Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...]10.2020 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w K.(dalej: "ZUS") na podstawie art. 61a § 1 ustawy z dnia 14.06.1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2020 r., poz.256, dalej: "k.p.a"), w związku z art. 83b ust. 1 ustawy z dnia 13.10.1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2020 r., poz. 266) odmówił R. K. (dalej: "Strona", "Skarżąca") wszczęcia postępowania w sprawie zwolnienia z obowiązku opłacania składek za marzec, kwiecień i maj 2020r.
W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że zgodnie z art. 31zo ust. 1 i ust. 4 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374, ze zm., dalej: "ustawa o przeciwdziałaniu COVID") na wniosek płatnika składek, zwalnia się z obowiązku opłacenia nieopłaconych należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, na ubezpieczenie zdrowotne, na Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych lub Fundusz Emerytur Pomostowych, należne za okres od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 maja 2020 r., wykazanych w deklaracjach rozliczeniowych złożonych za ten okres, jeżeli byt zgłoszony jako płatnik składek:
przed dniem 1 lutego 2020 r. i na dzień 29 lutego 2020 r., w okresie od dnia 1 lutego 2020 r. do dnia 29 lutego 2020 r. i na dzień 31 marca 2020 r., w okresie od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 marca 2020 r. i na dzień 30 kwietnia 2020 r.
- - zgłosił do ubezpieczeń społecznych mniej niż 10 ubezpieczonych.
Zwolnienie z obowiązku opłacenia składek następuje na wniosek płatnika spełniającego wskazane w danym przypadku warunki, złożony na formularzu RDZ. Art. 31 zp ust. 1 ustawy o przeciwdziałaniu COVID określa termin do złożenia ww. wniosku - nie później niż do dnia 30 czerwca 2020 r.
Oświadczeniem z [...]10.2020r. płatnik poinformował, że wniosek o zwolnienie został w okresie [...].04.2020 r. wrzucony do urny i nie posiada dowodu jego złożenia.
Do oświadczenia załączył kopię formularza RDZ z datą wypełnienia [...]04.2020r. Zgodnie z art. 61a §1 K.p.a. gdy żądanie, o którym mowa w art. 61, zostało wniesione przez osobę niebędąca stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Inne uzasadnione przyczyny odmowy wszczęcia postępowanie nie zostały w Kodeksie skonkretyzowane. ZUS wskazał, że należy przez nie rozumieć sytuacje oczywiste, niewymagające analizy spraw. Jedną z przesłanek może być brak prawidłowo złożonego wniosku o wszczęcie postępowania.
W myśl zaś art. 83 b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych - jeżeli przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego przewidują wydanie postanowienia kończącego postępowanie w sprawie, Zakład w tych przypadkach wydaje decyzję.
ZUS wskazał, że skoro nie odnotowano wpływu wniosku o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek Skarżącej, a płatnik nie przedłożył żadnych dowodów uwiarygodniających fakt złożenia takiego wniosku, brak jest podstaw do wszczęcia postępowania w przedmiotowej sprawie.
W skardze na decyzję ZUS znak [...] z dnia [...]10.2020 r. Skarżąca nie zgodziła się z decyzją i zauważyła, że ZUS zupełnie pominął istotę sprawy, dlatego wniosła o uchylenie decyzji i skierowanie sprawy do ponownego rozpatrzenia. Wskazując na zakres kontroli sądowoadminsiatrcyjnej zarzuciła, że w przedmiotowej sprawie decyzja ZUS narusza prawo w sposób eliminujący tą decyzję z obrotu prawnego.
Zdaniem Skarżącej składając wniosek z dnia [...]04.2020 r. dopełniła ona wszelkich wymogów staranności i działała zgodnie z pouczeniem widniejącym na stronie ZUS - złożyła wniosek poprzez wrzucenie go do wystawionej w inspektoracie w Ś. skrzynki podawczej dedykowanej wnioskom z tarczy antykryzysowej. W żaden sposób nie mogłam uzyskać potwierdzenia złożenia tego wniosku, pomimo, że oczekiwałam tego od organu administracyjnego. Zapewniono mnie, że wniosek zostanie rozpatrzony, żebym się nie martwiła. W momencie złożenia wniosku w sposób wskazany przez ZUS (do dedykowanej skrzynki), strona nie może ponosić negatywnych skutków wynikających z jego "zagubienia" przez organ administracji.
