Uzasadnienie
M. S. ("strona", "skarżąca") złożyła do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) wniosek o umorzenie należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej jednocześnie płatnikiem składek.
Strona wskazała, że ma zawartą umowę z ZUS w sprawie ratalnej spłaty zaległości z tytułu nieopłaconych składek. Raty aktualnie wynoszą około [...] zł. Od czerwca 2020 r. raty będą wynosić od [...] zł do [...] zł. Strona wskazała, że nie ma możliwości spłacać tak wysokich rat. Podała, że oboje z mężem mają dokonywane potrącenia ze świadczenia emerytalnego na rzecz innych wierzycieli i aktualny dochód, w kwocie [...]zł miesięcznie, nie pozwala na spłatę zobowiązania w takiej wysokości. Dalej strona poinformowała, że jej stan zdrowia nie poprawia się, a ze względu na złą sytuację materialną ogranicza się jedynie do wykupienia insuliny. Zaznaczyła, że po opłaceniu stałych wydatków pozostaje na życie około [...] zł.
Strona złożyła dokumenty obrazujące jej sytuację materialną i rodzinną.
Pismem z dnia [...] maja 2020 r., strona ponownie poinformowała o swoich problemach finansowych. Zaznaczyła również, że z niecierpliwością oczekuje na rozpatrzenie sprawy, z uwagi na zbliżający się termin kolejnej raty wynikające z umowy o układ ratalny.
Decyzją z dnia [...] czerwca 2020 r., nr [...], wydaną na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 2, 3 i art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 266, dalej: "u.s.u.s.") oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365, dalej: "rozporządzenie") ZUS odmówił umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej jednocześnie płatnikiem składek w łącznej kwocie [...]zł, w tym na:
ubezpieczenia społeczne - za okres: [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] w kwocie [...]zł, w tym z tytułu:
składek - [...] zł, odsetek liczonych na dzień [...] lutego 2020 r. - [...] zł, koszów upomnienia - [...] zł, ubezpieczenie zdrowotne - za okres: [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] w kwocie [...]zł, w tym z tytułu:
składek-[...] zł, odsetek liczonych na dzień [...] lutego 2020 r. - [...] zł, kosztów upomnienia - [...] zł,
Fundusz Pracy - za okres: [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] w kwocie [...]zł, w tym z tytułu:
odsetek liczonych na dzień [...] lutego 2020 r. - [...] zł, kosztów upomnienia -[...] zł.
Organ przytoczył brzmienie ww. przepisów.
ZUS swoje ustalenia oparł na dokumentach znajdujących się w aktach sprawy, tj. oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi działalności gospodarczej z dnia [...] marca 2020 r., na umowie o rozłożenie na raty należności z tytułu składek nr [...] z dnia [...] maja 2018 r. oraz danych wygenerowanych z Kompleksowego Systemu Informatycznego ZUS oraz rejestrów centralnych: Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej (CEIDG), Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców, Bazy Danych Ksiąg Wieczystych.
ZUS ustalił, że strona w okresie prowadzenia działalności gospodarczej nie wywiązywała się z obowiązku opłacania składek związanych z jej prowadzeniem w związku z czym, powstało zadłużenie.
Organ wskazał, że należności strony nie uległy przedawnieniu. Na poparcie tego stanowiska przytoczył czynności, które zawiesiły bieg terminu przedawnienia: wszczęcie w październiku 2012 r. postępowania egzekucyjnego, złożenie w dniu [...] stycznia 2014 r. wniosku o abolicję (decyzja o odmowie umorzenia z dnia [...] sierpnia 2016 r., uprawomocniła się w dniu [...] września 2016 r.), ponowny wniosek abolicję z dnia [...] sierpnia 2017 r. (bieg terminu przedawnienia należności uległ zawieszeniu i będzie trwał do uprawomocnienia się decyzji), odbiór w dniu [...] października 2016 r. zawiadomienia o wszczęciu postępowania w sprawie określenia wysokości należności z tytułu składek zawiesił bieg terminu przedawnienia należności. [...] listopada 2016 r. Zakład wydał decyzję określającą wysokość zadłużenia (w dniu [...] listopada 2016 r. decyzja stała się prawomocna), odebranie zawiadomienia o wszczęciu postępowania w sprawie określenia wysokości należności z tytułu składek za okres [...] - [...] w dniu [...] marca 2017 r. (w dniu [...] maja 2017 r. Zakład wydał decyzję określającą wysokość zadłużenia a w dniu [...] czerwca 2017 r. decyzja stała się prawomocna) oraz zawarcie w dniu [...] maja 2018 r. układu ratalnego.
