Uzasadnienie
W. P. (dalej, jako: skarżący) wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Płocku z dnia 2 lutego 2022 r. nr KO-1147/4103/622/21 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
Stan sprawy przedstawia się następująco.
Decyzją z dnia 24 września 2021 r., Wójt Gminy R. odmówił skarżącemu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wnioskowanego na ojca E.P., z uwagi na to, iż nie zostały spełnione przesłanki do przyznania świadczenia z art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111 ze zm., dalej, jako: u.ś.r.), tj. niepełnosprawność dorosłej osoby niepełnosprawnej – E.P., który pozostaje pod opieką skarżącego, nie powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej. Zdaniem organu I instancji świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje również w sytuacji, gdy osoba sprawująca opiekę, w tym przypadku skarżący, ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. Organ wskazał, że z protokołu dołączonego do akt sprawy z dnia 8 września 2021 r. wynika, iż skarżący nie zamierza i nie będzie zawieszał prawa do pobieranego świadczenia rentowego z ZUS. Zostało to również potwierdzone pismem z dnia 10 września 2021 r. przez pełnomocnika strony – adw. M.Ż., który podał, że skarżący nie zawiesi renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy.
Od powyższej decyzji skarżący wniósł odwołanie.
Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Płocku utrzymało w mocy decyzje organu I instancji.
W uzasadnieniu Kolegium przytoczyło art. 17 ust. 1, ust. 1b, ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. i podniosło, że skarżący należy do kręgu podmiotów, o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., albowiem stosownie do art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, ciąży na nim jako zstępnym pierwszego stopnia w linii prostej, obowiązek alimentacyjny względem ojca. Poza sporem pozostaje również fakt, że skarżący nie jest osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Natomiast zgodnie z orzeczeniem Komisji Lekarskiej do Spraw Inwalidztwa i Zatrudnienia Nr [...] w P. z dnia 8 września 1993 r., skarżący został zaliczony do trzeciej grupy inwalidów z ogólnego stanu zdrowia z ograniczeniem zdolności do zatrudnienia. Ma on ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, która jest mu wypłacana przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w P. W sprawie bezsporne jest również, że ojciec skarżącego – E. P., urodzony w dniu 7 czerwca 1939 r. legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, wydanym przez Powiatowy Zespól do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w P. z dnia 11 lutego 2020 r., Nr [...] - do dnia 28 lutego 2024 r. Z treści tego orzeczenia wynika, że niepełnosprawność istnieje od dnia 5 grudnia 2011 r., zaś ustalony znaczny stopień niepełnosprawności datuje się od dnia 24 stycznia 2020 r., a ponadto E. P., jest wdowcem i wymaga stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Skarżący jest jedyną osobą będącą w stanie zaopiekować się 82 letnim ojcem i taka opiekę sprawuje.
W ocenie Kolegium istota sporu w przedmiotowej sprawie sprowadza się do dwóch kwestii:
czy na gruncie obowiązujących przepisów opiekunowi może przysługiwać świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 u.ś.r., pomimo że niepełnosprawność dorosłej osoby niepełnosprawnej, która pozostaje pod jego opieką, nie powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej;
czy na gruncie obowiązujących przepisów opiekunowi mogą przysługiwać równocześnie dwa świadczenia, tj. renta z tytułu częściowej niezdolności do pracy i świadczenie pielęgnacyjne.
Po pierwsze, zdaniem organu odwoławczego, organ I instancji błędnie zastosował przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r., bowiem wobec treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. [...], przymiot konstytucyjności utraciło przewidziane w tym przepisie kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego przez opiekunów dorosłych niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała później niż w okresach wskazanych w ust. 1b pkt 1 i 2 u.ś.r. Z tych przyczyn w odniesieniu do opiekunów dorosłych niepełnosprawnych, oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium.
Po drugie, Kolegium odnosząc się do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2019 r. sygn. akt SK 2/17, a także powołując się na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 sierpnia 2020 r. sygn. akt I OSK 487/20, wskazało, że osoba, która spełnia warunki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera rentę winna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń poprzez rezygnację z pobierania świadczenia niższego, tj. w niniejszej sprawie renty. Wybór może zrealizować poprzez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do renty na podstawie art. 103 ust. 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2021 r. poz. 291 ze zm., dalej, jako: u.e.r.f.u.s.). Zgodnie z tym przepisem, prawo do emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy lub renty rodzinnej, do której uprawniona jest jedna osoba, może ulec zawieszeniu na wniosek emeryta lub rencisty.