Skarżąca podniosła również, że ZUS zupełnie pominął treść pisma z dnia [...]10.2020r. - traktując je jako wniosek (który złożyłam już wcześniej) nie zaś jako wniosek o przywrócenie terminu, skoro uznał, że wniosku takiego nie złożyłam w terminie.
Odmawiając w zaskarżonej decyzji wszczęcia postępowania, ZUS nie rozstrzygnął wniosku według zasad nakazujących prowadzić postępowanie zgodnie z art. 58 § 1 kpa. Przepis ten bowiem dotyczy sytuacji, gdy dana czynność nie została dokonana w wyznaczonym terminie i osoba zainteresowana występuje do organu o przywrócenie terminu. Przepis tego artykułu jednoznacznie wskazuje okoliczności umożliwiające przywrócenie terminu i w niniejszej sprawie przesłanki te zostały spełnione. W żaden sposób nie można uznać, że z winy Skarżącej doszło do uchybienia terminu na złożenie wniosku w sprawie zwolnienia z obowiązku z opłacania składek za marzec, kwiecień i maj 2020 r.. Skarżąca podniosła, że wniosek taki złożyła, a to ZUS twierdzi, że jest inaczej.
ZUS powinien zbadać możliwość przywrócenia terminu a następnie odnieść się do okoliczności materialnoprawnych sprawy.
Mając powyższe na uwadze zdaniem Skarżącej jej wniosek nie został należycie rozpatrzony.
W odpowiedzi na skargę ZUS wniósł o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie uznał, co następuje:
Na wstępie wyjaśnić należy, że sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym, na podstawie § 1 ust. 1 i 2 zarządzenia Prezesa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 26 października 2020 r. w sprawie odwołania rozpraw oraz wdrożenia w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Szczecinie działań profilaktycznych służących przeciwdziałaniu potencjalnemu zagrożeniu zakażenia wirusem SARS-CoV-2 w związku z objęciem terytorium Rzeczypospolitej Polskiej obszarem, na którym wystąpił stan epidemii oraz art. 15zzs4 ust. 3 ustawy o przeciwdziałaniu COVID-19, który stanowi, że przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku.
Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów. W niniejszej sprawie stosowne zarządzenie Przewodniczącego Wydziału zostało wydane [...] stycznia 2021 r. i znajduje się w aktach sprawy.
Wyjaśnić przy tym także należy, że zgodnie z art. 31zt ustawy o przeciwdziałaniu COVID-19, obsługa przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych zwolnienia z obowiązku opłacania składek, o których mowa w art. 31zo, realizowana jest w trybie umorzenia składek. Tym samym, z uwagi na fakt, że Skarżący zamieszkuje na obszarze działania Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, tutejszy Sąd uznał się za właściwy do rozpoznania sprawy na podstawie § 1 pkt 2 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 22 lutego 2017r. w sprawie przekazania rozpoznawania innym wojewódzkim sądom administracyjnym spraw z zakresu działania Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej, Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (Dz. U. z 2020 r., poz. 1773), zgodnie z którym rozpoznawanie spraw z zakresu działania Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych dotyczących umorzenia, odroczenia terminu płatności lub rozłożenia na raty należności z tytułu składek, o których mowa w art. 28 i art. 29 ustawy systemowej przekazuje się wojewódzkim sądom administracyjnym, na których obszarze właściwości strona skarżąca zamieszkuje lub ma siedzibę.