ZUS ustalił, że strona pobiera świadczenie emerytalne w kwocie [...]zł brutto. Po potrąceniach egzekucyjnych w wysokości [...] zł przekazywana jest stronie kwota [...]zł netto. Strona prowadzi gospodarstwo domowe z mężem, który pobiera świadczenie emerytalne w kwocie [...]zł brutto. Po potrąceniach egzekucyjnych w wysokości [...] zł mąż strony otrzymuje świadczenie w kwocie [...]zł netto. Strona ponosi stałe wydatki z tytułu opłat eksploatacyjnych w wysokości [...] zł oraz kosztów leczenia na kwotę [...]zł. Wykazała także, że poza przedmiotowym zadłużeniem, które spłaca w wysokości [...] zł ma inne zobowiązanie pieniężne w bankach w wysokości [...] zł, które reguluje w układzie ratalnym po [...] zł miesięcznie. Z danych zawartych w Centralnej Ewidencji Ksiąg Wieczystych wynika, że jest strona współwłaścicielem nieruchomości o pow. [...] m2 położonej w G. przy ulicy [...], nr KW [...], na której ZUS dokonał zabezpieczenia swoich należności oraz nieruchomości o pow. [...] ha, położonej w G. przy ulicy [...] nr KW [...]
Organ przeanalizował wszelkie przesłanki mogące być podstawą do umorzenia składek zgodnie z art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Ustalił, że przesłanki, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4 i 4b u.s.u.s nie zachodziły w stosunku do zadłużenia strony, bowiem nie było prowadzone żadne postępowanie upadłościowe ani likwidacyjne. Także art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. nie miał zastosowania, z oczywistych względów. Z uwagi na kwotę zaległości, art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. również nie miał zastosowania. W związku z tym, że organ nie wyczerpał okresu dochodzenia należności, uznał, że nie zachodziły przesłanki wskazane w art. 28 ust. 3 pkt 3, 5 lub 6 u.s.u.s.
Dalej ZUS wskazał, nie można stwierdzić, że uregulowanie zaległości pozbawi stronę możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, ponieważ ze świadczenia można potrącić na poczet zadłużenia tylko pewną część kwoty, gdyż ustawodawca określił kwotę wolną od zajęć, która musi pozostać na utrzymanie, a strona uzyskuje świadczenie emerytalne po potrąceniach w kwocie [...]zł netto. Strona prowadzi gospodarstwo domowe z mężem, co także ma wpływ na sytuację w gospodarstwie domowym.
Nadto, organ zauważył, że strona obecnie nie korzysta z pomocy społecznej, co pozwala stwierdzić, że jest ona w stanie zaspokajać swoje potrzeby materialne bez pomocy państwa. Brak też informacji, aby strona korzystała z innych instytucji wsparcia skierowanych do osób znajdujących się w niedostatku.
Następnie organ wskazał, że z zestawienia dochodu ([...] zł) z ponoszonymi wydatkami ([...] zł) wynika, że wydatki przewyższają uzyskiwany dochód. Zatem zadeklarowany przez stronę stan majątkowy jest niejednoznaczny, ponieważ nie wykazała ona i nie udowodniła skąd bierze środki finansowe na utrzymanie (żywność, środki czystości itp.). Ponadto z przedłożonego oświadczenia wynika, że strona nie uzyskuje żadnego dodatkowego wsparcia finansowego ze strony powołanych do tego instytucji socjalnych. W toku postępowania nie dołączono do akt sprawy dokumentów wskazujących na występowanie trudności w terminowym wywiązywaniu się z podstawowych i bieżących opłat. W związku z powyższym można domniemywać, że realizacja tych opłat odbywa się płynnie, więc nie potwierdza trwałego lub wyjątkowego charakteru występujących trudności.
