Uzasadnienie
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] listopada 2022 r. znak [...] [...] utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w D. z dnia z [...] września 2022 r. nr [...] wydane w przedmiocie odmowy wszczęcia na wniosek firma A postępowania w sprawie wyłączenia spod egzekucji majątku w postaci użytkowania wieczystego nieruchomości gruntowej zabudowanej (KW nr [...]).
Stan faktyczny sprawy przedstawia się następująco:
Organ I instancji początkowo prowadził postępowanie egzekucyjne wobec firma B (dłużnik główny, zobowiązany) na podstawie administracyjnych tytułów wykonawczych obejmujących zaległości podatkowe w podatku od towarów i usług za luty, marzec, kwiecień, maj i czerwiec 2009 r., ustalone decyzją
Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w S. z dnia [...] grudnia 2011 r. [...] Zaległości podatkowe zostały zabezpieczone wpisem hipoteki przymusowej (wpis hipoteki [...] r.). Egzekucja prowadzona wobec spółki okazała się bezskuteczna i została umorzona. W związku z tym, organ I instancji skierował pozew przeciwko firma A, od której Sąd Okręgowy w K. na mocy wyroku z dnia [...] listopada 2019 r. sygn. akt. [...] zasądził na rzecz Skarbu Państwa - Naczelnika Urzędu Skarbowego w D. kwotę [...]zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, liczonymi od kwoty [...]zł od dnia [...] lutego 2017 r. do dnia zapłaty oraz od kwoty [...]zł od dnia [...] września 2018 r. do dnia zapłaty, z zastrzeżeniem prawa powoływania się przez pozwaną w przypadku egzekucji w zakresie kwoty głównej, do jej ograniczenia do egzekucji z prawa użytkowania wieczystego nieruchomości stanowiącej działkę gruntu położoną przy ul. [...] w Z. oraz prawa własności posadowionych na tejże nieruchomości budynków, tj. przedmiotów hipoteki wpisanej na rzecz powoda ujętej w księdze wieczystej prowadzonej przez Sąd Rejonowy w D. nr [...] Wyrok jest prawomocny od [...] marca 2021 r. i został opatrzony [...] marca 2021 r. klauzulą wykonalności.
Następnie, organ I instancji [...] kwietnia 2021 r. wystawił tytuły wykonawcze o numerach: [...] obejmujące zaległości podatkowe w podatku od towarów i usług za luty, marzec, kwiecień, maj i czerwiec 2009 r. Zawiadomieniem z dnia [...] czerwca 2021 r. organ egzekucyjny zajął nieruchomość objętą ww. księgą wieczystą. Przedmiotem egzekucji była baza paliwowa z lat 70-tych. Aktualnie właścicielem nieruchomości jest firma A, która ją kupiła [...] r.
Spółka, reprezentowana przez pełnomocnika, w piśmie z [...] czerwca 2022 r. złożyła wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego przez organ I instancji z majątku spółki w postaci prawa użytkowania wieczystego nieruchomości gruntowej z uwagi na przedawnienie zaległości w podatku od towarów i usług za luty, marzec, kwiecień, maj i czerwiec 2009 roku. Następnie, pismem z [...] lipca 2022 r. pełnomocnik spółki złożył wniosek o wyłączenie ww. przedmiotu spod egzekucji, zawieszenie postępowania egzekucyjnego i niepodejmowanie dalszych czynności egzekucyjnych w stosunku do ww. przedmiotu do czasu wydania postanowienia w sprawie wyłączenia tego majątku spod egzekucji. Wniosek uzasadnił przedawnieniem zaległości we wskazanym podatku.
Postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2020 r. organ I instancji odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego, uznając, że nie zachodzi żadna przesłanka uzasadniająca umorzenie postępowania egzekucyjnego, w tym przedawnienie zobowiązania podatkowego. Spółka wniosła zażalenie, które zostało przekazane organowi odwoławczemu do rozpoznania. Dyrektor Izby Skarbowej w S. postanowieniem z dnia [...] listopada 2022 r. nr [...] [...] uznał stanowisko organu I instancji za prawidłowe i utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.
