Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z [...] lutego 2020 r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję Prezydenta [...] z [...] czerwca 2019 r. nr [...] odmawiającą przyznania świadczenia wychowawczego na A. S. na okres od 1 grudnia 2017 r. do 30 września 2018 r.
Powyższa decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:
Prezydent [...] decyzją z [...] stycznia 2018 r. po rozpatrzeniu wniosku złożonego 28 grudnia 2017 r. przyznał K. S. prawo do świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko w rodzinie – A. S. w wysokości [...] zł miesięcznie w okresie od 1 listopada 2017 r. do 30 września 2018 r.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z [...] marca 2018 r. nr [...], utrzymaną w mocy decyzją z [...] lipca 2018 r. nr [...], stwierdziło nieważność ww. decyzji z [...] stycznia 2018 r. jako wydanej z rażącym naruszeniem art. 5 ust. 3 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, według stanu prawnego na dzień [...] stycznia 2018 r. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ nadzoru zaznaczył, że w sprawie wadliwie ustalono skład rodziny wnioskodawcy przyjmując, że członkiem rodziny w rozumieniu art. 2 pkt 16 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. jest m.in. małoletnia S. S., która legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności i pozostaje w pieczy zastępczej skarżącego. Jak podkreślono
S. S. jest dzieckiem, które zostało umieszczone w rodzinie zastępczej u K. S., na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...] marca 2012 r. sygn. akt [...]. K. S. nie jest jej ojcem, co potwierdza wyrok Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...] grudnia 2009 r. sygn. akt [...]. W skład rodziny w rozumieniu art. 2 pkt 16 ww. ustawy z 11 lutego 2016 r. powinny zostać zaliczeni jedynie – K. S. – wnioskodawca, W. W. – żona, A. S. - córka oraz A. S. – syn. Organ nadzoru podkreślił, że skoro niepełnosprawne dziecko – S. S. pozostająca w pieczy zastępczej nie może być uznana za członka rodziny, to tym samym kryterium dochodowe uprawniające do przyznania świadczenia na pierwsze dziecko wyniosło w przedmiotowej sprawie [...] zł zgodnie z art. 5 ust. 3 ustawy z 11 lutego 2016 r., a nie jak przyjęto w decyzji z [...] stycznia 2018 r. - [...] zł. W SKO w [...] podkreśliło, że wysokość dochodu miesięcznego rodziny wyniosła [...] zł i jest bezsporna.
Przy prawidłowym ustaleniu składu rodziny dochód miesięczny w przeliczeniu na członka rodziny wyniósł zatem [...] zł ([...] zł /[...] os) i przekroczył kryterium dochodowe określone w art. 5 ust. 3 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. Wnioskodawcy nie przysługiwało więc świadczenie na syna A. S. - jako pierwsze dziecko w rodzinie w rozumieniu ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Kontrolowana decyzja Prezydenta [...] z [...] stycznia 2018 r. została zatem wydana z rażącym naruszeniem art. 5 ust. 3 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 23 listopada 2018 r. sygn. akt I SA/Wa 1738/18 oddalił skargę K. S. na ww. decyzję podzielając w całości argumentację SKO w [...], że S. S. jako dziecko pozostające w pieczy zastępczej nie stanowi członka rodziny skarżącego w rozumieniu przepisów ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Rodzina skarżącego składa się zatem z czterech osób, co oznacza, że należało zastosować próg dochodowy określony w art. 5 ust. 3 ustawy z 11 lutego 2016 r. wynoszący [...] zł, a nie [...] zł, gdyż w rodzinie skarżącego zgodnie z definicją ustawową nie ma dziecka niepełnosprawnego. W tej sytuacji ustalony przez organy orzekające miesięczny dochód członka rodziny skarżącego w wysokości [...] zł przekracza kryterium dochodowe, co w konsekwencji oznacza, że nie przysługiwało mu świadczenie wychowawcze na pierwsze dziecko w rodzinie przyznane decyzją Prezydenta [...] z dnia [...] stycznia 2018 r.
Prezydent [...] decyzją z [...] czerwca 2019 r., rozpatrując ponownie wniosek strony złożony [...] grudnia 2017 r., odmówił K. S. przyznania świadczenia wychowawczego na A. S. na okres od 1 grudnia 2017 r. do 30 września 2018 r.