Decyzją z dnia [...] października 2020 r., nr [...], wydaną na skutek wniosku strony o ponowne rozpoznanie sprawy, na podstawie art. art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 256 ze zm., dalej: "k.p.a."), w związku z art. 83 ust. 4 u.s.u.s. ZUS utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...] czerwca 2020 r. w zakresie odmowy umorzenia odsetek od nieopłaconych składek.
Organ przytoczył treść przepisów, na których się oparł.
W uzasadnieniu wskazano, że biorąc pod uwagę analizę materiału dowodowego i jednocześnie ustosunkowując się do zarzutów z wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy, ZUS oparł rozstrzygnięcie na wnikliwej analizie zebranych w trakcie prowadzonego postępowania dokumentów oraz dostępnych informacji.
Organ zauważył, że według CEiDG w dniu [...] stycznia 2014 r. strona zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej w zakresie pozostałej sprzedaży detalicznej prowadzonej w niewyspecjalizowanych sklepach. Od dnia [...] października 2017 r. pobiera świadczenie emerytalne, które obecnie wynosi [...] zł brutto, tj. [...] zł netto, gdyż są dokonywane potrącenia na rzecz US w K. P.. W dniu [...] maja 2018 r. strona podpisała umowę o rozłożeniu na raty należności z tytułu składek, która jest realizowana do nadal. Nadto, strona jest właścicielem majątku, dla którego Sąd Rejonowy w K. P. prowadzi KW: [...] - lokal mieszkalny, 4-pomieszczenia wraz z pomieszczeniem gospodarczym (ul. [...], G.) o łącznej powierzchni [...] m2, udział [...] na zasadzie wspólności ustawowej majątkowej małżeńskiej, na wskazanym majątku ZUS dokonał zabezpieczenia hipotecznego na należności z tytułu składek za okres na łączną kwotę [...]zł, oraz [...] - budynek mieszkalny oraz inny budynek niemieszkalny (ul. [...], G.), obszar całej nieruchomości wynosi [...] ha, udział [...] na zasadzie wspólności ustawowej majątkowej małżeńskiej, na wskazanym majątku ZUS dokonał wpisu do hipoteki przymusowej na zadłużenie męża strony- A. S..
ZUS zweryfikował zadłużenie w zakresie ewentualnego przedawnienia i stwierdził, że należności z tytułu składek są wymagalne i nie uległy przedawnieniu. ZUS ustalił, że nie upłynął jeszcze termin, w którym należności mogą być dochodzone. Czynności mające wpływ na zawieszenie biegu przedawnienia zostały wyjaśnione w decyzji ZUS z [...] czerwca 2020 r. nr [...] i pozostają aktualne.
ZUS wyjaśnił, że w odniesieniu do przywoływanych przez stronę niezgodności w zakresie wysokości kwoty odsetek to zostały obliczone do układu ratalnego - na dzień złożenia wniosku o układ ratalny ([...] lutego 2018 r.), natomiast do powołanej decyzji - na dzień złożenia wniosku o umorzenie ([...] lutego 2020 r.), gdzie również zostały uwzględnione wpłaty na poczet zawartego układu ratalnego. Poza tym podnieść należy, że do kwoty układu ratalnego ([...] zł) zostały wyszczególnione tylko zaległości na składki, odsetki oraz koszty upomnień, nie została uwzględniona kwota opłaty prolongacyjnej (§4 punkt 2 umowy ratalnej zawartej [...] maja 2018 r.), która wynosi 50% stawki odsetek za zwłokę obowiązującej w dniu podpisania umowy i naliczana jest odrębnie do każdej raty.