Natomiast, postanowieniem z dnia [...] września 2022 r. nr [...] organ I instancji odmówił wszczęcia postępowania w sprawie wyłączenia spod egzekucji majątku firma A w postaci użytkowania wieczystego nieruchomości gruntowej zabudowanej (KW nr [...]), zajętej w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym na podstawie ww. tytułów egzekucyjnych, dotyczących zaległości zobowiązanej firma B wystawionych przez wierzyciela - Naczelnika Urzędu Skarbowego w D.. W uzasadnianiu wskazał, że wniosek z art. 38 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2021 roku, poz. 479 - zwanej dalej: "u.p.e.a.") został złożony po terminie oraz dodał, że do organu odwoławczego przekazano sprawę, w której prowadzono postępowanie wywołane wnioskiem o umorzenie postępowania egzekucyjnego z uwagi na przedawnienie.
Spółka wniosła zażalenie, w którym zarzuciła naruszenie art. 61a k.p.a., art. 70 § 8 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2022 r. poz. 2651 ze zm. - zwanej dalej: "O.p.") w zw. z art. 64 ust. 2 Konstytucji RP oraz art. 70 § 1-7 O.p.
Organ odwoławczy postanowieniem z dnia [...] listopada 2022 r. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia wskazał, że nie podlega merytorycznemu rozpatrzeniu wniosek o wyłączenie spod egzekucji złożony po upływie 14-dniowego, ustawowego terminu. Organ stwierdził, że postanowienie wydane w trybie art. 61a § 1 k.p.a. jest aktem formalnym, a nie merytorycznym i organ nie rozstrzyga w nim sprawy co do jej istoty, a także nie prowadzi postępowania administracyjnego przed wydaniem postanowienia prowadzącego do wyjaśnienia sprawy. Organ jest zobowiązany odmówić wszczęcia postępowania tylko w przypadkach oczywistych, z przyczyn podmiotowych lub przedmiotowych.
Następnie, organ wyjaśnił, że zobowiązana otrzymała zawiadomienie o zajęciu nieruchomości z dnia [...] czerwca 2021 r., zaś od dnia uzyskania wiadomości o czynności egzekucyjnej skierowanej do rzeczy, zaczął biec ustawowy, 14-dniowy termin na wystąpienie z żądaniem wyłączania przedmiotu spod egzekucji. Termin na skorzystanie z instytucji przewidzianej w art. 38 u.p.e.a. upłynął w 2021 r. Podaniem z dnia [...] lipca 2022 r. spółka wniosła o wyłącznie spod egzekucji ww. nieruchomości. W tej sytuacji wniosek jest spóźniony i jako taki niedopuszczalny, dlatego też słusznie organ egzekucyjny zastosował art. 61a § 1 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a.
W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie spółka zaskarżyła ww. postanowienie w całości i zarzuciła nw. uchybienia, wniosła o jego uchylenie oraz uchylenie postanowienia organu I instancji. Ponadto zażądała zasądzenia na rzecz strony skarżącej kosztów postępowania według norm prawem przepisanych.
Spółka zarzuciła rażącą obrazę przepisów prawa materialnego i procesowego, które miały istotny wpływ na wynik sprawy, w szczególności:
- - art. 38 § 1 u.p.e.a. poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że 14 - dniowy termin przewidziany w tym przepisie, ma charakter formalnoprawny, podczas gdy jest on materialnoprawny, a w związku z tym uchybienie terminu do złożenia wniosku o wyjęcie spod egzekucji nie może skutkować rozstrzygnięciem formalnym (odmową rozpoznania wniosku czy umorzeniem postępowania), a rozstrzygnięciem merytorycznym, które dopiero daje możliwość skorzystania wnioskodawcy z wszystkich przysługującym jemu praw w tym postępowaniu np. przewidziany przez art. 40 u.p.e.a.,
- - art. 61 a § 1 u.p.e.a. poprzez jego błędne zastosowanie i wydanie postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie wyłączenia spod egzekucji majątku, w sytuacji takiej uniemożliwia skarżącemu skorzystanie z uprawnień przewidzianych przez art. 40 u.p.e.a. i następne,
- - art. 70 § 8 O.p. w zw. z art. 64 ust. 2 Konstytucji RP poprzez jego wadliwe zastosowanie w sytuacji, w której art. 70 § 8 O.p. jest niezgodny i sprzeczny z art. 64 ust 2 Konstytucji RP, w konsekwencji czego organ nie może skutecznie powoływać się na przepis art. 70 § 8 O.p. i egzekwować zaległości bez ograniczenia czasowego, które to przedawnienie w sprawie nastąpiło,
- - art. 70 § 1 - 7 O.p. poprzez jego niezastosowanie w sytuacji, gdy ustanowienie hipoteki przymusowej nie wyklucza przedawnienia zabezpieczonego w ten sposób zobowiązania, przy czym termin przedawnienia biegnie na zasadach ogólnych, określonych w art. 70 § 1 - 7 O.p., a zatem roszczenie względem firma A uległo przedawnieniu.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko zaprezentowane w sprawie. Ponadto dodał, że skarżąca nie skorzystała z możliwości przywrócenia uchybionego terminu. Odnosząc się do zarzutów naruszenia art. 70 O.p., organ wskazał, że w kwestii braku przedawnienia egzekwowanego obowiązku wypowiedział się w postanowieniu z dnia 21 listopada 2022 r.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje
Na podstawie art. 119 pkt 3 i art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259, zwanej dalej: "p.p.s.a."), sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym.
