Uzasadnienie
Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji, decyzją z [...] października 2010 r. nr [...], utrzymał w mocy własną decyzję z [...] czerwca 2010 r. nr [...], którą stwierdził, że decyzja Wojewody [...] z [...] lutego 1998 r. nr [...], w części stwierdzającej nabycie z mocy prawa, nieodpłatnie przez Gminę C. udziału [...] części własności zabudowanej nieruchomości, oznaczonej w ewidencji gruntów jako działki nr [...] i nr [...], obręb C., zapisanej w księdze wieczystej nr [...], opisanej w karcie inwentaryzacyjnej nr [...], stanowiącej integralną część powyższej decyzji, została wydana z naruszeniem prawa, z uwagi na zaistnienie nieodwracalnych skutków prawnych, zaś w części dotyczącej działki nr [...] odmówił stwierdzenia nieważności w/w decyzji Wojewody [...] z dnia [...] lutego 1998 r.
Z ustaleń organu nadzoru wynika, że z wnioskiem o stwierdzenie nieważności opisanej wyżej decyzji komunalizacyjnej Wojewody [...] z [...] lutego 1998 r. zwróciła się A.R.. W uzasadnieniu wnioskodawczyni wskazała, iż doszło do komunalizacji mienia należącego do osób fizycznych, a nie mienia Skarbu Państwa.
Organ nadzoru następnie ustalił, że z odpisu księgi wieczystej nr [...] wynika, iż do nieruchomości położonej w C. przy ul. [...] wpisani byli H.R. co do ¼ cz. – na mocy aktu notarialnego z [...] czerwca 1938 r. Rep.[...], P.T. co do ¼ cz. – na mocy aktu notarialnego z [...] maja 1950 r. Rep. [...] i Skarb Państwa co do 2/4 cz. - na mocy wyroku Sądu Wojewódzkiego w K. z [...] lipca 1963 r. sygn. akt [...] oraz wyroku Sądu Najwyższego z [...] września 1964 r. sygn. akt [...].
Przedmiotowa decyzja Wojewody [...] z [...] lutego 1998 r. wydana została na podstawie art. 5 ust. 1 ustawy z 10 maja 1990 r. – Przepisy wprowadzające (...), który stanowi, że mienie ogólnonarodowe należące do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego, przedsiębiorstw państwowych, dla których organy określone w pkt 1 pełnią funkcję organu założycielskiego, zakładów i innych jednostek organizacyjnych podporządkowanych organom określonym w pkt 1 staje się w dniu wejścia w życie ustawy, tj. w dniu 27 maja 1990 r., z mocy prawa mieniem właściwych gmin.
Zatem podstawową przesłanką komunalizacji mienia z mocy prawa na podstawie w/w przepisu jest to, aby stanowiło ono własność Skarbu Państwa w dniu wejścia w życie tej ustawy.
Podstawą do uznania przez Wojewodę [...] okoliczności, że Skarb Państwa był właścicielem spornej nieruchomości ozn. jako działki nr [...], nr [...] i nr [...] w udziale 2/4 części stanowiła księga wieczysta KW Nr [...].
Z odpisu skróconego księgi wieczystej KW Nr [...], wydanego według stanu na dzień 19 stycznia 1993 r. wynika, iż podstawą wpisu Skarbu Państwa w miejsce T.M. w udziale 2/4 części były: wyrok Sądu Wojewódzkiego w K. z [...] lipca 1963 r. sygn. akt [...] i wyrok Sądu Najwyższego w W. z [...] września 1964 r. sygn. akt [...].
Z wyroku Sądu Najwyższego z [...] września 1964 r., sygn. akt [...] wynika, iż przepadek dotyczył ½ części nieruchomości zapisanej w księdze wieczystej przy Sądzie Powiatowym w C. pod poz. KW nr [...], położonej w C. [...] pod nr [...], której innym oznaczeniem jest [...], co wynika z pisma Urzędu Wojewódzkiego z [...] listopada 1964 r. Aktualnie nieruchomość położona przy ul. [...] odpowiada działce nr [...], co wynika m.in. z pisma Urzędu Miasta C. z [...] maja 2009 r. znak: [...].
Zatem na mocy w/w wyroków przepadek 2/4 części nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa dotyczył jedynie działki ozn. Nr [...] położonej przy ul. [...]. Prowadzi to do wniosku, iż działki nr [...] i nr [...] nie stanowiły w udziale 2/4 części mienia ogólnonarodowego lecz były własnością osoby fizycznej.
W związku z powyższym decyzja Wojewody [...] z [...] lutego 1998 r. w części odnoszącej się do udziału 2/4 części nieruchomości ozn. jako działki nr [...] i nr [...] narusza art. 5 ust. 1 ustawy z 10 maja 1990 r. – Przepisy wprowadzające (...) w sposób rażący w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 kpa.