Jak stanowi zaś art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r., poz. 2167 ze zm.), sądy administracyjne kontrolują prawidłowość zaskarżonych aktów administracyjnych, między innymi decyzji ostatecznych, przy uwzględnieniu kryterium ich zgodności z prawem, tj. prawidłowości zastosowania przez organy administracji publicznej przepisów obowiązującego prawa oraz trafności ich wykładni. Decyzja podlega uchyleniu, jeśli sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, o czym stanowi art. 145 § 1 pkt 1 lit. a)-c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 - dalej "p.p.s.a.") lub też naruszenie prawa będące podstawą stwierdzenia nieważności decyzji (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). W myśl natomiast art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Rozpoznając wniesioną skargę w granicach tak zakreślonych kompetencji, Sąd stwierdził, że skarga zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 31 zo ust. 1 ustawy COVID, na wniosek płatnika składek zwalnia się z obowiązku opłacania nieopłaconych należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, na ubezpieczenie zdrowotne, na Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych lub Fundusz Emerytur Pomostowych, należne za okres od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 maja 2020 r., wykazanych w deklaracjach rozliczeniowych złożonych za ten okres, jeżeli był zgłoszony jako płatnik składek:
- 1) przed dniem 1 lutego 2020 r. i na dzień 29 lutego 2020 r.,
- 2) w okresie od dnia 1 lutego 2020 r. do dnia 29 lutego 2020 r. i na dzień 31 marca 2020 r.,
- 3) w okresie od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 marca 2020 r. i na dzień 30 kwietnia 2020 r.
- - zgłosił do ubezpieczeń społecznych mniej niż 10 ubezpieczonych.
Zgodnie z art. 31 zp ust. 1 ustawy o przeciwdziałaniu COVID wniosek o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31 zo (...), płatnik składek przekazuje do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie później niż do dnia 30 czerwca 2020 r. w przypadku składek należnych za okres od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 maja 2020 r. (...).
Zwolnieniu z obowiązku opłacania podlegają należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, znane na dzień rozpatrzenia wniosku o zwolnienie z opłacania składek (art. 31zq ust. 4 ustawy o przeciwdziałaniu COVID).
ZUS informuje płatnika składek o zwolnieniu z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w ust. 2 (art. 31zq ust. 5 ustawy o przeciwdziałaniu COVID).
W przypadku płatnika składek, który utworzył profil informacyjny w systemie teleinformatycznym ZUS, informacja o której mowa w ust. 5, udostępniana jest wyłącznie na tym profilu (art. 31zq ust. 6 ustawy o przeciwdziałaniu COVID).
Odmowa zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, następuje w drodze decyzji (art. 31zq ust. 7 ustawy o przeciwdziałaniu COVID).
Jak wynikało z zaskarżonej decyzji, Organ przyjął, że Skarżąca, nie złożyła wniosku o zwolnienie z obowiązku uiszczenia składek za miesiące marzec, kwiecień, maj w terminie do 30 czerwca 2020 r. albowiem nie potwierdziło się oświadczenie Skarżącej z dnia [...] października 2020 r. o wrzuceniu wniosku w okresie [...] kwietnia 2020 r. do skrzynki oddawczej w budynku ZUS. Powyższe zostało uznane przez organ za wystąpienie przesłanki odmowy wszczęcia postępowania z art. 61 a § 1 k.p.a.
Wskazać zatem należy, że zgodnie z art. 31 zp ust. 1 ustawy o przeciwdziałaniu COVID postępowanie w sprawie zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek wszczyna wniosek strony. Stosownie do art. 61§ 3 k.p.a. datą wszczęcia postępowania na żądanie strony jest dzień doręczenia żądania organowi administracji publicznej.
W niniejszej sprawie pismo Skarżącej z dnia [...] października 2020 r. wskazuje, że taki wniosek został złożony tj. w okresie [...] kwietnia 2020 r. na dowód czego Skarżąca przedłożyła kopię wniosku RDZ.
Skoro zatem na mocy art. 31 zp ust. 1 ustawy o przeciwdziałaniu COVID postępowanie wszczyna wniosek płatnika składek a datą wszczęcia postępowania jest dzień doręczenia żądania organowi to rzeczą ZUS była ocena czy przedmiotowy wniosek wpłynął do Organu ww okresie.
Zauważyć należy, że zgodnie z art. 61a § 1 k.p.a. na skutek odmowy wszczęcia postępowania, organ nie prowadzi postępowania i nie rozstrzyga sprawy co do jej istoty. Organ ma obowiązek w zakresie przeprowadzenia wstępnej analizy wniosku pod względem ewentualnego wystąpienia okoliczności uniemożliwiających merytoryczne rozpatrzenie wniosku. Samo bowiem złożenie żądania wszczęcia postępowania w konkretnej sprawie nie powoduje automatycznie skutku jego wszczęcia, gdyż na wstępnym etapie rozpoznania sprawy organ przeprowadza badanie pod kątem istnienia przesłanek formalnoprawnych, warunkujących jego dopuszczalność.
