zł, energia elektryczna w kwocie 100 zł, telefon w kwocie 50 zł (łącznie 600 zł miesięcznie), leczenie Z.R. w okresie od lutego 2009 r. do października 2009 r. w łącznej wysokości 4270 zł (w załączeniu kopie faktur za leki).
Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje.
Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270, ze zm., dalej w skrócie p.p.s.a.), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 w/w ustawy). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 tej ustawy).
Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym jest zależne od wykazania przez stronę będącą osobą fizyczną, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 w/w ustawy).
Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w przywołanym przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych.
Przypomnieć należy, że zasadą jest, iż strony ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie (art. 199 p.p.s.a.). Celem instytucji prawa pomocy jest natomiast zapewnienie prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji osobom, które znajdują się w sytuacji finansowej uniemożliwiającej poniesienie kosztów z tym związanych.
Każdy zatem, kto wszczyna postępowanie sądowe, powinien liczyć się z koniecznością opłacenia kosztów sądowych, a co za tym idzie tak planować swój budżet, aby wygospodarować kwotę konieczną do ich uiszczenia. Podkreślenia także wymaga fakt, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe.
Skarżący nie wykazali, że spełniają wyżej wymienione przesłanki przyznania prawa pomocy. Opisana we wniosku sytuacja materialna nie przekonuje o trudnościach finansowych skarżących. Skarżący uzyskują bowiem stałe dochody, posiadają majątek w postaci nieruchomości – mieszkanie a także, budynek w miejscowości nadmorskiej, która stanowi źródło znacznych dochodów w sezonie letnim.
Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych, co do zasady, już tylko powyższe okoliczności wyłączają możliwość uzyskania prawa pomocy. Wprawdzie skarżący wskazują na duże wydatki, jednak z opisu ponoszonych zobowiązań pieniężnych wynika, że najbardziej spośród nich, budżet domowy obciążają spłaty zaciągniętych kredytów: konsumpcyjnego w racie miesięcznej w kwocie 200 zł oraz inwestycyjnego w miesięcznej racie wynoszącej aż 8000 zł.
Ponadto, złożone oświadczenie budzi wątpliwości co do jego wiarygodności. Skarżący nie podają wszystkich danych dotyczących środków pieniężnych, którymi faktycznie dysponują. Jak bowiem wynika ze sprawy, miesięczne wydatki na spłatę rat kredytów (w łącznej wysokości 8.200 zł), opłaty za mieszkanie (w łącznej kwocie 600 zł) oraz leczenie (wykazano, że w okresie od lutego 2009 r. do października 2009 r. była to kwota 4270 zł, co średnio miesięcznie daje kwotę ok. 475 zł) wynoszą ok. 9.275 zł. A wykazane średnie miesięczne dochody rodziny wynoszą ok. 8.000 zł (w tym sezonowe dochody z wynajmu w przeliczeniu na miesiąc). Przy czym skarżący nie podali wysokości innych wydatków związanych z wyżywieniem, czy edukacją dzieci, ani też nie wykazali żadnych zadłużeń. Na marginesie zaznaczyć należy, że wysokość spłacanej raty jednego z kredytów, jednoznacznie świadczy o tym, że skarżący jednak dysponują znacznymi środkami pieniężnymi, mają znaczną zdolność kredytową, posiadają zabezpieczenie majątkowe.
Jak wskazuje doświadczenie, skarżący nie uzyskaliby przecież kredytu na opisanych warunkach (tj. z ratą miesięczną w wysokości 8.000 zł) w przypadku braku zabezpieczenia środków pieniężnych na miesięczną spłatę raty.
Należy wskazać, iż przyznanie prawa pomocy jest możliwe tylko i wyłącznie w sytuacji wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji materialnej i rodzinnej strony, zawierającej przede wszystkim dokładne dane dotyczące wysokości otrzymywanych dochodów przez wszystkich członków rodziny prowadzących wspólne gospodarstwo domowe i to niezależnie od ich źródła, które w zestawieniu z ponoszonymi wydatkami na konieczne utrzymanie umożliwiają dokonanie oceny czy stać wnioskodawcę na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Rozpoznający wniosek referendarz sądowy nie jest zobowiązany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy przedstawione przez stronę dane umożliwiają pełną ocenę jej stanu majątkowego. To sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy, ponieważ to na nim spoczywa w tym zakresie ciężar dowodu.
Należy również wskazać, że powoływanie się na spłatę zaciągniętych kredytów oraz obciążenie hipoteczne majątku, powstałe w związku z podjętymi decyzjami inwestycyjnymi, nie mogą stanowić spełnienia przesłanki do przyznania prawa pomocy. Spłata zobowiązań cywilnoprawnych, ale i publicznoprawnych nie może być traktowana z pierwszeństwem przed kosztami zainicjowanego postępowania sądowego. Zabezpieczenie środków na takie wydatki wiąże się z prowadzeniem działalności, skarżący prowadząc działalność w zakresie wynajmu pokoi, jak każdy inny przedsiębiorca, ponoszą ryzyko związane ze swoimi inwestycjami i nie mogą liczyć, że Skarb Państwa poniesie za nich wydatek w postaci kosztów sądowych.
Ponadto, należy zauważyć, że ustawodawca używając w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a sformułowania "utrzymanie konieczne" założył, że obciążenie związane z postępowaniem sądowym nie może wpływać na zaspokojenie podstawowych i niezbędnych potrzeb życiowych, za które należy uznać koszty zamieszkania, wyżywienia, lekarstw czy edukacji, a nie wydatków związanych z działalnością.
Wobec powyższego, uznając, że skarżący będą w stanie wygospodarować środki pieniężne na wpis od skargi ustalony w rozpoznawanej sprawie w kwocie 337 zł, ze swoich miesięcznych dochodów, a także ponieść pozostałe koszty sądowe, jakie mogą ewentualnie powstać na dalszym etapie postępowania, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 245 § 1 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.