Jednocześnie organ podkreślił, iż art. 156 § 2 kpa, stanowi m.in., że nie stwierdza się nieważności decyzji gdy decyzja wywołała nieodwracalne skutki prawne.
W niniejszej sprawie nieodwracalny skutek prawny, uniemożliwiający eliminację z obrotu prawnego decyzji Wojewody [...] z [...] lutego 1998 r. w części dotyczącej działek nr [...] i nr [...], wywołała umowa zniesienia współwłasności z [..] stycznia 2006 r. Rep. A nr [...], na mocy której D.R., D.R., M.K., B.K., G.R., A.R. oraz przedstawiciele Gminy Miasto C. dokonali zniesienia współwłasności nieruchomości w ten sposób, że zabudowana działka nr [...] o pow. [...] m2 położona w C. przy ul. [...] stanowić będzie własność Gminy Miasto C., natomiast zabudowane działki nr [...] i nr [...], położone w C. przy ul. [...] i nr [...] o łącznej pow. [...] m2 stanowić będą współwłasność D.R., D.R., M.K., B.K., G.R. i A.R. w odpowiednich udziałach.
Ze znajdującego się w aktach sprawy aktu notarialnego z [...] czerwca 2007 r. Rep. A Nr [...] wynika, że Gmina Miasto C. sprzedała działkę Nr [...] z obrębu [...], położoną w C. przy ul. [...], E.J., a ta darowała tę działkę T.M. aktem notarialnym z [...] lipca 2007 r. Rep. A Nr [...].
Odnośnie działki nr [...] organ nadzoru wskazał, że tytuł własności po stronie Skarbu Państwa w udziale ½ cz. nieruchomości potwierdzają: powołany wyrok Sądu Najwyższego z [...] września 1964 r. sygn. akt [...], jak również kopia pisma Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w C. z [...] czerwca 1967 r. Nr [...], z której wynika, iż Państwowe Biuro Notarialne w C. zgodnie z w/w wyrokiem dokonało wpisu w ½ części jako właściciela Skarb Państwa. Ponadto w piśmie tym wskazano, iż w dniu 1 grudnia 1964 r. przekazano nieodpłatnie ½ części w/w nieruchomości Wydziałowi Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w C. protokołem zdawczo-odbiorczym.
Z kolei z pisma Kierownika Wydziału Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej w C. z [...] grudnia 1964 r. znak: [...] kierowanego do Miejskiego Zarządu Budynków Mieszkalnych w C. wynika, iż Wydział GKiM polecił przejąć w zarząd i administrację nieruchomość położoną w C. przy ul. [...] nr [...] stanowiącą w ½ części własność Skarbu Państwa, co też nastąpiło na mocy protokołu zdawczo-odbiorczego spisanego w dniu [...] grudnia 1964 r. przez Wydział Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej w C..
Z powyższego wynika w ocenie organu, iż udział 2/4 części działki nr [...], w dacie komunalizacji stanowił mienie ogólnonarodowe, o którym mowa w art. 5 ust. 1 ustawy z 10 maja 1990 r. – Przepisy wprowadzające (...), zatem Wojewoda [...] w tej części nie naruszył prawa.
W skardze na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z [...] października 2010 r. nr [...] A.R. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i stwierdzenie w całości nieważności decyzji komunalizacyjnej Wojewody [...] z [...] lutego 1998 r.
W uzasadnieniu skargi skarżąca stwierdziła, że decyzja Wojewody [...] komunalizująca "naszą prywatną własność" winna być wycofana z obiegu prawnego jako wydana z rażącym naruszeniem prawa.
W odpowiedzi na skargę Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Skarga jest bezzasadna, gdyż zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem.
Na wstępie należy stwierdzić, że kontrolowana w postępowaniu nadzorczym zakończonym zaskarżoną w niniejszej sprawie decyzją, decyzja komunalizacyjna Wojewody [...] z [...] lutego 1998 r. nie obejmowała całej nieruchomości położonej w C. przy ul. [...], oznaczonej w ewidencji gruntów nr [...], nr [...] i nr [...] ale tylko udział w 2/4 części, co do którego w księdze wieczystej nr KW [...], prowadzonej przez Sąd Rejonowy w C., wpisany był jako właściciel T.M. a w dacie komunalizacji – Skarb Państwa. Zatem decyzja ta nie dotyczyła udziału w ¼ części, której współwłaścicielem był ojciec skarżącej H.R. jak i udziału w ¼ części, co do którego jako współwłaściciel była wpisana J.T..