W uzasadnieniu decyzji organ pierwszej instancji podkreślił, że do składu rodziny, co zostało jednoznacznie stwierdzone w wyroku z dnia [...] listopada 2018 r. sygn. akt [...], zaliczają się [...] osoby, z wyłączeniem S. S. Weryfikacja zgromadzonej dokumentacji wykazała, że dochód rodziny w roku bazowym 2016 r. z uwzględnieniem utraty oraz uzyskania dochodu w przeliczeniu na osobę wyniósł [...] zł. Dochód rodziny przekracza zatem kryterium dochodowe określone ww. art. 5 ust. 3 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, gdyż jest większy niż [...] zł w przeliczeniu na osobę. Dlatego też świadczenie wychowawcze na A. S. (pierwsze dziecko w rodzinie) za okres 2017/2018 nie przysługuje.
K. S. wniósł odwołanie od powyższej decyzji.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] rozpoznając sprawę stwierdziło, że decyzja organu I instancji jest prawidłowa.
Organ odwoławczy podzielił ustalenia organu pierwszej instancji podkreślając, że zarzuty odwołania nie mogą zostać uwzględnione w świetle jednoznacznych wskazań i oceny zawartej w uzasadnieniu wyroku WSA z dnia 23 listopada 2018 r. sygn. akt [...], który podzielił argumentację zawartą w decyzjach Kolegium stwierdzających nieważność decyzji Prezydenta [...] z [...] stycznia 2018 r. przyznającej prawo do świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko w rodzinie.
SKO w [...] przytoczyło ponadto art. 153 oraz art. 170 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, a także stosowne stanowisko doktryny i orzecznictwo sądowoadministracyjne odnoszące się do związania oceną prawna i wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonymi w orzeczeniu sądu podkreślając, że nie znalazło podstaw do zmiany lub uchylenia decyzji organu pierwszej instancji.
K. S. wniósł skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zarzucając, że jest ona wadliwa i krzywdząca zarówno skarżącego jak i dzieci znajdujące się w pieczy zastępczej.
Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji podkreślając m.in., że w jego ocenie niezgodne z prawem jest ponowne procedowanie sprawy bez zmiany sytuacji, zwłaszcza, że S. S. od początku była przedstawiana jako dziecko w pieczy zastępcze, a tym samym fakt ten był znany Prezydentowi [...] wydającemu decyzję z [...] stycznia 2018 r. Zdaniem skarżącego ponadto żaden przepis ustawy nie wyłącza rodzin zastępczych "z puli potocznego wymiaru rodziny". Rodzina zastępcza posiada wszelkie uprawnienia rodzica i związane z tym prawa.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2018 r. poz. 2107 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji orzekając w sprawie nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy.
Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych kryteriów stwierdzić należy, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja nie narusza prawa.
W niniejszej sprawie należy mieć na uwadze okoliczność, że ocena czy małoletnia S. S. jest członkiem rodziny Skarżącego, co bezpośrednio wpływa na prawidłowe wyliczenie miesięcznego dochodu na członka rodziny w sprawie niniejszej, była już przedmiotem oceny Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie w uzasadnieniu wyroku z 23 listopada 2018r.sygn. akt I SA/Wa 1738/18.
Zgodnie zaś z art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.
Stosownie natomiast do art. 170 p.p.s.a. orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz także inne sądy i inne organy państwowe.