Jednak ocena przez organ dopuszczalności odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. może wymagać przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego. W takim przypadku może być ono prowadzone tylko w takim zakresie, który służy ustaleniu zaistnienia okoliczności uprawniających do zastosowania tego przepisu.
Takiego działania ZUS zabrakło w niniejszej sprawie.
Bezsporne jest w niniejszej sprawie, że z uwagi na warunki epidemiologiczne została przeorganizowana praca ZUS. Ze strony internetowej ZUS – co jest okolicznością powszechnie znaną - wynika, że w okresie od 4 maja 2020 r. przywrócona została standardowa obsługa klientów w placówkach ZUS. U pracowników w salach obsługi klientów można m.in. uzyskać informacje i porady oraz złożyć wnioski i dokumenty.
W placówkach ZUS nadal pozostały skrzynki, do których można samodzielnie składać dokumenty, wnioski, pisma – "Skrzynka na dokumenty" oraz skrzynka "Wnioski przedsiębiorców – Tarcza Antykryzysowa".
Wszystkie te wnioski są dostępne były online - na Platformie Usług Elektronicznych (PUE) ZUS oraz na stronie www.zus.pl.
Wnioski można zatem było złożyć:
. drogą elektroniczną przez PUE ZUS,
. za pośrednictwem poczty,
. osobiście w placówce ZUS – do skrzynki na dokumenty oznakowanej napisem "Tarcza antykryzysowa" (bez kontaktu z pracownikiem ZUS).
Skorzystanie z możliwości stworzonej przez ZUS tj. składania korespondencji do skrzynki wiązało się z brakiem możliwości uzyskania potwierdzenia złożenia dokumentów. Na tą okoliczność powoływała się Skarżąca w swoim piśmie z dnia [...] października 2020 r.
Brak zatem możliwości udokumentowania złożenia dokumentów do przedmiotowej skrzynki powoduje, że okoliczność złożenia takiej korespondencji winna być wykazana w sposób jaki może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy – vide art. 75 k.p.a. Takim dowodem może być oświadczenie Skarżącej z dnia [...] października 2020 r., jeśli jednak ZUS uznał je za nie wystarczające winien wezwać Skarżącą do złożenia dowodów potwierdzających tą okoliczność, o których mowa w art. 75 w zw. z art. 9 k.p.a. Takiej możliwości ZUS nie stworzył Skarżącej, poprzestając na ocenie wyłącznie oświadczenia, o której to negatywnej ocenie Skarżąca uzyskała wiedzę dopiero w rozstrzygnięciu ZUS.
Skarżąca w skardze do Sądu powołała dalsze dowody przemawiające za jej twierdzeniem. Takiej możliwości Skarżąca nie miała wobec zaniechania ZUS wezwania do złożenia stosownych dokumentów. Sąd nie prowadzi postępowania za organ którego rozstrzygnięcia podlegają kontroli tutejszego Sądu jedynie pod względem legalności.
Uznać należało zatem, w okolicznościach sprawy, rozstrzygnięcie ZUS za przedwczesne. W ponownym postępowaniu ZUS wezwie Skarżącą do przedłożenia stosownych dokumentów potwierdzających okoliczność złożenia wniosku o zwolnienie z opłacania składek za miesiące marzec, kwiecień, maj 2020 r. Jednocześnie ZUS uwzględni, że niedające się usunąć wątpliwości co do stanu faktycznego, nie mogą być rozstrzygane na niekorzyść strony postępowania stosownie do art. 81a § 1 k.p.a.
Stwierdzone naruszenia prowadzonego postępowania wyjaśniającego czyni przedwczesnym odnoszenia się do zarzutów skargi w zakresie rozpoznania wniosku strony o przywrócenie terminu do złożenia dokumentów.
Mając powyższe na uwadze stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. sąd orzekł jak w sentencji.