Uzasadnienie
Dyrektor Izby Skarbowej zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] r. nr [...] utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie nieuznania zarzutu B. K. przedawnienia obowiązku objętego tytułem wykonawczym o numerze [...] wystawionym przez wierzyciela - Wójta Gminy na zaległość z tytułu podatku rolnego za pierwszą, drugą i trzecią ratę roku 2006
Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia oraz akt sprawy wynika, że Naczelnik Urzędu Skarbowego, będący organem egzekucyjnym w zakresie egzekucji administracyjnej należności pieniężnych, prowadził egzekucję wobec B. K. na podstawie tytułu wykonawczego o numerze [...], wystawionego przez wierzyciela - Wójta Gminy. Tytuł ten obejmował łączne zobowiązania pieniężne – raty: I/2006, II/2006 oraz III/2006 roku. Podstawę prawną dochodzonych należności stanowiła decyzja z dnia [...] r.
Dalej, wskazano w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, że organ egzekucyjny zawiadomieniem z dnia [...] r. dokonał zajęcia prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność pieniężną u Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym. Zawiadomienie o zastosowaniu środka egzekucyjnego zobowiązany odebrał [...] r. (powinno być: [...] r. – przyp. sądu), natomiast odpis tytułu wykonawczego odebrał w dniu [...] r.
Z uwagi na zgłoszenie przez zobowiązanego w piśmie z dnia [...] r. zarzutu przedawnienia obowiązku na podstawie art. 33 pkt 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 ze zm.), zwanej dalej: "u.p.e.a.", Naczelnik Urzędu Skarbowego wystąpił się do wierzyciela - Wójta Gminy o wypowiedź w sprawie jego stanowiska co do złożonych zarzutów. Wierzyciel, w postanowieniu z dnia [...] r., uznał wniesiony zarzut przedawnienia za nieuprawniony.
W związku z wniesieniem przez zobowiązanego zażalenia na ww. postanowienie wierzyciela z naruszeniem terminu, Samorządowe Kolegium Odwoławczego postanowieniem z dnia [...] r. stwierdziło uchybienie terminowi do wniesienia odwołania. Wobec tego, postanowienie Wójta Gminy w sprawie jego stanowiska co do złożonego zarzutu stało się ostateczne.
Wskazanym na wstępie postanowieniem z dnia [...] r. Naczelnik Urzędu Skarbowego nie uznał zarzutu przedawnienia obowiązku objętego ww. tytułem wykonawczym. Uzasadniając swoje stanowisko organ wskazał, że w przypadku zarzutu zgłoszonego na podstawie art. 33 pkt 1 u.p.e.a., tj. przedawnienia obowiązku, wypowiedź wierzyciela jest dla organu wiążąca. Zaznaczył ponadto, że zgodnie z art. 70 § 4 Ordynacji podatkowej, bieg terminu przedawnienia zostaje przerwany wskutek zastosowania środka egzekucyjnego, o którym podatnik został zawiadomiony. Po przerwaniu biegu terminu przedawnienia, biegnie on na nowo od dnia następującego po dniu, w którym zastosowano środek egzekucyjny, tj. od dnia [...] r.
Zobowiązany złożył zażalenie na postanowienie organu egzekucyjnego, wnosząc o:
- 1) uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości;
- 2) uchylenie tytułu wykonawczego w całości;
- 3) umorzenie postępowania egzekucyjnego;
- 4) zawieszenie postępowania egzekucyjnego w całości do czasu rozpatrzenia sprawy;
- 5) zwolnienie z opłaty sądowej w całości;
- 6) nakazanie Wójtowi Gminy przedstawienia wyliczeń podatku rolnego za 2006 r. oraz analizę tych wyliczeń w zakresie podziału na I, II i III ratę.
Zobowiązany zarzucił naruszenie przepisu art. 68 § 1 Ordynacji podatkowej jak też brak doręczenia decyzji w zakresie wymiaru zobowiązania łącznego za 2006 rok. Ponadto, zobowiązany podniósł, że stanowisko wierzyciela w sprawie zarzutów nie jest wiążące dla organu egzekucyjnego; wskazał również, że nie zgadza się ze sposobem doręczania mu pism przez Wójta Gminy.