Dalej ZUS wskazał, że obecnie strona pobiera świadczenie emerytalne w wysokości [...] zł brutto. Z podanej kwoty dokonywane są potrącenia na rzecz Urzędu Skarbowego w K. P. w wysokości [...] zł. Zatem kwota do wypłaty wynosi [...] zł. Ustalono również, że mąż strony także pobiera świadczenie emerytalne, z którego są dokonywane potrącenia. Analizując dochód w gospodarstwie domowym wskazano, że kształtuje się na on poziomie wyższym od ustalonego minimum socjalnego dla dwuosobowego gospodarstwa emeryckiego, które za I kwartał 2020 r. wynosi [...] zł, tj. [...] zł na osobę wg Instytutu Pracy i Spraw Socjalnych z [...] sierpnia 2020 r. ZUS zauważył, że minimum socjalne jest jednym z najbardziej znanych wzorców konsumpcji niezamożnych gospodarstw domowych, opracowany przy wykorzystaniu metody potrzeb podstawowych. Wyznacza on skromną wartość i zawartość koszyka, by zapewnić odpowiednie warunki życia.
Biorąc zatem przedstawiony dochód w gospodarstwie domowym potwierdza, że możliwe jest zaspokajanie podstawowych potrzeb życiowych na łączną kwotę [...]zł (opłaty eksploatacyjne w wysokości [...] zł oraz koszty związane z leczeniem w wysokości [...] zł).
W pozostałym zakresie ZUS przytoczył ustalenia poczynione na okoliczność wydania decyzji pierwszoinstancyjnej.
We wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie skardze skarżąca wniosła o zmianę zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu wskazała, że jest osobą schorowaną, po wypadku a jej majątek nie wystarcza na spłatę zobowiązań.
W odpowiedzi na skargę ZUS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje:
Sąd bada legalność zaskarżonej decyzji lub postanowienia, ich zgodność z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej.
Przedmiotem kontroli sądu w niniejszej sprawie jest decyzja ZUS dnia [...] października 2020 r. w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek od nieopłaconych w terminie składek.
Skarga okazała się niezasadna, albowiem zaskarżona decyzja nie narusza prawa w stopniu uzasadniającym jej uchylenie.
Sądowa kontrola legalności zaskarżonej decyzji w niniejszej sprawie dotyczy decyzji w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości wobec ZUS.
Wskazać należy, że stosownie do przepisu art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (odsetki od tych składek) mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład w sytuacjach określonych w ust. 2-4. Należności te mogą być umarzane zasadniczo tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 2), która zachodzi w przypadkach enumeratywnie tam wyliczonych (art. 28 ust. 3), a mianowicie wtedy, gdy:
- 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;
- 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze;
- 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;
- 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;
4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;
- 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;
- 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.
Ww. przesłanki, dotyczące możliwości umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne z powodu ich całkowitej nieściągalności, odnoszą się do wszystkich podmiotów zobowiązanych do ich uiszczenia. W odniesieniu do osób ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami tych składek, a więc osób płacących składki na własne ubezpieczenie społeczne, omawiana ustawa przewiduje również możliwość umorzenia należności z tytułu składek (odsetek za zwłokę) pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, co może mieć miejsce w uzasadnionych przypadkach (art. 28 ust. 3a), których wskazanie pozostawiła ministrowi właściwemu do spraw zabezpieczenia społecznego, upoważniając go w art. 28 ust. 3b, aby w drodze rozporządzenia określił szczegółowe zasady tego umarzania, z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających to umorzenie przy wzięciu pod uwagę ważnego interesu osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stanu finansów ubezpieczeń społecznych.
Działając na mocy powyższego upoważnienia Minister Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej wydał w dniu 31 lipca 2003 r. rozporządzenie w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, w którym to rozporządzeniu zawarta została norma (§ 3 ust. 1), że Zakład Ubezpieczeń Społecznych może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, iż ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:
- 1) gdy opłacenie tych należności pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;
- 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;
- 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.
Stanowiąc takie materialnoprawne podstawy do orzekania w sprawie umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, a także odsetek za zwłokę i kosztów upomnień, jako należności pochodnych, co dokonać się winno na podstawie przepisów k.p.a., kompetencję do tego orzekania u.s.u.s. powierzyła Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych.
