Uzasadnienie
Stan faktyczny
1. Decyzją z dnia [...] września 2012 r. nr [...] Wojewoda [...] potwierdził G. S. (dalej powoływana jako skarżąca) w trybie ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2005 r. Nr 169, poz. 1418, ze zm.; dalej powoływana jako ustawa zabużańska) prawo do rekompensaty za nieruchomość pozostawioną przez K. S. poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, w miejscowości [...]. Wartość pozostawionego mienia na podstawie przedstawionego operatu szacunkowego ustalono na kwotę [...] zł co odpowiada wartości nieruchomości niezabudowanej.
2. Po rozpatrzeniu odwołania skarżącej, Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] listopada 2012 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Minister uznając za bezsporną okoliczność pozostawienia nieruchomości, nie dał wiary twierdzeniom skarżącej dotyczącym istnienia na przedmiotowej nieruchomości zabudowań mieszkalnych oraz [...]. Organ uznał, że zeznania Z. S. oraz E. S. nie mogą stanowić dowodu na okoliczność pozostawienia zabudowań. Ponadto oświadczenia te są rozbieżne.
Natomiast w odniesieniu do istnienia [...] brak jest w ogóle środka dowodowego mogącego świadczyć o [...] na dzień opuszczenia nieruchomości. Z całą pewnością okoliczności tej nie potwierdza umowa z dnia [...] czerwca 1934 r. zawarta pomiędzy K. S. a wójtem gminy [...].
- 3. Skarżąca wniosła na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zarzucając naruszenie:
- - art. 138 § 1 pkt 2 Kpa w zw. z art. 9 ustawy zabużańskiej poprzez jego niezastosowanie i utrzymanie błędnej decyzji organu I instancji, w której Wojewoda nie orzekł o całości roszczenia (art. 107 § 1 Kpa), ograniczając się jedynie do potwierdzenia prawa do rekompensaty w zakresie nieruchomości gruntowej,
- - art. 80 Kpa w zw. z art. 76 Kpa w zw. z art. 6 ust. 4 pkt 2 i art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy zabużańskiej, w szczególności poprzez brak dokładnego przeanalizowania Aktu Nadawczego Ziemi z dnia [...] czerwca 1929 r.,
- - art. 80 Kpa w zw. z art. 75 Kpa w zw. z art. 6 ust. 4 ustawy zabużańskiej poprzez pominięcie oświadczenia wnioskodawcy złożonego pod rygorem odpowiedzialności karnej w dniu [...] stycznia 2012 r.,
- - art. 80 Kpa poprzez błędną ocenę dowodów skutkującą zupełnie dowolnym ustaleniem stanu faktycznego,
- - art. 86 Kpa w zw. z art. 77 Kpa poprzez zaniechanie przesłuchania wnioskodawczyni,
- - art. 107 § 3 Kpa poprzez niewyjaśnienie przyczyn, dla których organ pominął część materiału dowodowego,
- - art. 107 § 3 w zw. z art. 15 Kpa, a w konsekwencji art. 138 § 1 pkt 1 Kpa bowiem organ II instancji nie odniósł się do istotnych z punktu widzenia prawidłowości wydanej decyzji organu I instancji zarzutów odwołania wnioskodawczyni,
- - naruszenie art. 7 ust. 1 ustawy zabużańskiej poprzez wydanie decyzji bez uprzedniego wydania postanowienia, w którym następuje pozytywna ocena dowodów,
- - naruszenie art. 107 § 1 Kpa poprzez brak w osnowie decyzji rozstrzygnięcia dotyczącego odmowy przyznania rekompensaty za nieruchomości budynkowe oraz za [...],
- - art. 84 § 1 w zw. z art. 136 Kpa poprzez niepowołanie biegłego z zakresu gospodarki rolnej na okoliczność ustalenia przeciętnej zabudowy na danym terenie w gospodarstwach podobnej wielkości, jak pozostawiony przez K. S. majątek [...],
- - naruszenie art. 7 i 8 Kpa poprzez dokonanie błędnej oceny prawnej okoliczności mających istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, a w konsekwencji błędne przyjęcie, że w skład pozostawionych przez K. S. nieruchomości poza obecnymi granicami RP nie wchodziły [...],
- - naruszenie art. 6 ust. 4 ustawy zabużańskiej zawierającej otwarty katalog dowodów, poprzez nieuwzględnienie zeznania E. S. z dnia [...] maja 2012 r., jego oświadczenia z dnia [...] stycznia 2010 r., oświadczenia Z. S. z dnia [...] grudnia 2010 r. oraz oświadczenia skarżącej z dnia [...] stycznia 2012 r.