Ustawa nie ogranicza możliwości złożenia takiego wniosku. Zawieszenie prawa do renty, zgodnie z art. 134 ust. 1 pkt 1 u.e.r.f.u.s. skutkować będzie wstrzymaniem wypłaty renty poczynając od miesiąca, w którym została wydana decyzja o wstrzymaniu wypłaty (art. 134 ust. 2 pkt 2 u.e.r.f.u.s.). Zawieszenie tego prawa eliminuje negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., w postaci posiadania prawa do renty. Istota ograniczenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dla rencisty wynikająca z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., musi być interpretowana jako wiążąca się nie z samym prawem do emerytury, lecz z jego realizacją w postaci wypłaty świadczenia. Skoro zawieszenie prawa do renty skutkuje wstrzymaniem jej wypłaty, to uznać należy, że eliminuje się w ten sposób negatywną przesłankę wyłączającą nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.
O możliwości złożenia wniosku o zawieszenie renty i uzależnieniu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od przedstawienia decyzji o wstrzymaniu jej wypłaty organ winien stronę poinformować (art. 9, art. 79a K.p.a.).
W niniejszej sprawie organ I instancji, rozpatrując sprawę ponownie po jej uchyleniu przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Płocku decyzją z dnia 12 sierpnia 2021 r., zastosował się do wskazań Kolegium o konieczności poinformowania strony, że przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego jest uzależnione od przedłożenia decyzji ZUS o wstrzymaniu wypłaty przyznanej renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy - i w związku z tym zwrócił się do skarżącego na piśmie z dnia 2 września 2021 r. z zapytaniem, czy będzie składał w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych w P. wniosek o zawieszenie renty oraz czy przedłoży do organu wypłacającego świadczenia rodzinne decyzję zawieszającą wypłatę renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego będzie bowiem możliwe tylko w sytuacji zawieszenia wypłaty renty.
W odpowiedzi na ww. pismo pełnomocnik skarżącego, pomimo że otrzymał ww. decyzję kasatoryjną Kolegium, w uzasadnieniu której, zawarta została informacja, że przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego jest uzależnione od spełnienia przesłanki dotyczącej wyboru przez skarżącego świadczenia pielęgnacyjnego i tym samym rezygnacji z prawa do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy poprzez przedłożenie przez skarżącego decyzji ZUS o wstrzymaniu wypłaty przyznanej renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, to w piśmie z dnia 10 września 2021 r. (data wpływu do organu 15 września 2021 r.) podał, że skarżący nie zgadza się ze stanowiskiem organu co do konieczności wyboru jednego ze świadczeń. Jego zdaniem wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2019 r., sygn. akt SK 2/17 stanowi, że pobieranie przez odwołującego świadczenia rentowego nie stanowi przeszkody w przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego. Skarżący w protokole jego przesłuchania przez organ I instancji z dnia 8 września 2021 r., oświadczył, że nie zamierza i nie będzie zawieszać prawa do świadczenia rentowego z ZUS.
Odwołujący się otrzymał zatem możliwość wyboru świadczenia bardziej dla niego korzystnego i z możliwości tej nie skorzystał, odmawiając złożenia wniosku o zawieszenie renty.
Wobec powyższego pomimo spełniania przez skarżącego pozostałych przesłanek umożliwiających uwzględnienie jego wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, to nie wykazanie przesłanki zależnej tylko i wyłącznie od niego, dotyczącej wyboru świadczenia pielęgnacyjnego i tym samym rezygnacji z prawa do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, tj. nieprzedłożenia decyzji właściwego organu rentowego o zawieszeniu prawa do renty, musiało skutkować, zdaniem Kolegium, odmową przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. Jak zostało bowiem wykazane powyżej w uzasadnieniu nie jest prawnie możliwe pobieranie dwóch świadczeń jednocześnie.