Proces podejmowania decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ma charakter dwuetapowy. W pierwszym etapie organ administracji winien jednoznacznie ustalić, czy istnieje któraś z przesłanek umorzeniowych albo jednoznacznie wykluczyć jej istnienie. Dopiero po ustaleniu, że którakolwiek z przesłanek umorzeniowych istnieje, organ administracji proceduje na etapie drugim - to jest na etapie uznania administracyjnego. Wystąpienie chociaż jednej przesłanki umorzeniowej obliguje organ do procedowania w zakresie uznania administracyjnego (por. wyrok WSA w Gliwicach z 19 grudnia 2019 r. sygn. akt I SA/Gl 1244/19).
System kontroli takiej decyzji przez sąd sprawdza się wyłącznie do kontroli jej legalności, a więc sąd nie może nakazać organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia, bowiem jest to wyłączna kompetencja organu. Kontrola sądu obejmuje więc zbadanie, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, tj. czy organ w sposób wyczerpujący zebrał materiał dowodowy oraz rozważył i ocenił wszystkie okoliczności mogące mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia o udzieleniu lub odmowie udzielenia ulgi – w postaci umorzenia należności (zob. m. in. wyrok WSA w Warszawie z 19 listopada 2007 r., sygn. akt V SA/Wa 1876/07, wyrok WSA w Gdańsku z 10 lutego 2009 r., sygn. akt I SA/Gd 874/08).
W celu ustalenia, że postępowanie dowodowe zostało przeprowadzone w sposób prawidłowy, Sąd bada, czy w jego toku organy zachowały rządzące nim i określone w Kodeksie postępowania administracyjnego zasady. Przede wszystkim zgodnie z art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji zobowiązane są podjąć wszelkie niezbędne działania dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy oraz są też zobowiązane, na mocy art. 77 § 1 k.p.a., do zebrania i wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego. W niniejszej sprawie organ nie naruszył przepisów postępowania w zakresie zbadania przesłanek umorzenia odsetek od należności na podstawie art. 28 ust. 1-3 u.s.u.s. i tym samym nie naruszył słusznego interesu skarżącego.
Zdaniem Sądu, uprawnione jest stanowisko organu wyrażone w zaskarżonej decyzji, że w momencie jej wydawania, w sprawie nie zachodziła zasadnicza przesłanka umorzenia, tj. stwierdzenie całkowitej nieściągalności, w rozumieniu art. 28 ust. 3 u.s.u.s., bowiem na dzień wydania zaskarżonej decyzji stan majątkowy skarżącej pozwalał na skuteczne prowadzenie postępowania egzekucyjnego. W toku przeprowadzonego postępowania prawidłowo ustalono, że nie został ustalony brak możliwości dochodzenia egzekucyjnego przez uprawnione w tym zakresie organy egzekucyjne.
W zaskarżonej decyzji ZUS wykazał, zdaniem Sądu, prawidłowość prowadzonego postępowania w zakresie umorzenia zaległości oraz właściwie zastosował wskazane wyżej przepisy.
Z zebranych materiałów wynika, że nie wystąpiła przesłanka braku majątku niepodlegającego egzekucji, bowiem strona uzyskuje dochód z tytułu pobierania świadczenia emerytalnego, którego kwota pozwala na skuteczne wdrożenie postępowania egzekucyjnego. Ponadto skarżąca posiada majątek nieruchomy. Nie wystąpił również brak następców prawnych. Nie można zatem stwierdzić, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.
Zobowiązana prowadzi gospodarstwo domowe z mężem, który również pobiera emeryturę. Natomiast wystąpienie przesłanki dotyczącej zdrowia uwarunkowane jest nie tylko istnieniem przewlekłej choroby osoby zobowiązanego lub jego członka rodziny, ale także skutkiem choroby w postaci pozbawienia takiej osoby możliwości uzyskania dochodu uniemożliwiającej opłacenie należności.
Sytuacja zdrowotna, jak również straty materialne, nie stanowią przesłanki z art. 28 ust. 2, 3 u.s.u.s. oraz nie mogą uzasadniać umorzenia należności.
