Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie, po rozpatrzeniu odwołania S. P., decyzją z 23 listopada 2022 r. nr KOC/5950/Fa/21 utrzymało w mocy decyzję Prezydenta m.st. Warszawy z 23 lipca 2021 r. nr 000088/541/06/2020, którą organ, w pkt 1. rozłożył na raty spłatę należność z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych wierzycielom M. P. oraz K. P., w okresie od 1 czerwca 2013 r do 23 czerwca 2020 r. w łącznej kwocie 43.112,43 zł wraz z odsetkami ustawowymi wynoszącymi 11.109,36 zł na 23 lipca 2021 r., tj. łącznie 54.221,79 zł, na 108 rat w wysokości po 500 zł miesięcznie oraz 1 ratę w wysokości 221,79 zł, płatnych do ostatniego dnia miesiąca począwszy od 1 sierpnia 2021 r., a w pkt 4. zawiesił postępowania egzekucyjne Kmp 28/13 oraz Kmp 28a/13 prowadzone przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym dla Warszawy-[...] M. G., w pkt 5. odmówił całkowitego umorzenia należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych wierzycielom M. P. oraz K. P. w okresie od 1 czerwca 2013 r. do 23 czerwca 2020 r. w łącznej kwocie 43.112,43 zł wraz z odsetkami ustawowymi wynoszącymi 11.109,36 zł w dniu wydania decyzji, w pkt 6. odmówił częściowego umorzenia należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych wierzycielom M. P. oraz K. P. w okresie od 1 czerwca 2013 r. do 23 czerwca 2020 r. w łącznej kwocie 43.112,43 zł wraz z odsetkami ustawowymi wynoszącymi 11.109,36 zł w dniu wydania decyzji.
Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie sprawy.
Prezydent m. st. Warszawy decyzją z 23 lipca 2021 r., w pkt 1. rozłożył na raty spłatę należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych wierzycielom M. P. oraz K. P. w okresie od 1 czerwca 2013 r. do 23 czerwca 2020 r. w łącznej kwocie 43.112,43 zł wraz z odsetkami ustawowymi wynoszącymi 11.109,36 zł na 23 lipca 2021 r., tj. łącznie 54.221,79 zł, na 108 rat w wysokości po 500 zł miesięcznie oraz 1 ratę w wysokości 221,79 zł, płatnych do ostatniego dnia miesiąca począwszy od 1 sierpnia 2021 r., w pkt 4. zawiesił postępowania egzekucyjne Kmp. 28/13 oraz Kmp 28a/13 prowadzone przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym dla Warszawy-[...] M. G., w pkt 5. odmówił całkowitego umorzenia należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych wierzycielom M. P. oraz K. P. w okresie od 1 czerwca 2013 r. do 23 czerwca 2020 r. w łącznej kwocie 43.112,43 zł wraz z odsetkami ustawowymi wynoszącymi 11.109,36 zł w dniu wydania decyzji, w pkt 6. odmówił częściowego umorzenia należności z tytułu ww. świadczeń z funduszu alimentacyjnego.
W uzasadnieniu organ wskazał, że z dokumentacji medycznej znajdującej się w aktach sprawy wynika, że S. P. nie posiada aktualnego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, natomiast najnowsze badania lekarskie potwierdzają, że stan zdrowia S. P. określany jest jako prawidłowy (organ szczegółowo zrelacjonował wyniki badań lekarskich strony).
Następnie organ wskazał, że na podstawie art. 30 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów organ właściwy dłużnika może umorzyć należności o których mowa w art. 28 ust 1 pkt 1, 2 i 4 tej ustawy w łącznej wysokości: 1) 30%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 3 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów, 2) 50%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 5 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów, 3) 100%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 7 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów.
Z zaświadczeń Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym dla Warszawy – [...] z 16 czerwca 2021 r. w sprawach egzekucyjnych Kmp 28/13 oraz Kmp 28a/13 wynika, że nie zostało spełnione żadne z powyższych kryteriów upoważniające organ właściwy dłużnika do umorzenia należności. Podczas trwania egzekucji pojawia się przerwa w regulowaniu zobowiązań, a więc nie zostało spełnione kryterium uiszczania zobowiązań w każdym miesiącu, a ponadto nie wszystkie wyegzekwowane kwoty odpowiadają wysokości zasądzonych alimentów.
Według art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną.
Powyższy przepis formułuje uprawnienia dla właściwego organu administracji publicznej do umorzenia zobowiązania z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Rozstrzygnięcie w tym przedmiocie ma jednak charakter uznaniowy i jest uzależnione od stwierdzenia przez organ przesłanki występowania szczególnych okoliczności, opartych na kryterium dochodowym i rodzinnym. Oznacza to, że umorzenie należności dłużnika alimentacyjnego, również w części, nie jest obligatoryjne nawet wówczas, gdy zostaną spełnione wszystkie przesłanki warunkujące udzielenie tej pomocy.
W ocenie organu powstanie zadłużenia z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego jest następstwem zaniechania przez stronę wywiązywania się wobec dzieci z obowiązku alimentacyjnego. Wnioskodawczym jest osobą młodą i aktywną zawodowo, a więc posiada możliwość dokonywania spłat zobowiązania.