Z tym rozstrzygnięciem skarżący nie zgodził się i wywiódł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, wnosząc o uchylenie decyzji obu instancji i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego, ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania. Nadto wniesiono o zasądzenie od organu na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, polegającą na pominięciu celów ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych i przyjęcie, że okoliczność pobierania przez opiekuna renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
W uzasadnieniu skargi podniesiono, że rozpatrując przedmiotową sprawę organy poprzestały na literalnym brzmieniu treści art. 17 ust 5 pkt 1 lit a u.ś.r. i przyjęły, że skoro skarżący ma ustalone prawo do renty, to nie przysługuje mu świadczenie pielęgnacyjne. Poprzestanie na wykładni językowej normy zawartej w dyspozycji art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. może prowadzić do takiego wniosku, to jednak zdaniem skarżącego zastosowanie dyrektyw wykładni systemowej oraz dyrektyw wykładni funkcjonalnej i celowościowej prowadzi do takiego rozumienia tego przepisu, że wyłącza on prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osoby mającej ustalone prawo renty, gdy uprawniony przy zbiegu uprawnień do tych świadczeń nie złoży oświadczenia o rezygnacji z prawa do pobieranego świadczenia. Skarżący powołał się także na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 kwietnia 2020 r. sygn. akt I OSK 1546/19.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Skarga nie jest zasadna.
Podstawę materialną zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji stanowi przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, zgodnie z którą świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy, ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji (art. 17 ust. 1 u.ś.r.).
Powodem odmowy przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego było uznanie przez organ orzekający w sprawie, że skarżący ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, co wypełnia dyspozycję przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. Organ uznał jednak możliwości przyznania osobom pobierającym rentę, świadczenia pielęgnacyjnego w pełnej wysokości określonej w art. 17 ust. 3 u.ś.r. Warunkiem niezbędnym do przyznania tego świadczenia jest jednak dokonanie przez osobę uprawnioną wyboru jednego z tych świadczeń. Jak wskazał organ, skarżący nie przedłożył decyzji o wstrzymaniu renty, uznając, że oba świadczenia mu się należą.
Z kolei skarżący stanął na stanowisku, że wydanie przez Trybunał Konstytucyjny wyroku z dnia 29 czerwca 2019 r. sygn. akt SK 2/17 spowodowało, że pobieranie renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy nie stanowi już przeszkody do przyznania prawa do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego. W ocenie skarżącego, osoba pobierająca świadczenie rentowe z tytułu częściowej niezdolności do pracy ma pełne prawo do równoległego pobierania świadczenia pielęgnacyjnego.
Z uwagi na powyższe należy przypomnieć, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku dnia 29 czerwca 2019 r., sygn. akt SK 2/17 Trybunał orzekł, że art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, jest niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Nadto Trybunał wskazał, że powołany. przepis traci moc obowiązującą po upływie 6 (sześciu) miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej.
W uzasadnieniu ww. orzeczenia Trybunał zwrócił uwagę, że świadczenie pielęgnacyjne ma charakter kompensacyjny względem osób zdolnych do pracy, rezygnujących z zatrudnienia w celu sprawowania osobistej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Świadczenie ma częściowo rekompensować utracony zarobek. Dodatkowo pobieranie świadczenia pielęgnacyjnego związane jest ze świadczeniami majątkowymi o charakterze niepieniężnym w postaci objęcia osoby pobierającej to świadczenie ubezpieczeniem emerytalnym i rentowym oraz zdrowotnym, finansowanym ze środków publicznych.
Zdaniem Sądu uzasadniony jest więc wniosek, że świadczenie pielęgnacyjne ma pełnić funkcję ekwiwalentu za utracony zarobek, mając na uwadze, że w obecnym stanie prawnym wysokość świadczenia pielęgnacyjnego jest zasadniczo zbliżona do kwoty minimalnego wynagrodzenia, a ponadto osoba pobierająca świadczenie pielęgnacyjne objęta jest ubezpieczeniem emerytalnym i rentowym.
Analizując w aspekcie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. zasadność różnicowania sytuacji osób zdolnych do pracy oraz osób pobierających rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy, które sprawują opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny Trybunał zauważył, że osoba sprawująca opiekę nad niepełnosprawnym, która ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, może podejmować zatrudnienie. Wobec takich osób ustawodawca przewidział jedynie mechanizm zapobiegający pobieraniu przez nie świadczenia. Mechanizm ten polega na zmniejszeniu lub zawieszeniu renty w przypadku osiągnięcia określonego przychodu, według zasad wynikających z art. 103-106 ustawy emerytalno-rentowej (u.e.r.f.u.s.).
Trybunał stwierdził więc, że sytuacja faktyczna oraz prawna opiekunów mających ustalone prawo do renty, lecz rezygnujących z dalszego zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, w tym chociażby przytoczony wyżej mechanizm ograniczenia czy wyłączenia możliwości pobierania świadczenia, wskazuje na podobieństwo ich sytuacji do sytuacji opiekunów, którzy są zdrowi i nie mają tym samym prawa do renty, lecz również rezygnują z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną.