Uzasadniając dalej swoje rozstrzygnięcie podjęte w sprawie, Dyrektor Izby Skarbowej wskazał, że - na podstawie przepisów art. 23 § 1 i § 4 pkt 2 u.p.e.a. – jego funkcja kontrolna ograniczona jest tylko do ustalenia przestrzegania przez wierzyciela przepisów u.p.e.a., natomiast, nie sprawuje on kontroli nad wierzycielem - Wójtem Gminy w zakresie określenia obowiązku podatkowego oraz sposobu doręczenia decyzji ustalającej zobowiązanie podatkowe.
Organ ten przytoczył następnie brzmienie przepisu art. 29 § 1 u.p.e.a. i, powołując się na orzecznictwo sądowe, wyjaśnił na czym polega badanie dopuszczalności egzekucji, powołał brzmienie przepisu art. 33 u.p.e.a., zawierającego podstawy zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej, jak też art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a. określającego sposób i termin wnoszenia zarzutów oraz art. 34 § 1 i § 2u.p.e.a. określającego tryb rozpatrzenia zarzutów oraz środki zaskarżenia służące na postanowienie w sprawie stanowiska wierzyciela.
Nadto, organ ten wskazał, że organ egzekucyjny nie był uprawniony do prowadzenia odrębnego postępowania wyjaśniającego, mającego na celu ustalenie podstaw do uwzględniania zarzutów i do podważenia w tym trybie stanowiska wierzyciela, którym jest związany także organ nadzoru.
Według organu, skoro wierzyciel - Wójt Gminy uznał w swoim postanowieniu zarzut przedawnienia za nieuzasadniony, to nie było podstaw - w świetle obowiązujących przepisów prawnych oraz zgromadzonego materiału dowodowego - do uznania zarzutu za uzasadniony, gdyż organ nadzoru był związany stanowiskiem wierzyciela.
Powołując się dalej na brzmienie przepisów art. 70 § 1 i § 4 Ordynacji podatkowej, regulujących instytucję przedawnienia, oraz przepisów art. 6a ust. 4a i ust. 6, art. 6c ustawy z dnia 15 listopada 1987 r. o podatku rolnym (Dz. U. z 2006 r. Nr 136, poz. 969 ze zm.), określających właściwość organów i tryb ustalania podatku w sprawach z zakresu podatku rolnego od osób fizycznych, wyjaśnił, że w sprawie terminy płatności łącznego zobowiązania za 2006 r. upływały kolejno: 15 marca 2006 r., 15 czerwca 2006 r. i 15 września 2006 r., zatem, zobowiązania te ulegały przedawnieniu, przy braku przesłanek mających wpływ na jego przerwanie lub zawieszenie, z dniem 31 grudnia 2011 r. Z akt wynika, że zawiadomieniem z dnia [...] r. ozn. [...] nr [...] dokonano zajęcia prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność pieniężną u Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym. Zawiadomienie to dotyczyło należności siedmiu wierzycieli, w tym Wójta Gminy - objętych m.in. tytułem wykonawczym o numerze [...] dotyczącym należności z tytułu zobowiązania łącznego za I/2006, II/2006 i III/2006.
Zawiadomienie o zastosowaniu środka egzekucyjnego zobowiązany odebrał w dniu [...] r. (powinno być: [...] r. – przyp. sądu), tj. w terminie, kiedy nie upłynął okres przedawnienia zobowiązania. W związku z tym organ wskazał, że w dniu [...] r. termin przedawnienia rozpoczął swój bieg na kolejne 5 lat. Tym samym, został spełniony wymógł, o którym mowa w art. 70 § 4 Ordynacji podatkowej, i doszło do skutecznego przerwania biegu przedawnienia zobowiązania łącznego. Organ dodał, że - zgodnie z art. 67 § 1 u.p.e.a. - doręczenie dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność pieniężną stanowi zastosowanie środka egzekucyjnego, o którym mowa w art. 70 § 4 Ordynacji podatkowej. Zatem, według organu, nie doszło do skutecznego przerwania biegu terminu przedawnienia należności wskazanej w tytule wykonawczym o numerze [...].
B. K. nie zgodził się z postanowieniem Dyrektora Izby Skarbowej i wniósł na nie skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie składając wniosek o:
- 1) uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości;
- 2) uchylenie tytułu wykonawczego w całości;
- 3) umorzenie postępowania egzekucyjnego;
- 4) zawieszenie postępowania egzekucyjnego w całości do czasu rozpatrzenia sprawy;
- 5) zwolnienie z opłaty sądowej w całości;
- 6) nakazanie Wójtowi Gminy przedstawienia wyliczeń podatku rolnego w 2006 r. oraz analizę tych wyliczeń w zakresie podziału na I, II, III ratę.
