Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją Minister Kultury, po rozpatrzeniu wniosku S. J. - adwokata działającego z upoważnienia S. H., o ponowne rozpatrzenie sprawy o wydanie jednorazowego pozwolenia na stały wywóz za granicę: ikony [...], ikony w formie tryptyku, [...] oraz obrazu na szkle [...] - utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] września 2004 roku, L. Dz. [...], odmawiającą wydania jednorazowego pozwolenia na stały wywóz za granicę wyżej wymienionych zabytków. W uzasadnieniu organ podał, że w dniu 19 października 2004 roku S. H. wystąpił do Ministra Kultury o ponowne rozpatrzenie sprawy wydania jednorazowego pozwolenia na stały wywóz za granicę następujących zabytków: 1) ikony [...], 2) ikony w formie tryptyku, [...], 3) obraz na szkle [...],. Jak wynika ze specjalistycznej opinii z dnia [...] stycznia 2005 roku - sporządzonej przez J. G. - kierownika Działu Sztuki Cerkiewnej z Muzeum w L., wyżej wymienione zabytki sztuki cerkiewnej, należą do grupy przedmiotów kultu religijnego, jakie przez stulecia sprowadzane były na terytorium Rzeczypospolitej.
Na dziedzictwo kulturowe składają się m.in. zabytkowe przedmioty kultu religijnego pochodzące z zagranicy, związane z życiem Kościoła Wschodniego, Prawosławnego i Greckokatolickiego. Sprowadzane z odległych rejonów ikony spełniały niejednokrotnie funkcję wzorca i przyczyniały się do kształtowania miejscowego środowiska malarskiego. W wyniku ponownie przeprowadzonego postępowania stwierdzono, ze nie zachodzą przesłanki zawarte w art. 51 ust. 1 ustawy z dnia 23 lipca 2003 roku o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz. U. Nr 162, poz. 1568 z późń. zm.), umożliwiające Ministrowi Kultury wydanie jednorazowego pozwolenia na stały wywóz ww. zabytków za granicę, bowiem ich wywiezienie spowodowałoby niewątpliwie uszczerbek dla dziedzictwa kulturowego.
Na decyzję z dnia [...] lutego 2005 roku Ministra Kultury, skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł S. H. reprezentowany przez pełnomocnika adwokata S. J., zarzucając jej naruszenie procedury administracyjnej tj. art. 80 kpa w zw. z art. 84 kpa poprzez wydanie zaskarżonej decyzji w oparciu o opinię biegłego, który nie widział trzech ikon, na temat których wydał opinię oraz prawa materialnego tj. art. 51 ust. 1 ustawy z dnia 23 lipca 2003 roku o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami poprzez arbitralne uznanie, że wywóz trzech ikon spowodowałby niewątpliwy uszczerbek dla dziedzictwa kulturowego.
W odpowiedzi na skargę Minister Kultury wniósł o jej oddalenie. W uzasadnieniu podał, że stosownie do dyspozycji wynikającej z przepisu art. 51 ust. 1 ustawy z dnia 23 lipca 2003 roku o ochronie zabytków(...), zabytki mogą być wywożone za granicę, jeśli ich wywóz nie spowoduje uszczerbku dla dziedzictwa kulturowego. Komisja do spraw wywozu dóbr kultury za granicę, po zapoznaniu się z wnioskiem S. H., uznała, że nie powinny być wydane jednorazowe pozwolenia na stały wywóz za granicę przedmiotowych ikon Ponadto w przedmiotowej sprawie została sporządzona specjalistyczna opinia z dnia [...] stycznia 2005 roku przez J. G. - Kierownika Działu Sztuki Cerkiewnej z Muzeum w L. W tej opinii również zostało stwierdzone, że wywóz przedmiotowych zabytków za granicę spowodowałby uszczerbek dla dziedzictwa kulturowego. Organ podkreślił ponadto, że w związku z wiedzą merytoryczną oraz doświadczeniem zawodowym J. G. - do sporządzenia ww. opinii wystarczająca była dokumentacja fotograficzna opiniowanych zabytków.
Wojewódzki Sad Administracyjny zważył, co następuje
Skarga jest zasadna i skutkuje uchyleniem zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji z [...] września 2004 roku.
Na wstępie należy stwierdzić, że zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku Prawo o ustroju sądów administracyjnych (DZ. U. nr 153, poz. 1269), kontrola działalności administracji publicznej, sprowadza się do kontroli prawidłowości rozstrzygnięcia, będącego przedmiotem tej oceny, pod względem zgodności z przepisami prawa materialnego oraz pod względem zgodności z przepisami postępowania administracyjnego. Stosownie zaś do treści art. 134§1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy i nie jest związany zarzutami oraz wnioskami skargi, a także powołaną podstawą prawną.