W związku z powyższym skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Wojewody [...], jak również o uchylenie postanowienia Wojewody [...] z dnia [...] września 2011 r. nr [...].
- 4. W odpowiedzi na skargę Minister Skarbu Państwa wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.
Uzasadnienie prawne
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
5. Sąd administracyjny dokonał kontroli zaskarżonej decyzji pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zbadał, czy organ administracji, orzekając w sprawie, nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Natomiast zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej powoływana jako P.p.s.a.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W niniejszej sprawie ma to o tyle znaczenie, że w skardze mamy do czynienia z niepotrzebną "inflacją zarzutów" i ich częściowym powielaniem.
6. Istota kontroli sądowadministracyjnej w przedmiotowej sprawie sprowadza się do rozstrzygnięcia czy pominięcie składników budowlanych oraz [...] w ustalaniu wartości mienia nie narusza prawa. Przypomnieć należy, że w ramach, obowiązującej na gruncie postępowania administracyjnego, zasady swobodnej oceny dowodów brak jest uniwersalnego wzorca dla udowodnienia okoliczności, że dana osoba była właścicielem nieruchomości na dzień opuszczenia terytorium byłej Rzeczypospolitej Polskiej. W żadnym razie art. 6 ust. 4 ustawy zabużańskiej nie wyłącza tej zasady wynikającej z art. 80 Kpa. Dokonując oceny zgromadzonych środków dowodowych, organy w każdej sprawie muszą brać pod uwagę indywidualne okoliczności sprawy. Nie można niejako automatycznie poglądu sądu administracyjnego dotyczącego oceny dowodów w konkretnym stanie faktycznym przenosić na każdą sprawę dotyczącą prawa do rekompensaty. Należy przy tym zaznaczyć, że powołany art. 6 ust. 4 zawiera otwarty katalog środków dowodowych "są nimi w szczególności", a głównym celem tego przepisu jest ustalenie zgodnego z rzeczywistością stanu faktycznego. Zgodnie z treścią powyższego przepisu jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem.
7. Mając powyższe na uwadze, należy wskazać, że organy zarówno I jak i II instancji dokonały błędnej oceny zebranych dowodów co do tego, że pozostawiona nieruchomość miała charakter nieruchomości niezabudowanej. Dowodem, który potwierdza w sposób pośredni ten fakt jest z całą pewnością powołany Akt Nadawczy Ziemi z dnia [...] czerwca 1929 r. Adnotacja na tym akcie o wypełnieniu obowiązku osiedlenia, jest kluczowym dowodem w sprawie. Ponadto z akt sprawy wynika, że zarówno E. S. oraz Z. S. urodzili się w [...]. Dodatkowo wszystkie powołane oświadczenia i zeznania wskazują jednoznacznie na to, że nieruchomość miała charakter zabudowany. Nie ma też jakiejkolwiek wzmianki o innym miejscu zamieszkania K. S. Tym samym całkowicie błędne było uznanie przez Ministra, iż rekompensata należy się wyłącznie za nieruchomość niezabudowaną. W tym przypadku doszło więc do naruszenia art. 6 ust. 4 pkt 3 ustawy zabużańskiej jak również podstawowych zasad postępowania administracyjnego wyrażonych w art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 Kpa - które miały wpływ na wynik sprawy.
8. Odrębną kwestią jest natomiast okoliczność dotycząca powierzchni i charakteru obiektów budowlanych. Trudno z punktu widzenia racjonalności wymagać od osób składających zeznania aby dysponowały wiedzą dotyczącą dokładnej powierzchni budynków mieszkalnych czy stodoły. Zeznania stron tylko konkretyzują jaką powierzchnię miały zabudowania, a zatem jedynie uzupełniają wymagany przepisem art. 6 ust. 4 pkt 3 ustawy zabużańskiej dowód z dokumentu potwierdzający pozostawienie zabudowań i uprawniający do uzyskania rekompensaty za utracone mienie. Wobec czego zeznania stron stanowić mogą wyłącznie materiał pomocniczy. Niemniej jednak w przedmiotowej sprawie, zdaniem Sądu, uzasadnionym będzie przyjęcie wielkości statystycznej gospodarstwa, co jest standardową metodą określania przez rzeczoznawców majątkowych powierzchni zabudowań w przypadku wyceny mienia zabużańskiego. Nie ma zatem potrzeby powoływania w tym celu dodatkowego biegłego.