W uzasadnieniu skargi skarżący podtrzymał swoje stanowisko co do zgłoszonego zarzutu przedawnienia zobowiązania podatkowego, ponadto podniósł zarzut brak doręczenia decyzji organu i braku doręczenia upomnienia. Wskazał również, że zarówno postanowienia wierzyciela w przedmiocie jego stanowiska co do złożonych zarzutów jak i postanowienia SKO w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminowi do wniesienia odwołania nie są wiążące dla organu egzekucyjnego.
W odpowiedzi na skargę, Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. Jednocześnie, odnosząc się do zarzutów niedoręczenia decyzji i upomnienia, wyjaśnił, że z uwagi na zgłoszenie ich na późniejszym etapie postępowania (zażalenia i skargi do sądu) nie podlegały one ocenie tego organu wobec upływu terminu do ich wniesienia jako zarzutów oraz z uwagi na wymóg dwuinstancyjności postępowania. Organ wskazał, że poinformował skarżącego o prawie wystąpienia ze stosownym wnioskiem w trybie art. 59 u.p.e.a.
Wnioski skarżącego o przyznanie mu prawa pomocy oraz o zawieszenie/wstrzymanie postępowania egzekucyjnego sąd rozpoznał na posiedzeniach niejawnych.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje:
Zgodnie z przepisem art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), dalej zwanej: "p.p.s.a.", sprawowana jest przez sądy administracyjne w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracji publicznej konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, a także ustalenie, że decyzja lub postanowienie organu dotknięte jest wadą nieważności (art. 145 § 1 lit. a-c p.p.s.a.).
W zakreślonej powyżej kognicji, sąd oceniając zaskarżone postanowienie uznał, że nie narusza ono prawa.
Przedmiotem sporu w rozpoznawanej sprawie jest zasadność orzeczenia wydanego przez egzekucyjny organ odwoławczy, który utrzymał w mocy orzeczenie organu egzekucyjnego o nieuznaniu zarzutu przedawnienia obowiązku objętego tytułem wykonawczym o numerze [...] wystawionym przez wierzyciela - Wójta Gminy. Organ egzekucyjny wydał ww. postanowienie po uprzednim uzyskaniu wypowiedzi wierzyciela w tej kwestii. Według organu odwoławczego, zarówno organ egzekucyjny jak i organ nadzoru jest związany stanowiskiem wierzyciela, który uznał za nieuzasadniony zarzut z art. 33 pkt 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 ze zm.), zwanej dalej: "u.p.e.a.", tj. zarzut przedawnienia obowiązku. Natomiast, według skarżącego, organy nie są związane stanowiskiem wierzyciela.
Mając na uwadze tak zarysowaną istotę sporu, należy na wstępie wskazać, że - zgodnie z przepisem art. 34 § 1 u.p.e.a. - zarzuty zgłoszone na podstawie art. 33 pkt 1 u.p.e.a. (obejmuje m.in. zarzut przedawnienia obowiązku) organ egzekucyjny rozpatruje po uzyskaniu stanowiska wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów, z tym że w zakresie zarzutów, o których mowa m.in. w art. 33 pkt 1, wypowiedź wierzyciela jest dla organu egzekucyjnego wiążąca. Swoje stanowisko wierzyciel przedstawia w formie postanowienia, na które - stosownie do art. 34 § 2 u.p.e.a. - służy stronie zażalenie.
Z przywołanej regulacji prawnej wynika, że organ egzekucyjny, który z woli ustawodawcy został związany stanowiskiem wierzyciela zajętym w kwestii przedawnienia obowiązku, nie jest uprawniony do prowadzenia postępowania wyjaśniającego w celu ustalenia podstaw do uwzględnienia zarzutu i weryfikowania w ten sposób stanowiska wierzyciela. Zatem, stanowisko wierzyciela nie podlega ocenie organu egzekucyjnego.