W rozpoznawanej sprawie przedmiotem zaskarżenia jest postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie wyłączenia spod egzekucji majątku w postaci użytkowania wieczystego nieruchomości gruntowej, zajętego w postępowaniu egzekucyjnym, prowadzonym na podstawie ww. tytułów wykonawczych.
Stosownie do art. 38 § 1 u.p.e.a. kto, nie będąc zobowiązanym, rości sobie prawa do rzeczy lub prawa majątkowego, z którego prowadzi się egzekucję administracyjną, może wystąpić do organu egzekucyjnego - w terminie czternastu dni od dnia uzyskania wiadomości o czynności egzekucyjnej skierowanej do tej rzeczy lub tego prawa - z żądaniem ich wyłączenia spod egzekucji, przedstawiając lub powołując dowody na poparcie swego żądania. Zgodnie zaś z art. 38 § 1a u.p.e.a., do żądania wyłączenia spod egzekucji rzeczy lub prawa majątkowego, złożonego po upływie terminu, o którym mowa w § 1, przepisu art. 17 § 1c nie stosuje się.
W doktrynie wskazuje się, że przepis ten nie służy ochronie zobowiązanego, lecz osób trzecich, które roszczą sobie prawo do rzeczy lub prawa majątkowego, z którego prowadzona jest egzekucja administracyjna. Osobą trzecią jest każda osoba nieujęta w tytule egzekucyjnym jako zobowiązany (C. Kulesza (w:) Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Komentarz, wyd. II, red. D. R. Kijowski, Warszawa 2015, art. 38.). Z brzmienia przytoczonych przepisów wynika, że ustawodawca zakreślił termin na zgłoszenie wniosku o wyłączenie spod egzekucji, tj. 14 dni od dnia uzyskania wiadomości o czynności egzekucyjnej skierowanej do tej rzeczy lub tego prawa.
Skoro w rozpoznawanej sprawie zawiadomienie o zajęciu nieruchomości z dnia [...] czerwca 2021 r. zostało wysłane skarżącej na dwa adresy, tj.: [...] w N. i odebrane [...] lipca 2021 r. przez osobę upoważnioną do odbioru oraz [...] w Z. i odebrane [...] czerwca 2021 r. przez Prezesa Zarządu, to słusznie organy uznały, że skarżąca otrzymała ww. zawiadomienie o zajęciu nieruchomości, zaś od dnia uzyskania wiadomości o czynności egzekucyjnej skierowanej do rzeczy, zaczął biec ustawowy, 14-dniowy termin na wystąpienie z żądaniem wyłączania przedmiotu spod egzekucji. Termin na skorzystanie z instytucji przewidzianej w art. 38 u.p.e.a. upłynął zatem już w 2021 roku.
Natomiast, pełnomocnik spółki dopiero w piśmie z [...] lipca 2022 r. złożył wniosek o wyłącznie spod egzekucji ww. majątku (pismo to wpłynęło do urzędu w formie elektronicznej [...] lipca 2022 r., a w formie papierowej wpłynęło [...] lipca 2022 r.). W tej sytuacji, wniosek z [...] lipca 2022 r. słusznie organ uznał za spóźniony i jako taki niedopuszczalny. Zaznaczyć należy, że w sprawie nie został złożony przez skarżącą wniosek o przywrócenie terminu do zgłoszenia tego wniosku.
Zauważyć należy, że we wcześniejszym orzecznictwie NSA wskazywano, że termin do zgłoszenia wniosku o wyłączenie spod egzekucji w ramach postępowania egzekucyjnego w administracji ma charakter materialnoprawny. Dlatego też przywrócenie terminu do zgłoszenia wniosku na podstawie art. 38 § 1 u.p.e.a. nie było dopuszczalne (wyrok NSA z dnia 16 czerwca 2009 r., sygn. akt II FSK 348/08, LEX nr 512824). W nowszej linii orzeczniczej wskazuje się, że właściciel ma prawo żądać wyłączenia nieruchomości spod egzekucji, nawet jeśli wniosek w tej sprawie złożył za późno, przyjmuje się zatem, że wniosek ma charakter formalny, tak więc podlega przywróceniu (wyrok NSA z dnia 25 sierpnia 2011 r., II FSK 490/10, LEX nr 895963).