9. Rzeczoznawca majątkowy, którego operat szacunkowy ma charakter opinii biegłego w postępowaniu w przedmiocie potwierdzenia prawa do rekompensaty, powinien ustalić powierzchnię budynków na podstawie porównania nieruchomości wycenianej z innymi nieruchomościami pozostawionymi, dla których posiadamy udokumentowane informacje. W tym celu biegły może zwrócić się do urzędów wojewódzkich czy też Ministra Skarbu Państwa o przekazanie informacji dotyczących "nieruchomości zabużańskich" o podobnych walorach lokalizacyjnych i parametrach powierzchniowych jak nieruchomość, której dotyczy niniejsza sprawa. Przy czym być może wśród postępowań będą takie, które dotyczą nieruchomości pozostawionych w [...] czy też w gminie [...]. Na marginesie można tylko wskazać, że [...].
Ponadto przydatne może być określenie przeciętnej powierzchni budynków na podstawie danych statystycznych oraz dostępnej literatury i opracowań dotyczących budownictwa z okresu międzywojennego (w szczególności "Przykładowe projekty zagród wiejskich" - Franciszek Piaścik, Warszawa, 1938 rok."Budownictwo mieszkaniowe na wsi" - Franciszek Piaścik, Ignacy Tłoczek, Warszawa, 1961 rok. "Budownictwo wiejskie – roboty ziemne - materjały budowlane i ich łączenie – budowle wiejskie" - inż. Stanisław Turczynowicz, 1922 rok.). Szczegółowe problemy związane z wyceną budynków zabużańskich zostały przedstawione w referacie B. Szykulskiej - Rzeczoznawca majątkowy w trybach ustawy zabużańskiej - Biuletyn Polskiego Towarzystwa Rzeczoznawców Majątkowych nr 2/2011.
10. W zakresie ustalenia wartości obiektów budowlanych konieczne jest zatem przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego mającego na celu określenie ich statystycznej wartości. Kwestia czy według zeznań stodoła miała przykładowo [...] są w istocie nieistotne. Chodzi o przyjęcie statystycznej wielkości zabudowy gospodarstwa. W związku z tym, że kwestia ta przekracza zakres postępowania, które może przeprowadzić organ odwoławczy, konieczne jest również uchylenie decyzji organu pierwszej instancji.
11. Natomiast Sąd w całości podziela pogląd o braku podstaw do ustalenia wartości [...]. Brak jest jakichkolwiek przesłanek dla uznania, że w dacie opuszczenia na nieruchomości istniał [...]. Umowa z dnia [...] czerwca 1934 r. zawarta pomiędzy K. S. a wójtem gminy [...] nie może bowiem stanowić dowodu, który określałby stan [...] na dzień opuszczenia przez K. S. byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, które miało miejsce w październiku 1939 r. Umowa ta dotyczy [...], na co wskazuje zawarty w niej zapis, że [...]. Świadczyć to może o [...] na kilka lat przed opuszczeniem nieruchomości przez właściciela. Ponadto brak jest również określenia powierzchni przeznaczonej pod [...], a sam fakt zawarcia wskazanej umowy na [...] nie świadczy o [...] na dzień opuszczenia przedmiotowej nieruchomości. Tym samym w sprawie brak jest środka dowodowego mogącego świadczyć o [...], jak również dokonanej oceny dostępnych danych dotyczących [...]. Natomiast dostępne mapy są zbyt ogólne, aby mogły świadczyć o [...]. Wobec czego uznać należy, iż nie zostało udowodnione pozostawienie przez K. S. mienia nieruchomego w postaci [...].
12. Sąd nie znalazł natomiast jakichkolwiek podstaw od uchylenia powołanego postanowienia Wojewody [...] z dnia [...] września 2011 r., ponieważ nie zawiera ono rozstrzygnięcia, które można by uznać za niekorzystne dla stron i pozbawiające prawa do zaliczenia wartości składników budowlanych.
13. Reasumując stwierdzić należy, iż organy obu instancji naruszyły przepisy zarówno prawa materialnego jak i procesowego, które to naruszenia miały wpływ na wynik sprawy. Ponownie rozpoznając sprawę organ administracji publicznej uwzględni powyższe stanowisko Sądu, przeprowadzi postępowanie wyjaśniające z uwzględnieniem wszystkich dostępnych środków dowodowych umożliwiających ustalenie stanu faktycznego, dokona analizy zgromadzonych dowodów i prawidłowo je oceni oraz wyczerpująco uzasadni wydane rozstrzygnięcie mając na względzie treść art. 107 § 3 Kpa.
Wobec powyższego Sąd, na podstawie art.145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) P.p.s.a. w zw. z art. 152 i 135 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku. O kosztach Sąd rozstrzygnął na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 P.p.s.a.