W toku postępowania nadzorczego organ ustalił, że wyrok Sądu Najwyższego z [...] września 1964 r. sygn akt [...], którym orzeczono wobec T.M. karę dodatkową przepadku mienia dotyczył udziału w 2/4 części ale tylko w działce nr [...] objęty księgą wieczystą KW nr [...], a nie w całej nieruchomości. Zatem w dacie komunalizacji tj. 27 maja 1990 r. udział w 2/4 części w działkach oznaczonych nr [...] i nr [...] nie stanowił własności Skarbu Państwa i wobec tego nie podlegał komunalizacji.
W tej części decyzja komunalizacyjna zapadła więc z rażącym naruszeniem art. 5 ust. 1 ustawy z 10 maja 1990 r. – Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 32, poz. 191 ze zm.) co stanowi przesłankę stwierdzenia nieważności w tej części, określoną w art. 156 § 1 pkt 2 kpa. Jednakże nie jest możliwe stwierdzenie nieważności decyzji mimo wystąpienia pozytywnej przesłanki z art. 156 § 1 kpa, jeżeli wystąpiła negatywna przesłanka z § 2 tego przepisu. Taką negatywną przesłanką jest to, że decyzja wywołała nieodwracalne skutki prawne. W tej sytuacji organ nadzoru nie stwierdza nieważności decyzji lecz, zgodnie z art. 158 § 2 kpa, ogranicza się do stwierdzenia wydania zaskarżonej decyzji z naruszeniem prawa.
Taka sytuacja wystąpiła w rozpoznawanej sprawie.
W orzecznictwie utrwalił się pogląd, że nieodwracalny skutek prawny decyzji to taki skutek, którego organ administracji nie jest w stanie odwrócić w ramach swoich kompetencji realizowanych w postępowaniu administracyjnym (uchwała S.N. z 28.05.1992 r. III AZP 4/92 - opublik. OSN CP1992, Nr 12, poz. 211, uchwała NSA z 9.11.1998 r. OPK 4-7/98 – opublik. ONSA1999, Nr 1, poz. 13,uchwała NSA z 20.03.2000 r. OPS 14/99 – opublik. ONSA 2000, Nr 3, poz. 93, wyrok NSA z 31.03.2000 r. I SA 235/99, Lex nr 54434). W niniejszej sprawie doszło do zawarcia umowy zniesienia współwłasności objętej księgą wieczystą KW Nr [...], zawartej w formie aktu notarialnego dnia [...] stycznia 2006 r. (akt not. Rep. A nr [...]), na mocy której Gmina Miasto C. stała się wyłącznym właścicielem działki nr [...], zaś działki nr [...] i nr [...] stały się wyłączną współwłasnością osób fizycznych, w tym i skarżącej A.R..
Po tym nastąpił dalszy cywilnoprawny obrót działką nr [...] w ten sposób, że gmina zbyła tę działkę E.J. a ta darowała działkę T.M.
Wobec tego, że doszło do czynności cywilnoprawnych, rozporządzających działkami nr [...] i nr [...] w formie aktu notarialnego, a czynności tych organ administracji nie jest w stanie odwrócić w ramach postępowania administracyjnego, to możliwe było tylko ograniczenie się organu nadzoru do stwierdzenia, iż decyzja komunalizacyjna Wojewody [...] z [...] lutego, w części dotyczącej udziału w 2/4 części w działkach nr [...] i nr [...], została wydana z naruszeniem prawa.
Również zgodne z prawem jest rozstrzygnięcie zawarte w zaskarżonej decyzji a dotyczące komunalizacji w 2/4 części we współwłasności działki nr [...]. Prawidłowo organ nadzoru odmówił stwierdzenia nieważności decyzji komunalizacyjnej z [...] lutego 1998 r. w tym zakresie.
Jak to zostało wyżej wyjaśnione Skarb Państwa został ujawniony w księdze wieczystej nr [...] jako współwłaściciel tej działki na podstawie prawomocnego wyroku Sądu Najwyższego z [...].09.1964 r. orzekającego przepadek mienia skazanego T.M.. Tak więc w dacie komunalizacji tj. 27 maja 1990 r. Skarb Państwa był współwłaścicielem w 2/4 części w działce nr [...] zatem mienie to podlegało komunalizacji.
Nie zachodzą więc przesłanki do stwierdzenia nieważności decyzji komunalizacyjnej Wojewody [...] z [...] lutego 1998 r. w części dotyczącej udziału w działce nr [...]. W toku postępowania nadzorczego nie zostało wykazane, że domniemanie z art. 3 ust. 1 ustawy o księgach wieczystych i hipotece odnośnie wpisu prawa współwłasności Skarbu Państwa w działce nr [...] zostało obalone.
Z powyższych względów Sąd na zasadzie art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji wyroku.