Ponadto, co należy podkreślić, postępowanie prowadzone w trybie art. 34 u.p.e.a. ogranicza się do rozpatrzenia samego zarzutu i nie obejmuje rozpoznania - tak jak w zwykłym postępowaniu odwoławczym - całej sprawy. Wyjście poza zakres zgłoszonych zarzutów jest niedopuszczalne jako pozbawione podstawy prawnej.
Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy, wskazać należy, że zarówno Naczelnik Urzędu Skarbowego jak i Dyrektor Izby Skarbowej prawidłowo uznali zarzut przedawnienia zobowiązania łącznego za I/2006, II/2006, III/2006 za nieuzasadniony z uwagi na związanie ich stanowiskiem wierzyciela. Skoro bowiem Wójt Gminy, wyrażając swoje stanowisko w ostatecznym postanowieniu, uznał zgłoszony przez zobowiązanego zarzut przedawnienia obowiązku za nieuzasadniony, to organy nie były uprawnione do kwestionowania stanowiska wierzyciela.
Ponadto, należy dodatkowo tylko wskazać, że - stosownie do brzmienia art. 70 § 1 Ordynacji podatkowej - zobowiązanie podatkowe przedawnia się z upływem 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności podatku. Jednakże, ustawodawca przewidział możliwość przerwania biegu terminu przedawnienia. Zgodnie z art. 70 § 4 Ordynacji podatkowej - w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 września 2005 r. - bieg terminu przedawnienia zostaje przerwany wskutek zastosowania środka egzekucyjnego, o którym podatnik został zawiadomiony. Po przerwaniu biegu terminu przedawnienia, biegnie on na nowo od dnia następującego po dniu, w którym zastosowano środek egzekucyjny. Z regulacji tej wynika, że skuteczne przerwanie biegu terminu przedawnienia jest możliwe o ile zostaną łącznie spełnione dwie przesłanki, tj. organ zastosuje środek egzekucyjny oraz podatnik zostanie o zastosowaniu tego środka egzekucyjnego zawiadomiony.
Na mocy przepisu art. 2 § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej, jej przepisy stosuje się do opłaty skarbowej oraz opłat, o których mowa w przepisach o podatkach i opłatach lokalnych. Na podstawie zaś art. 6a ust. 4a i ust. 6 ustawy z dnia 15 listopada 1987 r. o podatku rolnym (Dz. U. z 2006 r. Nr 136, poz. 969 ze zm.), organem podatkowym właściwym w sprawach podatku rolnego jest wójt. Podatek rolny na rok podatkowy od osób fizycznych, z zastrzeżeniem ust. 10, ustala, w drodze decyzji, organ podatkowy właściwy ze względu na miejsce położenia gruntów. Podatek jest płatny w ratach proporcjonalnych do czasu trwania obowiązku podatkowego w terminach do dnia 15 marca, 15 maja, 15 września i 15 listopada roku podatkowego.
Ponadto, zgodnie z art. 6c ww. ustawy, osobom fizycznym, na których ciąży obowiązek podatkowy w zakresie podatku rolnego oraz jednocześnie w zakresie podatku od nieruchomości lub podatku leśnego dotyczący przedmiotów opodatkowania położonych ma terenie tej samej gminy, wysokość należnego zobowiązania podatkowego pobieranego w formie łącznego zobowiązania pieniężnego ustala organ podatkowy w jednej decyzji (nakazie płatniczym), z zastrzeżeniem ust.
2. W art. 63 ust. 2 ww. ustawy ustawodawca postanowił, że łączne zobowiązanie pieniężne należne od przedmiotów opodatkowania stanowiących współwłasność lub znajdujących się w posiadaniu dwóch lub więcej osób fizycznych ustala się w odrębnej decyzji (nakazie płatniczym), który wystawia się na któregokolwiek ze współwłaścicieli (posiadaczy). Jeżeli gospodarstwo rolne prowadzi w całości jedna z tych osób, nakaz płatniczy wystawia się na tę osobę.
