Uzasadnienie
Wojewoda [...], decyzją z [...] sierpnia 2014 r., odmówił nieodpłatnego przekazania Rzymskokatolickiej Parafii [...] w B. własności nieruchomości położonej w R., stanowiącej część działki oznaczonej nr [...] oraz części działki nr [...], znajdujących się w zasobie Agencji Nieruchomości Rolnych. W uzasadnieniu decyzji organ przytoczył treść art. 70a ustawy z dnia 17 maja 1989 r. o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej. Ustalił, że wnioskująca parafia podjęła swoją działalność duszpasterską w [...] r. W związku z tym, w ocenie organu, nie została spełniona ustawowa przesłanka podjęcia działalności na Ziemiach Zachodnich o jakiem stanowi powołany przepis art. 70a ustawy.
Tym samym nie jest możliwe dokonanie nieodpłatnego przekazani na jej własność przedmiotowych gruntów. Niezależnie od tego to Agencja Nieruchomości Rolnych Oddział Terenowy w O. nie wyraziła zgody na przekazanie tej nieruchomości na rzecz parafii.
W wyniki rozpatrzenia przez Ministra Administracji i Cyfryzacji odwołania Parafii od decyzji Wojewody [...], organ odwoławczy decyzją z [...] kwietnia 2015 r. nr [...], utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Organ odwoławczy stwierdził, że możliwość skorzystania z prawa określonego w art. 70a uzależniona jest od zgody Prezesa Agencji Nieruchomości Rolnych, której w rozpoznawanej sprawie odmówiono.
W skardze na decyzję Ministra Administracji i Cyfryzacji Rzymskokatolicka Parafia [...] w B. zaskarżonej decyzji zarzuciła:
- 1. rażące naruszenie art. 107 § 3 kpa;
- 2. rażące naruszenie przepisów prawa, a to art. 70a ustawy o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej poprzez jego błędną wykładnię, co w konsekwencji doprowadziło do wydania decyzji odmownej;
- 3. rażące naruszenie art. 7 kpa, poprzez zaniechanie dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego;
- 4. rażące naruszenie art. 12 kpa, poprzez naruszenie zasady szybkości postępowania, albowiem wniosek o wydanie decyzji wpłynął do Wojewody w dniu [...] stycznia 2013 r.;
- 5. rażące naruszenie art. 9 kpa, poprzez zaniechanie dokładnego informowania strony o jej prawach i obowiązkach w toczącym się postępowaniu.
Skarżąca wniosła o uchylenie decyzji organów obu instancji i zasądzenie kosztów postępowania sądowego.
W odpowiedzi na skargę Minister Administracji i Cyfryzacji wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Skarga jest uzasadniona, gdyż decyzje organów obu instancji naruszają prawo w stopniu uzasadniającym ich uchylenie.
Materialnoprawną podstawę zaskarżonych decyzji stanowi art. 70a ustawy z dnia 17 maja 1989 r. o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 1989 r. Nr 29, poz. 154 ze zm.), zgodnie z którym osobom prawnym Kościoła Katolickiego, które po dniu 8 maja 1945 r. podjęły działalność na Ziemiach Zachodnich i Północnych, mogą być, na ich wniosek, przekazane nieodpłatnie na własność grunty znajdujące się w zasobach Państwowego Funduszu Ziemi albo w Zasobie Własności Rolnej Skarbu Państwa. Przekazanie na własność nieruchomości następuje w drodze decyzji Wojewody właściwego za względu na miejsce ich położenia, wydanej za zgodą Prezesa Agencji Nieruchomości Rolnych. Organy obu instancji dokonując wykładni powołanego przepisu skoncentrowały się na pojęciu "podjęcia działalności" pomijając, że chodzi o podjęcie działalności na Ziemiach Zachodnich i Północnych przez osoby prawne Kościoła Katolickiego.