Zasadnie Zakład zauważył, że zadeklarowany przez skarżącą stan materialny jest trudny, jednak nie korzysta ona z pomocy społecznej ani innych form pomocy. Jednocześnie brak jest informacji odnośnie źródeł dochodu, z których są pokrywane wskazywane przez stronę wydatki. Zgromadzony materiał dowodowy nie daje więc podstaw do stwierdzenia trwałego ubóstwa oraz uznania, że sytuacja materialna ma charakter definitywny.
Zasadnie również Zakład wskazał, że kwestia trudności finansowych płatnika nie stanowi wystarczającej podstawy do zastosowania umorzenia odsetek od należności z tytułu składek. Istotne jest to, aby konkretne okoliczności, jakie doprowadziły do sytuacji płatnika, były wyjątkowe, niezależne od jego woli i sposobu postępowania, składając się na nadzwyczajność sytuacji. Subiektywnie ważny interes płatnika nie może prowadzić do traktowania budżetu państwa jako źródła finansowania prowadzonej działalności gospodarczej środkami publicznymi, a instytucja umorzenia nie może być nadużywana.
Wskazywana przez skarżącą spłata zobowiązania finansowego w kwocie miesięcznej raty w kwocie [...]zł również nie stanowi przesłanki umorzenia zaległości składkowych, gdyż należności publicznoprawne mają charakter priorytetowy w stosunku do zobowiązań o charakterze cywilnoprawnym i należy je zaspokoić w pierwszej kolejności.
Zdaniem Sądu również przesłanka a § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia nie została spełniona - powstanie zadłużenia nie było wynikiem klęski żywiołowej bądź szczególnego zdarzenia. Jeżeli w danym okresie skarżąca nie posiadała wystarczających środków finansowych na opłacenie należnych składek w terminie, to obecnie jest zobowiązana do uregulowania odsetek za zwłokę, które powstały w związku z niewywiązywaniem się z obowiązków wobec ZUS. Składki są bowiem publicznym świadczeniem o charakterze powszechnym i powyższego obowiązku ustawodawca nie uzależnił od osiąganego wyniku finansowego płatnika. Skarżąca prowadziła działalność gospodarczą na własne ryzyko, w związku z czym powinna mieć świadomość konieczności ponoszenia wszelkich kosztów i konsekwencji z tym związanych.
W przypadku skarżącej nie ma również zastosowania przesłanka określona w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia. Przesłanka przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności, ma zastosowanie jedynie w sytuacji, kiedy choroba dłużnika lub któregoś z członków rodziny uniemożliwia całkowicie uzyskiwanie dochodu.
W ocenie Sądu, w rozpatrywanej sprawie nie doszło do naruszenia przepisów prawa procesowego ani materialnego skutkującego koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji, a uzasadnienie rozstrzygnięcia wskazuje na przesłanki, jakimi kierował się ZUS odmawiając umorzenia należności z tytułu zaległych składek.
Płatnik składek odpowiada za zobowiązania całym swoim majątkiem, zarówno teraźniejszym, jak i przyszłym. Należy przy tym wskazać, że obowiązkiem wierzyciela jest przede wszystkim poszukiwanie możliwości odzyskania zaległych należności. Dlatego też jeśli organ dostrzega jakiekolwiek możliwości wyegzekwowania długu, czy z obecnego majątku dłużnika, czy też w dalszej perspektywie czasowej, to podjęcie w ramach uznania administracyjnego negatywnego dla wnioskodawcy rozstrzygnięcia, nie może być uważane za dowolne, a umorzenie należności składkowych byłoby przedwczesne.
W tym miejscu wypada zauważyć, że w postępowaniu w sprawach o umorzenie należności analizie nie podlegają przyczyny powstania zadłużenia, ocenie podlega wyłącznie sytuacja wnioskodawcy w kontekście przesłanek umorzenia, określonych w przytoczonych powyżej przepisach.