W świetle tych okoliczności wyłączenie przez ustawodawcę możliwości uzyskania przez opiekuna-rencistę świadczenia pielęgnacyjnego, a przez to również obarczenie rodziny osoby niepełnosprawnej kosztami związanymi z opieką nad osobą niepełnosprawną oraz pozbawienie w tym zakresie niepełnosprawnego członka rodziny pomocy socjalnej, stanowi nieproporcjonalne i nieuzasadnione różnicowanie. Brak jest podstaw do wykluczenia z pobierania świadczenia osób, które nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną z tego tylko względu, że mają one przyznane prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, (zwłaszcza) jeżeli świadczenia tego nie pobierają.
Jednocześnie Trybunał dostrzegł, że realna wysokość renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy może być zdecydowanie niższa niż wysokość świadczenia pielęgnacyjnego. W systemie świadczeń rodzinnych brak jest z kolei rozwiązana pośredniego, które pozwoliłoby tę sytuację rozwiązać dzięki np. obniżeniu wysokości przyznanego świadczenia proporcjonalnie do wysokości pobieranej renty. Sprzeczna z zasadą równości jest jedynie sytuacja, gdy samo przyznanie prawa do takiej renty skutkuje odebraniem świadczenia.
Sąd rozpoznający sprawę niniejszą podziela stanowisko przejęte w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego co do skutków ww. orzeczenia TK (np. wyroki NSA: z dnia 26 kwietnia 2022 r. sygn. akt I OSJK 1345/21, z dnia 30 czerwca 2022 e. sygn. akt i OSK 1716/21).
Naczelny Sąd Administracyjny przyjmuje bowiem, również w odniesieniu do osób, które są uprawnione do pobierania renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, że stwierdzenie częściowej niekonstytucyjności art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2019 r. sygn. akt SK 2/17, wykreowało z dniem 9 stycznia 2020 r. nowy stan prawny, w którym zaistniała konieczność odnalezienia istniejących w systemie prawa instrumentów prawnych pozwalających w praktyce stosowania prawa urzeczywistnić ww. wyrok Trybunału. Jakkolwiek kształtujące się w powyższym zakresie orzecznictwo sądowe nie było początkowo jednolite, to aktualnie nie budzi już wątpliwości, że w sytuacji zbiegu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ze świadczeniami wskazanymi w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. zachodzi konieczność podjęcia przez osobę uprawnioną do świadczeń emerytalno-rentowych działań prowadzących do zawieszenia prawa do renty na podstawie art. 103 ust. 3 u.e.r.f.u.s. W ten sposób, w następstwie realizacji prawa wyboru świadczenia, usunięta zostaje przeszkoda w uzyskaniu świadczenia pielęgnacyjnego.
Naczelny Sąd Administracyjny przyjmuje, że z treści art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b i art. 27 ust. 5 u.ś.r. wynika zasada wypłaty jednego świadczenia, wybranego przez osobę uprawnioną w razie zbiegu uprawnień do różnych świadczeń rodzinnych. Taka regulacja, w ujęciu systemowym, przemawia za przyznaniem opiekunowi osoby niepełnosprawnej prawa do dokonania wyboru świadczenia, także w razie zbiegu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ze świadczeniami spoza systemu świadczeń rodzinnych. Regulacja kolizyjna, w razie zbiegu uprawnień do świadczeń, znajduje się również w art. 95 i nast. u.e.r.f.u.s. Przepis art. 95 ust. 1 u.e.r.f.u.s. stanowi, że w razie zbiegu prawa do kilku świadczeń przewidzianych w ustawie, wypłaca się osobie uprawnionej jedno z tych świadczeń, wyższe lub wybrane przez zainteresowanego. Przepisem dotyczącym zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i renty jest art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r.
W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego aktualnie ugruntowany pozostaje pogląd, iż osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera świadczenie emerytalno-rentowe, powinna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń przez rezygnację z pobierania świadczenia niższego (vide: wyrok NSA z dnia 18 czerwca 2020 r., I OSK 254/20; wyrok NSA z dnia 27 maja 2020 r., I OSK 2375/19; wyrok NSA z dnia 11 sierpnia 2020 r., I OSK 764/20; wyroki NSA z dnia 15 grudnia 2020 r., I OSK 1983/20; wyrok NSA z dnia 17 grudnia 2020 r., I OSK 2010/20; wyrok NSA z dnia 19 kwietnia 2021 r., I OSK 2800/20). Osoba uprawniona jednocześnie do wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i niższej renty swój wybór winna zrealizować przez złożenie organowi rentowemu wniosku o zawieszenie prawa do renty na podstawie art. 103 ust. 3 u.e.r.f.u.s. Renta jest co prawda prawem niezbywalnym, ale uznając prawnie dopuszczalną możliwość jej zawieszenia, zlikwidowana zostaje negatywna przesłanka prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o której mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r.