Podstawę prawną działania Ministra Kultury w niniejszej sprawie stanowił art. 51 ust. 1 ustawy z dnia 23 lipca 2003 roku o ochronie zabytków i opiece nad zabytkam, która uchyliła dotychczas obowiązującą w tym zakresie ustawę z dnia 15 lipca 1962 roku o ochronie dóbr kultury (t.j. Dz. U. z 1999 r. nr 98 poz. 1150 ze zm.). Nowa ustawa została wprowadzona m.in. w celu dostosowania polskiego prawa do standardów prawnych Unii Europejskiej (wynika to z wdrożenia dyrektywy 93/7/EWG z dnia 15 marca 1993 r. w sprawie zwrotu dóbr kultury wyprowadzonych niezgodnie z prawem z terytorium państwa członkowskiego DZ. U. WEL 74 z 27.03.1993). Przepis art. 51 ust. 1 ustawy z 23 lipca 2003 roku o ochronie zabytków (...), zmienił ogólną regułę dotyczącą wyrażania zgody na stały wywóz zabytków za granicę. Na gruncie poprzedniej ustawy zasadą był ogólny zakaz w tym zakresie, z wprowadzeniem wyjątków i wyłączeń przedmiotowych od niego, Natomiast nowa ustawa, zasadniczo dopuszcza wywóz zabytków za granicę, pod warunkiem jednak, że nie spowoduje to- w przypadku wywozu stałego - uszczerbku dla dziedzictwa narodowego.
Przedstawiony aktualny stan prawny oznacza, że zakaz wywozu dzieł sztuki za granicę jest wyjątkiem od ogólnej reguły, jaką jest zgoda na ich wywóz. Wynika z tego, że jak każdy wyjątek, musi być interpretowany w sposób ścisły i przy pełnym wyjaśnieniu stanu faktycznego sprawy.
Zgodnie z art. 52 ust. 1 ustawy z 23 lipca 2003 roku o ochronie zabytków (...), jednorazowe pozwolenie na stały wywóz zabytku za granicę, wydaje minister, właściwy do spraw kultury i dziedzictwa narodowego, po zasięgnięciu opinii komisji złożonej ze specjalistów w określonych dziedzinach ochrony zabytków i opieki nad zabytkami. Ze znajdującego się w aktach sprawy protokołu Komisji do spraw wywozu dóbr kultury za granicę z [...] września 2004 roku wynika, że przedmioty z protokołu zdawczo- odbiorczego nr [...] Muzeum Narodowego w K. t. j. obiekty nr 1 [...], 8 (tryptyk, [...] i 28 [...] powinny otrzymać zakaz wywozu za granicę z uwagi na rzadkość występowania tego typu obiektów w zbiorach muzealnych, na rynku antykwarycznym oraz wartość artystyczną, która dwie z tych ikon kwalifikuje do zbiorów etnograficznych, zaś trzecią do zbiorów muzealnych. Z tej opinii nie wynika więc na czym miałby polegać uszczerbek dla dziedzictwa kulturowego w przypadku wyrażenia zgody na ich wywóz na stałe za granicę.
W rozumieniu art. 75 §1 kpa, przez dowód należy rozumieć wszystko co umożliwia dowodzenie, opinia powinna więc być należycie uzasadniona, w szczególności powinna zawierać fakty przemawiające za wydaniem odmowy zgody na wywóz, a nie zawierać jedynie enigmatyczne stwierdzenie, że przedmiotowe dzieła rzadko występują na rynku muzealnym i antykwarycznym i kwalifikują się do zbiorów muzealnych. Ponadto jak wynika z zaskarżonej decyzji, odmowa zgody na stały wywóz za granicę trzech ikon, została dodatkowo oparta na opinii wydanej przez J. G.. Minister Kultury- powołując się na nią w decyzji - podkreślił, że wywóz tych zabytków za granicę spowodowałby niewątpliwy uszczerbek dla dziedzictwa kulturowego, ponieważ ze względu na zastosowaną technikę malarską i ikonografię, są zabytkami ważnymi i bardzo cennymi - jednak z akt sprawy wynika jednoznacznie, że ani organ ani J. G. nie dokonali oględzin ikon.
Zgodnie z art. 79 kpa strona powinna być zawiadomiona o miejscu i terminie przeprowadzenia dowodu ze świadków, biegłych lub oględzin- przynajmniej na siedem dni przed terminem, strona ma prawo brać udział w przeprowadzeniu dowodu, może zadawać pytania świadkom, biegłym i stronom oraz składać wyjaśnienia. O wzięciu udziału w przeprowadzeniu dowodu może decydować jedynie strona, a nie organ, przed którym toczy się postępowanie. W wyroku z 13.2. 1986 roku, II SA 2015/85 (ONSA 1986, nr 1, poz.
13) NSA podkreślił, iż: " Zachowanie wymagań art. 79 i 81 kpa jest bezwzględnym obowiązkiem organu administracji państwowej. Naruszenie tego obowiązku stanowi naruszenie przepisów o postępowaniu administracyjnym, mającym istotny wpływ na wynik sprawy."
Reasumując, należy uznać, że organ- wydając decyzje- zaniechał obowiązków wynikających z art. 7, 77, 79 Kpa, nie wykonując wszystkich czynności, które mogły przyczynić się do ustalenia istotnych dla sprawy okoliczności, przez co nie zostały udowodnione przesłanki, o których mowa w art. 51 ust.1 wielokrotnie cytowanej ustawy z 23 lipca 2003 roku o ochronie zabytków (...).
Z powyższych względów, sąd orzekł jak w sentencji, na podstawie art. 145§1pkt 1 lit. c. 152 i 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (DZ. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.)