Z uwagi na powyższe podkreślić należy, że we wskazanym orzeczeniu Sąd przesądził, że S. S. pozostając w pieczy zastępczej nie stanowi członka rodziny Skarżącego w rozumieniu przepisów ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Podkreślił, że rodzina zastępcza to instytucja uregulowana w ustawie z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 697 ze zm. – dalej skrócie: "u.w.r.s.p.z."), jako element systemu pieczy zastępczej. Piecza zastępcza jest sprawowana w formie rodzinnej lub instytucjonalnej (art. 34 u.w.r.s.p.z.). Z kolei, w świetle art. 39 u.w.r.s.p.z., formami rodzinnej pieczy zastępczej są: 1) rodzina zastępcza: a) spokrewniona, b) niezawodowa, c) zawodowa, w tym zawodowa pełniąca funkcję pogotowia rodzinnego i zawodowa specjalistyczna;
2) rodzinny dom dziecka. Sąd zauważył, że co do zasady piecza zastępcza ma charakter tymczasowy i ustanawiana jest do czasu zaistnienia warunków umożliwiających powrót dziecka do rodziny albo umieszczenia go w rodzinie przysposabiającej - art. 1124 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz.U. z 2017r., poz. 682 – dalej: k.r.o.). Podkreślił, że jakkolwiek osoby sprawujące pieczę zastępczą w ramach rodziny zastępczej mają obowiązek sprawowania bieżącej opieki nad osobą dziecka i jego wychowania, niemniej obowiązki te i uprawnienia ograniczone są uprawnieniami i obowiązkami wynikającymi z orzeczenia sądu opiekuńczego, praw rodziców dziecka (jeżeli są znani i nie pozbawiono ich praw rodzicielskich) lub opiekunów prawnych. Zaznaczył także, że zgodnie z art. 1121 k.r.o. obowiązek i prawo wykonywania bieżącej pieczy nad dzieckiem umieszczonym w pieczy zastępczej, jego wychowania i reprezentowania w tych sprawach, a w szczególności w dochodzeniu świadczeń przeznaczonych na zaspokojenie jego potrzeb, należą do rodziny zastępczej. Pozostałe obowiązki i prawa wynikające z władzy rodzicielskiej należą do rodziców dziecka. Natomiast zgodnie z art. 94 § 3 k.r.o. jeżeli żadnemu z rodziców nie przysługuje władza rodzicielska albo jeżeli rodzice są nieznani, ustanawia się dla dziecka opiekę. Zauważył ponadto, że zakres pieczy sprawowanej w ramach rodzinny zastępczej jest niewątpliwie węższy niż zakres praw i obowiązków rodzicielskich (np. w zakresie obowiązków alimentacyjnych) oraz zakres opieki prawnej ustanowionej nad małoletnim w trybie k.r.o. Zgodnie z art. 155 § 1 i 2 k.r.o. opiekun sprawuje pieczę nad osobą i majątkiem pozostającego pod opieką; podlega przy tym nadzorowi sądu opiekuńczego. Do sprawowania opieki stosuje się odpowiednio przepisy o władzy rodzicielskiej z zachowaniem przepisów art. 156 i nast. k.r.o. Sprawowanie opieki nad małoletnim może być połączone z pełnieniem funkcji rodziny zastępczej (art. 149 § 4 pkt 1 k.r.o.) wówczas zakres obowiązków i uprawnień "rodziców zastępczych" ulega poszerzeniu, jednak wynika on z faktu ustanowienia ich opiekunami prawnymi, a nie z faktu wykonywania pieczy zastępczej. Sąd wskazał końcowo, że zakres uprawnień i obowiązków skarżącego jako "rodzica zastępczego" w stosunku do S. S. nie został poszerzony o ustanowienie Skarżącego również opiekunem prawnym małoletniej.
Z okoliczności sprawy niniejszej wynika bezspornie, że powyższa okoliczność nie uległa zmianie.
Podkreślenia wymaga, że zawarta w art. 2 pkt 16 ustawy o pomocy państwa definicja rodziny nie wymienia dziecka pozostającego w pieczy zastępczej a Skarżący nie może także zostać uznany za opiekuna faktycznego S. S. w rozumieniu ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. W myśl bowiem art. 2 pkt 10 ustawy ilekroć w ustawie jest mowa o opiekunie faktycznym – oznacza to osobę faktycznie opiekującą się dzieckiem, która wystąpiła do sądu opiekuńczego z wnioskiem o przysposobienie. Natomiast zgodnie z art. 2 pkt 5 ilekroć w ustawie mowa o dziecku - oznacza to dziecko własne, dziecko małżonka, dziecko przysposobione, dziecko, w sprawie którego toczy się postępowanie o przysposobienie, lub dziecko znajdujące się pod opieką prawną.
Z akt sprawy niniejszej nie wynika by Skarżący wystąpił o przysposobienie małoletniej ani także żeby był jej opiekunem prawnym.
Powyższe oznacza, że ustalenia faktyczne odnośnie liczby członków rodziny oraz dochodu na członka rodziny zostały w sprawie niniejsze poczynione przez organy administracji w sposób prawidłowy.
Wobec przekroczenia kryterium dochodowego uzasadnione było zatem uznanie, że w sprawie niniejszej Skarżącemu nie przysługuje świadczenie wychowawcze na pierwsze dziecko w rodzinie.
Mając te okoliczności na uwadze Sąd na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.
Stosownie do treści art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych, rozpoznanie niniejszej sprawy nastąpiło na posiedzeniu niejawnym.