Istota ograniczenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dla rencisty wynikająca z powyższego przepisu, winna być bowiem rozumiana jako wiążąca się nie z samym prawem do renty, lecz z jego realizacją w postaci wypłaty świadczenia (vide: wyrok NSA z dnia 18 czerwca 2020 r., I OSK 254/20; wyrok NSA z dnia 27 maja 2020 r., I OSK 2375/19; wyrok NSA z dnia 11 sierpnia 2020 r., I OSK 764/20; wyrok NSA z dnia 15 grudnia 2020 r., I OSK 1983/20; wyrok NSA z dnia 26 kwietnia 2021 r., I OSK 2918/20; wyrok NSA z dnia 19 kwietnia 2021 r., I OSK 2800/20, wyrok NSA z 2 marca 2022 r., I OSK 1623/21).
Mając powyższe na względzie, Sąd doszedł do przekonania, że Kolegium trafnie zinterpretowało normy wynikające z uregulowań zawartych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. w zw. z art. 95 i art. 103 ust. 3 u.e.r.f.u.s. w powiązaniu ze skutkami wyroku TK o sygn. SK 2/17. Skarżący pismem z dnia 2 września 2021 r. został przez organ I instancji poinformowany, że chcąc otrzymać świadczenie pielęgnacyjne należy dokonać wyboru, poprzez rezygnację z pobierania renty. Organ przy tym wyjaśnił, że wybór ten można zrealizować przez złożenie do organu rentowego wniosku o zwieszenie prawa do renty. W reakcji na powyższe skarżący, reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika w piśmie z dnia 10 września 2021 r. przedstawił stanowisko podtrzymywane na dalszym etapie postępowania (także w skardze do Sądu), że pobieranie renty nie stanowi prawnej przeszkody w przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego.
Wobec powyższego, w ocenie Sądu, trafnie organy przyjęły, że w niniejszej sprawie nie została wyeliminowana negatywna przesłanka z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., co skutkowało koniecznością odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Organ wyjaśnił, że pomimo spełniania przez skarżącego pozostałych przesłanek umożliwiających uwzględnienie jego wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, to niewykazanie przesłanki zależnej tylko i wyłącznie od skarżącego, dotyczącej wyboru świadczenia, musiało skutkować decyzją odmowną.
Dodatkowo należy wskazać, że Kolegium słusznie skorygowało pogląd organu I instancji w zakresie oceny momentu powstania niepełnosprawności u żony skarżącego jako niemający znaczenia dla przyznania świadczenia. Słusznie organ zauważył, że regulacja art. 17 ust. 1b u. ś.r. stanowiła przedmiot oceny Trybunału Konstytucyjnego, który wyrokiem z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 (Dz.U. z 2014 r. poz. 1443), orzekł, że wskazany przepis w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Skutkiem tego wyroku jest ustalenie, że w odniesieniu do grupy opiekunów osób, których niepełnosprawność wymagająca opieki powstała później, czyli po ukończeniu 18 roku życia, przedmiotowa przesłanka nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego utraciła cechę konstytucyjności.
W konsekwencji, przysługiwanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tej grupie osób należy rozpatrywać bez tej przesłanki. Wymieniony wyrok Trybunału Konstytucyjnego nie doprowadził wprawdzie do wyeliminowania niekonstytucyjnej normy z porządku prawnego, jednak jego treść wiąże - w myśl art. 190 ust. 1 Konstytucji RP - i stanowi dla organów administracji oraz sądów administracyjnych istotną wskazówkę interpretacyjną.
W ocenie Sądu, konsekwencją powyższego jest to, że organy administracji publicznej rozstrzygające o prawie do świadczenia pielęgnacyjnego mają obowiązek procedować w oparciu o przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych z wyłączeniem tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która z dniem wejścia w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego, tj. w dniu 23 października 2014 r., została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną. W związku z tym, wynikająca z art. 17 ust. 1b u.ś.r. przesłanka w postaci daty powstania niepełnosprawności nie może być podstawą odmowy wnioskowanego świadczenia.
Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.), orzekł jak w sentencji. Na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym Sąd orzekł na podstawie art. 119 pkt 2 powołanej ustawy.