Pojęcie Ziem Zachodnich i Północnych nie zostało zdefiniowane w ustawie. Jest ono natomiast powszechnie używane na określenie włączonych do Polski po II Wojnie Światowej, w wyniku postanowień konferencji w Poczdamie, wschodnich prowincji Niemiec – Śląska, części Pomorza Zachodniego i Brandenburgii po linię Odry i Nysy Łużyckiej oraz południowej części Prus Wschodnich i Wolnego Miasta Gdańska. Bezsporne jest, że wnioskująca Parafia podjęła działalność duszpasterską w [...] r. Jednakże powołanie parafii nie może być rozumiane jako podjęcie działalności na Ziemiach Zachodnich i Północnych. O Ziemiach Zachodnich i Północnych można mówić dopiero w odniesieniu do okresu po 8 maja 1945 r. W związku z tym sam fakt, że dana parafia powstała przed 8 maja 1945 r. nie oznacza jeszcze, że parafia ta nie spełnia warunków z art. 70a ustawy. Przepis ten zawarty jest w ustawie o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej.
Oznacza to, że dotyczy on, jak i cała ustawa, wyłącznie kościelnych osób prawnych mających swoją siedzibę na terenie Rzeczypospolitej Polskiej. Faktem jest, że na terenach określonych mianem Ziem Zachodnich i Północnych działały parafie i kościoły katolickie, jednak przed zakończeniem działań wojennych nie były one objęte polską administracją Kościoła Katolickiego. Polska administracja kościelna została ustanowiona na tych ziemiach dekretem prymasa Augusta Hlonda z 15 sierpnia 1945 r. (por. R. Marek, Kościół Rzymskokatolicki wobec ziem zachodnich i północnych, W-wa 1976 r., str. 19 i nast.).
Wobec powyższego art. 70a ust. 1 rozumieć należy jako odnoszący się do parafii, które rozpoczęły działalność duszpasterską po 8 maja 1945 r. na Ziemiach Zachodnich i Północnych w ramach polskiej administracji kościelnej, nawet jeżeli wcześniej parafie te funkcjonowały w ramach niemieckiej administracji kościelnej.
Przepis art. 70a umożliwia przekazanie nieodpłatnie gruntu rolnego za zgodą Prezesa Agencji Nieruchomości Rolnych. Organy obu instancji powołały się na brak takiej zgody wyrażony w piśmie Agencji Oddział Terenowy w O. z [...] lutego 2014 r. Otóż pismo to nie może być uznane za spełnienie wymogu wyrażenia zgody o jakim stanowi art. 70a ustawy. Zgodnie bowiem z art. 106 § 1 kpa, jeżeli przepis prawa uzależnia wydanie decyzji od zajęcia stanowiska przez inny organ (wyrażenia opinii lub zgody albo wyrażenie stanowiska w innej formie), decyzję wydaje się po zajęciu stanowiska przez ten organ. Zajęcie stanowiska przez ten organ następuje w drodze postanowienia, na które służy stronie zażalenie (§5). W sprawie brak jest ostatecznego postanowienia Prezesa Agencji Nieruchomości Rolnych w przedmiocie zgody na nieodpłatne przekazanie na własność Parafii wskazanych we wniosku gruntów rolnych. Brak takiego stanowiska właściwego organu, wyrażonego w procesowej formie jaką jest postanowienie, czyni niemożliwym wydanie decyzji merytorycznej.
Mimo tego braku organ taką decyzję wydał. Wydanie decyzji bez uzyskania wymaganego prawem stanowiska innego organu stanowi przesłankę wznowieniową określoną w art. 145 § 1 pkt 6 kpa, co uzasadnia uchylenie decyzji. Organ odwoławczy tej nieprawidłowości nie uwzględnił i wydał decyzję utrzymującą w mocy decyzję naruszającą art. 106 § 1 kpa, czym naruszył art. 138 § 1 pkt 1 kpa.
Nadto organy obu instancji naruszyły prawo materialne poprzez błędną wykładnię art. 70a ust. 1 ustawy z 17 maja 1989 r. Rozpoznając sprawę ponownie organ uwzględni wykładnię art. 70a ust. 1 przedstawioną w niniejszym wyroku oraz przeprowadzi postępowanie mające na celu ustalenie, czy zostały spełnione pozostałe warunki określone w art. 70a ust. 1-3 ustawy oraz uzyska stanowisko Prezesa Agencji Nieruchomości Rolnych w sposób przewidziany art. 106 kpa.
Z powyższych względów Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c oraz art. 200 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku.