Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], decyzją z dnia [...] kwietnia 2013 r., nr [...], po rozpatrzeniu odwołania W.S., utrzymało w mocy decyzję Prezydenta W. z dnia [...] stycznia 2013 r., nr [...] odmawiającą W.S. i W.S. ustanowienia prawa użytkowania wieczystego gruntu nieruchomości hipotecznej hip. [...] lit. [...] - aktualnie włączonej do działki ew. nr [...] z obrębu [...] oraz części działek ew. nr [...], [...], [...], [...] i [...] z obrębu [...], stanowiących własność W. Z uzasadnienia decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] wynika, że Prezydent W. decyzją z dnia [...] stycznia 2013 r., po rozpatrzeniu wniosku z dnia 17 grudnia 1999 r., złożonego przez W.S. o zwrot nieruchomości położonej przy ul. [...] (ozn. hip. [...] lit. [...]), ponowionego wnioskiem pełnomocnika W.S. z dnia 22 sierpnia 2007 r., orzekł o odmowie ustanowienia prawa użytkowania wieczystego do gruntu opisanej wyżej nieruchomości.
W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ pierwszej instancji podkreślił, że wskazana nieruchomość objęta została działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279). Objęcie przedmiotowego gruntu w posiadanie przez Gminę W. nastąpiło w dniu 16 sierpnia 1948 r., tj. z dniem ogłoszenia w Dzienniku Urzędowym Nr [...] Rady Narodowej i Zarządu Miejskiego W. Termin do zgłoszenia wniosku o przyznanie prawa własności czasowej upływał więc w dniu 16 lutego 1949 r. Wniosek w tym terminie nie został zgłoszony.
Prezydent W. wskazał, że w dniu 17 grudnia 1999 r. W.S. złożył wniosek o zwrot nieruchomości położonej przy ul. [...], a w dniu 22 sierpnia 2007 r. pełnomocnik W.S. złożył wniosek o przyznanie prawa wieczystej dzierżawy do tego gruntu.
Ponieważ wniosek w trybie dekretu z dnia 26 października 1945 r. nie został złożony, a termin ten jest terminem prawa materialnego i nie jest przywracany, organ pierwszej instancji orzekł o odmowie przyznania prawa użytkowania wieczystego.
Odwołanie od powyższej decyzji złożyła W.S. reprezentowana przez radcę prawnego Z.W.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] rozpoznając sprawę stwierdziło, że decyzja organu pierwszej instancji jest prawidłowa.
Organ drugiej instancji przytoczył treść przepisów art. 1, art. 5, art. 7 i art. 8 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy i podkreślił, że termin do złożenia wniosku, o którym mowa w art. 7 dekretu, jest terminem prawa materialnego, a więc terminem prekluzyjnym, którego upływ powoduje wygaśnięcie roszczenia. Ponieważ termin ten nie podlega przywróceniu, złożenie wniosku o przyznanie prawa własności czasowej po terminie określonym w art. 7 ust. 1 dekretu stanowi okoliczność wystarczającą do wydania decyzji odmownej, bez względu na przyczynę uchybienia.
Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła W.S. zarzucając naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 7 ust. 1 dekretu z dnia 26 października 1945 r. oraz przepisów prawa procesowego, tj. art. 75 § 1 kpa, art. 77 § 1 kpa i art. 80 kpa.
W uzasadnieniu skargi przytoczono szereg argumentów na poparcie podnoszonych zarzutów i wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji, a także o zasądzenie kosztów postępowania.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. Ponadto, co wymaga podkreślenia, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2012 r., poz. 270).
W ocenie Sądu skarga, choć nie z powodów podniesiony przez skarżącą, jest uzasadniona, bowiem zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji wydane zostały z rażącym naruszeniem prawa, co daje podstawę do stwierdzenia ich nieważności.