Zdaniem Sądu, w rozpoznawanej sprawie nie budzą zastrzeżeń ustalenia organu administracji nie tylko odnośnie stanu zaległości skarżącej, ale także jej sytuacji materialno-bytowej, w zakresie prowadzenia gospodarstwa domowego wspólnie z mężem, wysokości dochodów męża, kosztów utrzymania gospodarstwa domowego, zobowiązań pieniężnych, braku oszczędności i majątku skarżącej, jej sytuacji zdrowotnej. Wyjaśnienie tych okoliczności odbyło się zgodnie z wymogami powołanych wyżej przepisów prawa i w sposób nie budzący zastrzeżeń Sądu.
W niniejszej sprawie organ administracji trafnie uznał, że nie zachodzi żadna z przesłanek całkowitej nieściągalności, o których mowa w cyt. powyżej art. 28 ust. 3 u.s.u.s., a w szczególności nie zostały spełnione przesłanki określone w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4, 4a, 4b, 5 i 6 u.s.u.s.
Uzasadnienie zaskarżonej decyzji jednoznacznie wskazuje, że Zakład dokonał wszechstronnej oceny stanu faktycznego zobowiązanego utrwalając jednocześnie w aktach wyniki badań.
Sąd dokonując oceny zaskarżonego rozstrzygnięcia uznał, że organ, w ramach prawidłowo rozumianego uznania administracyjnego, właściwie rozważył przesłankę zarówno ważnego interesu strony jak też interesu publicznego, zachowując odpowiednie proporcje jednego i drugiego interesu, uwzględniając również konkretne okoliczności tej sprawy. Jak słusznie zauważył organ w zaskarżonej decyzji, o istnieniu ważnego interesu po stronie zobowiązanego nie decyduje jego subiektywne przekonanie, lecz zobiektywizowane kryteria.
Prawidłowo zatem, zdaniem Sądu, organ rozważył ważny interes skarżącej oraz też okoliczności związane z powstaniem zadłużenia. Wykonywanie działalności gospodarczej ma charakter profesjonalny, prowadzący tę działalność wykonuje ją na własny koszt i ryzyko i nie może tego ryzyka przerzucać na organ.
Zakład zasadnie, w świetle wniosku skarżącej o powtórne rozpoznanie sprawy podkreślił, że odsetki za zwłokę stanowią rekompensatę wyrównującą straty wynikające z braku prawidłowego, zgodnego z ustawą opłacania składek, a uregulowanie części zadłużenia, nie może być premiowane umorzeniem odsetek za zwłokę. A biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter tych należności oraz uwzględniając cele, na jakie składki są przeznaczone, organ odpowiedzialny za ich pobór zobowiązany jest do szczegółowej staranności i ostrożności w procedowaniu spraw z zakresu umarzania.
Jeżeli zatem właściwy organ dostrzega jeszcze jakiekolwiek możliwości wyegzekwowania zaległych składek, negatywne dla wnioskodawcy rozstrzygnięcie nie może być uważane za dowolne gdyż niezasadnym byłoby czynienie z instytucji umorzenia powszechnie stosowanego środka prowadzącego do zwolnienia z zapłaty zaległości.
Jednocześnie wskazać należy, że skarżąca w dniu [...] maja 2018 r. podpisała umowę o rozłożenie należności z tytułu składek na raty, które do kwietnia br. Opłacała zgodnie z harmonogramem. Od czerwca 2020 r. raty są opłacane w zaniżonej wysokości. Mając to na uwadze wyjaśnić należy, że skarżąca ma możliwość złożenia wniosku o zmianę warunków udzielonej ulgi. Może wnieść o wydłużenie okresu spłaty lub zmienić termin płatności rat lub ich wysokość.
Sąd wskazuje, że wydanie decyzji w przedmiocie umorzenia należności nie korzysta z tzw. "powagi rzeczy osądzonej", co otwiera przed stroną możliwość wystąpienia do ZUS z nowym wnioskiem o umorzenie zadłużenia, gdyby sytuacja finansowa i zdrowotna strony znacznie się pogorszyła w porównaniu do tej, która stanowiła stan faktyczny w rozpoznanej sprawie.
Mając na uwadze powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325), orzekł jak w sentencji.
Przywołane orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są na stronie internetowej: www.orzeczenia.nsa.gov.pl.