Uzasadnienie
Skarżący A B, składając skargę na wyżej powołane postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Szczecinie, złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych.
W uzasadnieniu wniosku skarżący wskazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku koniecznego utrzymania. Podał, że prowadzona działalność gospodarcza generuje coraz większe koszty w związku z czym dochody znacznie się pomniejszyły i sytuacja skarżącego jest bardzo trudna.
W oświadczeniu o stanie rodzinnych skarżący podał, że prowadzi gospodarstwo domowe z [...]. W odniesieniu do majątku wskazał, że posiada mieszkanie własnościowe (udział ½) współwłasność z żoną "w kredycie", samochód [...]. o wartości ok. [...]. zł; innego majątku w postaci nieruchomości, wartościowych ruchomości, zgromadzonych zasobów pieniężnych nie wykazał.
Odnośnie stanu majątkowego osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym podał, że dzieci uczą się, są niepełnoletnie, zaś odnośnie małżonki, że pracuje na ¼ etatu. W rubryce formularza dotyczącej dochodów wpisał dochód z działalności gospodarczej w kwocie ok. [...]. zł netto miesięcznie oraz wynagrodzenie żony w wysokości ok. [...]. zł netto miesięcznie. Skarżący oświadczył także, że spłaca kredyt, a wydatki związane z utrzymaniem mieszkania wynoszą ok. [...]. zł, zaś rentę rodzina przeznacza na żywność oraz środki higieny oraz niezbędne potrzeby dzieci, ich zajęcia dodatkowe.
Skarżący wykonując wezwanie referendarza sądowego do nadesłania dodatkowych dokumentów, obrazujących sytuację finansową rodziny, przedłożył oświadczenie, że dzieci nie otrzymują stypendium oraz że żona nie wyraziła zgody na udostępnienie dokumentów przedstawiających jej sytuację majątkową; kopie faktur VAT obrazujących wydatki ponoszone na prowadzoną kancelarię prawną.
W tym stanie sprawy stwierdzono, co następuje:
Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270, ze zm. dalej P.p.s.a.) przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym – czyli w myśl art. 245 § 3 P.p.s.a. obejmującym m.in. zwolnienie od kosztów sądowych – następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Strona, wnosząc o przyznanie prawa pomocy w tym zakresie, powinna zatem udowodnić istnienie tego faktu. Innymi słowy, na skutek wskazanych przez nią dowodów musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, iż nie jest ona w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania.
Odnosząc te uwagi do rozpatrywanej sprawy, stwierdzić trzeba, że skarżący nie wykazał, że powyższe przesłanki zostały spełnione, nie wykonując należycie wezwania do uzupełnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy.
Podkreślić zaś wypada, iż wezwanie takie – w myśl art. 255 P.p.s.a.– wystosowuje się do wnioskodawcy wtedy, gdy jego oświadczenia okażą się niewystarczające do oceny jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzą wątpliwości, co rodzi po jego stronie obowiązek w postaci złożenia w zakreślonym terminie dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych. Omawiane wezwanie oznacza więc w praktyce, iż złożony przez stronę wniosek nie może niejako sam przez się stanowić podstawy do przyznania jej prawa pomocy, i ma na celu zniesienie tego stanu rzeczy. W rezultacie niewykonanie wezwania nie usuwa mankamentów wniosku, uniemożliwiając weryfikację twierdzeń skarżącego, a co za tym idzie wyłącza wolną od wątpliwości ocenę jego możliwości płatniczych. Taki stan rzeczy nie pozwala zaś uwzględnić wniosku.
Podkreślić zwłaszcza trzeba, że potrzeba wezwania o dokumenty źródłowe była uzasadniona tym, że z urzędu wiadomo, iż skarżący jest radcą prawnym, który aktywnie wykonuje swój zawód.
Tymczasem, skarżący nie przedłożył kopii rocznego zeznania podatkowego, wyciągu z księgi podatkowej, wyciągów z rachunków bankowych, czym uniemożliwił zweryfikowanie jego twierdzeń o trudnej sytuacji finansowej oraz jego oświadczeń w zakresie wysokości dochodów, a także braku oszczędności.
Wezwanie z dnia 4 marca 2016 r. obejmowało szereg innych dokumentów, zaś Skarżący przedłożył jedynie faktury VAT, które dotyczą wydatków na działalność gospodarczą, z pewnością zatem nie należą do kosztów utrzymania koniecznego rodziny, co stanowi kolejny mankament dowodowy wniosku.
Skarżący nie nadesłał także żadnych dokumentów, obrazujących wysokość dochodów i stan majątkowy żony.