Na wstępie podkreślić należy, że koniecznym elementem każdego postępowania administracyjnego są jego podmioty, tj. organ, przed którym toczy się postępowanie oraz strona, o której prawach organ administracyjny orzeka w danym postępowaniu. Osoba fizyczna może być stroną postępowania, jeżeli ma zdolność do bycia podmiotem praw i obowiązków, a zatem jeżeli ma zdolność prawną. Zdolność prawną należy zaś oceniać według przepisów prawa cywilnego (art. 30 § 1 kpa). Zgodnie z art. 8 kodeksu cywilnego zdolność prawna osoby fizycznej powstaje z chwilą narodzin, a kończy się z chwilą śmierci. Z powyższego wynika zatem, że status strony przysługujący osobie fizycznej wygasa z chwilą jej śmierci. Osoba zmarła nie może mieć ani zdolności prawnej, ani być podmiotem praw i obowiązków z zakresu prawa administracyjnego. Innymi słowy w stosunku do osoby zmarłej nie można wszcząć, ani prowadzić postępowania, nie mogą też być do niej kierowane wydane w sprawie rozstrzygnięcia.
Z analizy akt administracyjnych rozpoznawanej sprawy wynika tymczasem, że decyzją Prezydenta W. z dnia [...] stycznia 2013 r., nr [...], utrzymaną w mocy zaskarżoną decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] kwietnia 2013 r., nr [...] odmówiono W.S. i W.S. ustanowienia prawa użytkowania wieczystego do gruntu nieruchomości hipotecznej hip. [...] lit. [...].
Jak wynika zaś z nadesłanego do Sądu przy piśmie z dnia 15 października 2013 r. odpisu skróconego aktu zgonu, W.S. zmarł w dniu [...] maja 2007 r. Rozstrzygnięcia organów obu instancji skierowane więc zostały do osoby zmarłej.
Zauważyć co prawda trzeba, że okoliczność śmierci wskazanej strony postępowania nie była znana organom administracji publicznej w dniu wydawania rozstrzygnięć. Jak wynika bowiem z analizy akt Sąd Rejonowy w L. [...] Wydział Rodzinny, postanowieniem z dnia [...] marca 1986 r., sygn. akt [...] opiekunem dla całkowicie ubezwłasnowolnionego W.S. ustanowił P.L., który z kolei udzielił pełnomocnictwa radcy prawnemu A.W.. W postępowaniu przed organami administracji publicznej W.S. reprezentowany był zatem przez pełnomocnika, do którego kierowana była korespondencja organów. Skierowanie wydanych w sprawie rozstrzygnięć do nieżyjącej osoby nie było więc zawinionym działaniem organu. Nie zmienia to jednak faktu, że w rozpoznawanej sprawie zaistniały okoliczności uzasadniające stwierdzenie nieważności decyzji organów obu instancji. Jak wyżej wskazano wydane one zostały w stosunku do osoby nieżyjącej, która w chwili ich wydania nie miała już przymiotu strony.
W ocenie Sądu stanowi to rażące naruszenie prawa, będące podstawą do stwierdzenia ich nieważności (art. 156 § 1 pkt 2 kpa). Zauważyć trzeba, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, iż wydanie rozstrzygnięcia w stosunku do osoby zmarłej oznacza, że jest ono obarczone wadą nieważności i powinno być usunięte z obrotu prawnego, aby nie wywoływało skutków prawnych. Nie ma przy tym znaczenia, czy organ prowadząc postępowanie wiedział, że osoba będąca dotychczas stroną postępowania nie żyje, czy też takiej wiedzy nie posiadał.
Wskazane wyżej uchybienie wypełnia jednocześnie przesłankę upoważniającą Sąd, zgodnie z art. 119 pkt 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, do rozpoznania sprawy w trybie uproszczonym.
Mając zaś na uwadze, że wydane w sprawie rozstrzygnięcia podlegają wyeliminowaniu z obrotu prawnego ze wskazanej przyczyny, Sąd nie badał ich merytorycznie pod względem zgodności z prawem.
Rozpoznając ponownie sprawę organ weźmie pod uwagę wskazane wyżej kwestie i ustali, w oparciu o prawomocne postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku lub akt poświadczenia dziedziczenia, właściwe strony postępowania, do których należy kierować podjęte w sprawie rozstrzygnięcia.
W tej sytuacji Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 i art. 152 w związku z art. 119 pkt 1 i art. 120 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania orzeczono na mocy art. 200 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.