Jak wynika z akt sprawy w decyzji wymiarowej z dnia [...] r. organ podatkowy ustalił skarżącemu wymiar podatku (tj. łączne zobowiązanie pieniężne za 2006 rok). Podatek płatny był w ratach, a termin uiszczania poszczególnych rat upływał w dniach: 15 marca 2006 r. - I rata, 15 czerwca 2006 r. – II rata, 15 września 2006 r. – III rata. Wobec tego, prawidłowo organ wskazał, że w razie braku przesłanek mających wpływ na jego przerwanie lub zawieszenie, zobowiązanie podatkowe wynikające z decyzji wymiarowej uległoby przedawnieniu z upływem 31 grudnia 2011 r., tj. z upływem 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności podatku. Jednakże, w sprawie sytuacja taka nie miała miejsca, gdyż zawiadomieniem z dnia [...] r. ozn. [...] nr [...] zajęto prawo majątkowe stanowiące wierzytelność pieniężną u Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym. Zawiadomienie to dotyczyło m.in. należności objętych tytułem wykonawczym o numerze [...], dotyczących należności z tytułu zobowiązania łącznego za I/2006, II/2006 III/2006. Zgodnie zaś z art. 67 § 1 u.p.e.a., podstawę zastosowania środka egzekucyjnego stanowi m.in. zawiadomienie o zajęciu prawa majątkowego zobowiązanego u dłużnika zajętej wierzytelności.
Ww. zawiadomienie o zastosowaniu środka egzekucyjnego doręczono skarżącemu przed upływem okresu przedawnienia zobowiązania, tj. w dniu [...] r. (w zaskarżonym postanowieniu wadliwie wskazano: [...] r., która to wada nie ma wpływu na ocenę zaskarżonego postanowienia), w ten sposób zaistniały łącznie dwie przesłanki uzasadniające przerwanie biegu terminu przedawnienia, czyli zastosowanie środka egzekucyjnego (zajęcie prawa majątkowego) oraz zawiadomienie zobowiązanego o zastosowaniu środka egzekucyjnego, które skarżący odebrał osobiście w dniu [...] r. Wobec tego, stwierdzić należy, że doszło do skutecznego przerwania biegu terminu przedawnienia należności wskazanej w tytule wykonawczym o numerze [...], a w dniu następnym po otrzymaniu zawiadomienia o zastosowaniu środka egzekucyjnego, tj. [...] r. zaczął biec na nowo termin przedawnienia, na kolejne 5 lat. Zatem, w dniu wszczęcia egzekucji zobowiązanie podatkowe objęte ww. tytułem wykonawczym nie uległo przedawnieniu.
Ponadto, według składu orzekającego w sprawie, organy swoim działaniem nie naruszyły także regulacji określonej w art. 26 u.p.e.a. Zgodnie z § 5 tego przepisu, wszczęcie egzekucji administracyjnej następuje z chwilą:
- 1) doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego lub
- 2) doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu wierzytelności lub innego prawa majątkowego, jeżeli to doręczenie nastąpiło przed doręczeniem zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego.
Jak wynika z akt sprawy, odpis tytułu wykonawczego wystawionego w dniu [...]r. doręczono skarżącemu [...]r., natomiast zawiadomienie o zajęciu wierzytelności dłużnikowi zajętej wierzytelności (Komornikowi Sądowemu przy Sądzie Rejonowym) doręczono w dniu [...]r., a zatem przed doręczeniem zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego. Wobec tego, stwierdzić należy, że wszczęcie egzekucji nastąpiło z chwilą doręczenia ww. zawiadomienia dłużnikowi zajętej wierzytelności.
Sąd podziela także stanowisko organu nadzoru, że jego kontrola sprowadza się do oceny, czy organ egzekucyjny i wierzyciel przestrzegali przepisów u.pe.a. - zgodnie z brzmieniem art. § 4 pkt 2 u.p.e.a., stanowiącym, że organy sprawujące nadzór są jednocześnie organami sprawującymi kontrolę przestrzegania w toku czynności egzekucyjnych przepisów ustawy przez wierzycieli i nadzorowane organy egzekucyjne. Natomiast, organ ten nie jest uprawniony do prowadzenia kontroli w zakresie prowadzonego postępowania podatkowego, zarówno co do sposobu oraz wysokości ustalonego podatku, jak i trybu doręczenia decyzji wymiarowej, a wobec tego nie jest władny nakazać podjęcia jakichkolwiek działań w tym zakresie, stosownie do brzmienia przepisu art. 23 § 1 u.p.e.a., który stanowi, że nadzór nad egzekucją administracyjną sprawują organy wyższego stopnia w stosunku do organów właściwych do wykonywania tej egzekucji.
Mając na uwadze powyższe okoliczności, sąd - na podstawie przepisu art. 151 p.p.s.a. - orzekł jak w sentencji wyroku.