Mając na uwadze powyższe uwagi, sąd doszedł do przekonania, że uprawnione było zastosowanie przez organ egzekucyjny art. 61a § 1 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a., co skutkowało odmową wszczęcia postępowania w sprawie wyłączenia spod egzekucji. W pierwszej kolejności wskazać należy, że, na mocy art. 18 u.p.e.a., jeżeli przepisy niniejszej ustawy nie stanowią inaczej, w postępowaniu egzekucyjnym mają odpowiednie zastosowanie przepisy k.p.a. Zgodnie zaś z brzmieniem art. 61a § 1 k.p.a., gdy żądanie, o którym mowa w art. 61, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Przepis art. 61 § 5 stosuje się odpowiednio.
W ostatnim przepisie zawarto dwie odrębne przesłanki wydania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania, którymi są: wniesienie podania przez osobę, która nie jest stroną (odmowa wszczęcia postępowania na podstawie tej przesłanki jest możliwa wówczas, gdy wnioskodawca nie posiada zdolności prawnej lub nie ma interesu prawnego w sprawie, czyli nie jest stroną postępowania w rozumieniu art. 28 k.p.a. oraz ustalenie tej kwestii jest oczywiste i nie wymaga złożonego procesu wykładni) oraz istnienie innych uzasadnionych przyczyn uniemożliwiających wszczęcie postępowania. (okoliczności te nie zostały skonkretyzowane w k.p.a.). W literaturze (P. Przybysz (w:) Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, wyd. XIII, Warszawa 2021, LEX komentarz do art. 61(a) k.p.a.) i orzecznictwie wskazuje się, że odmowa wszczęcia postępowania na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. "z innych uzasadnionych przyczyn" może mieć miejsce w sytuacjach oczywistych, niewymagających analizy sprawy i przeprowadzenia dowodów, tj. gdy "na pierwszy rzut oka" można stwierdzić, że brak podstaw do prowadzenia postępowania (wyrok NSA z dnia 22 maja 2015 r., sygn. akt II OSK 2671/13, LEX nr 1982821). Organ nie może zatem gromadzić dowodów i ustalać stanu faktycznego sprawy bez formalnego wszczęcia postępowania, a następnie
- - po stwierdzeniu, że brak podstaw do prowadzenia postępowania - wydać postanowienia o odmowie jego wszczęcia "z innych uzasadnionych przyczyn", na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. (wyrok WSA w Białymstoku z dnia 10 września 2015 r., II SA/Bk 429/15, LEX nr 1796627).
Należy zatem zgodzić się z organem co do tego, że postanowienie wydane w trybie art. 61a § 1 k.p.a. jest aktem formalnym, a nie merytorycznym i organ nie rozstrzyga w nim sprawy co do jej istoty, a także nie prowadzi postępowania administracyjnego zmierzającego do wyjaśnienia sprawy. Wobec tego, stwierdzić należy, że w tym postępowaniu organ nie był uprawniony do badania zarzutów w zakresie przedawnienia egzekwowanego obowiązku podatkowego, na której to przesłance skarżąca spółka oparła swój wniosek. Podkreślić należy, że do tej kwestii organ obszernie odniósł się w postanowieniu z dnia 21 listopada 2022 r. w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego (załączonego do akt administracyjnych sprawy na kartach 107 - 114).
Reasumując, wskazać należy, że organ działając na podstawie art. 61a k.p.a., jest zobligowany odmówić wszczęcia postępowania tylko w przypadkach oczywistych, z przyczyn podmiotowych (np. podmiot wnoszący żądanie wszczęcia postępowania nie jest stroną) lub przedmiotowych (np. żądanie wniesiono po upływie terminu określonego w ustawie dla dochodzenia określonych praw). Zatem - w ocenie sądu - stanowisko organu co do tego, że nie podlega merytorycznemu rozpatrzeniu wniosek o wyłączenie spod egzekucji złożony po upływie 14-dniowego, ustawowego terminu jest prawidłowe.
W świetle powyższych rozważań sąd uznał, że zaskarżone postanowienie jest zgodne z prawem, dlatego działając na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.