Trzeba podkreślić, że sformułowanie "stan majątkowy", użyte w art. 252 p.p.s.a., jest zbliżone do pojęcia "sytuacji majątkowej", która obejmuje również dochody i majątek osób prowadzących z wnioskodawcą wspólnie gospodarstwo domowe, czy też w inny sposób wpływających na jego możliwości finansowe (por. postanowienie NSA z dnia 17 maja 2006 r., sygn. akt I OZ 657/06, LEX nr 181557). Należy w tym miejscu zastrzec też, że wspólne gospodarstwo domowe stanowi okoliczność obiektywną i tworzy je każda grupa ludzka, szczególnie zaś połączona więzami rodzinnymi, w której poszczególne osoby, choć nierzadko w różnym stopniu, łącznie przyczyniają się do zaspokajania potrzeb bytowych grupy.
Skarżący, zgodnie ze swoimi oświadczeniami, niewątpliwie funkcjonuje w ramach tego rodzaju wspólnoty. Należy zwrócić uwagę, że skarżący, mimo wezwania, nie nadesłał dokumentów wskazujących na sytuację finansową swojej żony, tłumacząc to brakiem jej zgody. Tymczasem oświadczył, że mieszka z żoną prowadzą wspólne gospodarstwo domowe, żona pracuje na ¼ etatu, partycypuje w kosztach utrzymania rodziny, małżonkowie mają na utrzymaniu małoletnie dzieci. W tym miejscu wskazać należy, że zgodnie z art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2015 r., poz. 583 ze zm., dalej w skrócie: "K.r.o."), małżonkowie są obowiązani m.in. do wzajemnej pomocy. Skoro małżonkowie są obowiązani do wzajemnej pomocy, przez którą należy rozumieć nie tylko świadczenia osobiste, ale i pieniężne, małżonka ma obowiązek udzielenia pomocy małżonkowi w zakresie prowadzenia przez niego procesów sądowych.
Obowiązek ten istnieje niezależnie od panującego ustroju majątkowego między małżonkami a nawet w sytuacji pozostawania w separacji faktycznej (por. postanowienie NSA z dnia 28 września 2011 r. sygn. akt I FZ 196/11, postanowienie NSA z dnia 2 grudnia 2011 r. sygn. akt I FZ 395/11, postanowienie NSA z dnia 18 kwietnia 2014 r. sygn. akt II FZ 519/14, postanowienie NSA z dnia 08 października 2014 r. sygn. akt I FZ 388/14, postanowienie NSA z dnia 12 listopada 2012 r. sygn. akt I FZ 42/12, postanowienie NSA z dnia 13 listopada 2014 r. sygn. akt I GZ 486/14; wszystkie dostępne na stronie internetowej: www.orzeczenia.nsa.gov.pl).
Zauważyć bowiem należy, że obowiązek wzajemnej pomocy małżonków wygasa bowiem dopiero w momencie rozwiązania związku małżeńskiego przez rozwód (poza wyjątkiem przewidzianym w art. 60 K.r.o.) i sądowego orzeczenia separacji. Tym samym stosownie do art. 27 K.r.o. oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Potrzeby rodziny mogą w konkretnych okolicznościach obejmować również zobowiązania względem Skarbu Państwa z tytułu kosztów sądowych w sprawach jednego z małżonków (por. postanowienie NSA z dnia 2 grudnia 2011 r. sygn. akt II OZ 1266/11, publ. jak wyżej).
Wobec powyższego, nie ulega wątpliwości, że wysokość osiąganych przez małżonkę skarżącego dochodów wpływa na ocenę możliwości płatniczych wnioskodawcy. Stąd, przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy zasadne jest wzywanie strony skarżącej w celu zweryfikowania oświadczeń w zakresie źródeł i wysokości otrzymywanych dochodów przez żonę skarżącego. Dopiero bowiem zestawienie i analiza faktycznie uzyskiwanych przez oboje małżonków dochodów i ponoszonych wydatków pozwala na pełną i rzetelną ocenę w zakresie spełnienia ustawowej przesłanki przyznania prawa pomocy.
W orzecznictwie przyjmuje się bowiem, że "skoro strona twierdzi, że nie może samodzielnie ponieść kosztów postępowania, to konieczne jest zbadanie, czy również przy pomocy bliskich nie jest w stanie tego uczynić" (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 lipca 2009 r. sygn. akt I FZ 262/09, LEX nr 552223). Skarżący uniemożliwił przeprowadzenia analizy w tym zakresie.
Mając powyższe na uwadze, a więc wykazany stan posiadania, źródła i wysokość dochodów, sytuację rodzinną (pozostawanie w związku małżeńskim), niepotwierdzone żadnymi dokumentami źródłowymi, stwierdzić należy, że wniosek skarżącego, nie zasługuje na uwzględnienie. Skarżący nie wykazał bowiem w sposób dostatecznie przekonujący, że nie jest w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, które to koszty na obecnym etapie sprawy sprowadzają się do wpisu od skargi w kwocie [...]. zł.
W wyniku poczynionych wyżej spostrzeżeń, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.