Ponadto zgodnie z wyrokiem Sądu Rejonowego dla m.st. Warszawy w Warszawie [...] Wydział Rodzinny i Nieletnich z 14 kwietnia 2017 r. zaopatrzonym w klauzulę wykonalności z 13 listopada 2018 r. obowiązek alimentacyjny S. P. wobec syna M. P., ustalony wyrokiem Sądu Okręgowego w Warszawie z 15 kwietnia 2014 r. sygn. akt VII C 816/10 ustał 6 października 2016 r.
W toku przeprowadzonego postępowania ustalono, że do dnia wydania niniejszej decyzji na poczet spłaty zadłużenia z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wraz z odsetkami ustawowymi, przekazano do organu właściwego wierzyciela kwotę 21.948,21 zł.
Analizując zgromadzone dowody w sprawie, organ odmówił całkowitego lub częściowego umorzenia należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych wierzycielom M. P. oraz K. P. w okresie od 1 czerwca 2013 r. do 23 czerwca 2020 r. w łącznej kwocie 43.112,43 zł wraz z odsetkami ustawowymi wynoszącymi 11.063,06 zł w dniu wydania decyzji.
Jednocześnie działając na postawie art. 7 kpa oraz uwzględniając interes społeczny i słuszny interes obywateli organ przychylił się do wniosku strony o rozłożenie zadłużenia na raty oraz zawieszenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego przez komornika sądowego.
Na dzień 23 czerwca 2020 r. żaden z wierzycieli nie pobiera świadczeń z funduszu alimentacyjnego, co nie powoduje wzrostu kwoty zobowiązana (należności głównej) z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz organu właściwego wierzyciela. Sytuacja ta ulegnie zmianie w przypadku, gdy córka K. P. złoży ponownie wniosek o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego i uprawnienie to zostanie przyznane decyzją administracyjną.
Organ stwierdził, że nie może przychylić się do wniosku S. P. dotyczącego wycofania wniosku o przyłączenie się do postępowania egzekucyjnego oraz umorzenia opłaty egzekucyjnej. Obowiązek przyłączenia się do postępowania egzekucyjnego wynika bowiem z art. 27 ust. 3a ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, zgodnie z którym: jeżeli jest prowadzone postępowanie egzekucyjne w celu zaspokojenia roszczeń osoby uprawnionej z tytułu alimentów, organ właściwy wierzyciela, który wypłacał świadczenia z funduszu alimentacyjnego, będący wierzycielem należności, o których mowa w ust. 3, przyłącza się do tego postępowania. Organ, który przyłącza się do postępowania egzekucyjnego, ma te same prawa co wierzyciel uprawniony z tytułu alimentów. Organem prowadzącym postępowanie egzekucyjne w rozumieniu art. 2 pkt 8a, a jednocześnie naliczającym opłaty egzekucyjne jest Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym dla Warszawy-[...] M. G. Odwołanie od powyższej decyzji, w części w jakiej organ odmówił częściowego umorzenia należności w zakresie kwoty 11.109,36 zł (tytułem odsetek) złożyła pełnomocnik S. P. adwokat A. S. zarzucając jej: 1) błąd w ustaleniach faktycznych przyjęty za podstawę orzeczenia poprzez przyjęcie, że dłużniczka alimentacyjna nie spełniła kryteriów z art. 30 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów bowiem nie uiszczała zobowiązań alimentacyjnych w każdym miesiącu, w sytuacji gdy dłużniczka alimentacyjna regularnie wpłaca zobowiązania alimentacyjne, często w większej niż ustalona wysokości, który to błąd doprowadził do niezasadnego przyjęcia, że dłużniczka nie spełnia przesłanek do choćby częściowego umorzenia zadłużenia;
2) naruszenie art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów poprzez przekroczenie granicy uznania administracyjnego poprzez wadliwą wykładnię i odmówienie umorzenia częściowego należności dłużniczki alimentacyjnej, w sytuacji gdy zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Pełnomocnik odwołującej się wskazała m.in., że organ pominął istotne dla rozstrzygnięcia okoliczności i przekroczył granice uznania administracyjnego. Organ nie ustalił w pełni sytuacji dochodowej i rodzinnej dłużniczki. Co prawda ustalił, że jest ona zatrudniona oraz, że ma na utrzymaniu jeszcze jedno dziecko, małoletnią Z. K., niemniej jednak pominął w swoich ustaleniach kwestie utrzymania dłużniczki i jej córki. Organ pominął również fakt zaistnienia pandemii COVID-19, która nie pozostała bez wpływu na możliwości majątkowe i zarobkowe dłużniczki, która wykonuje zawód fryzjerki. W marcu 2020 r. zostały zamknięte m.in. zakłady fryzjerskie, w wyniku czego dłużniczka z dnia na dzień pozostała bez pracy i wynagrodzenia. Dłużniczka była wówczas zatrudniona na umowę-zlecenie więc nie była w żaden sposób chroniona. Stan ten utrzymywał się de facto do maja 2021 r. Dłużniczce udało się w okresie od stycznia 2021 r. do czerwca 2021 r. wykonywać drobne prace w dotychczasowym miejscu zatrudnienia dzięki czemu uzyskiwała wynagrodzenie w wysokości 300 zł/miesięcznie, niemniej jednak z uwagi na pandemię jej możliwości zarobkowe i majątkowe były na bardzo niskim poziomie. W tym czasie dłużniczka dążyła do tego by realizować nałożone nań obowiązki w związku z postępowaniem egzekucyjnym, a do tego musiała utrzymać siebie i swoją małoletnią córkę.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie decyzją z 23 listopada 2022 r. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta m.st. Warszawy z 23 lipca 2021 r. W uzasadnieniu organ wskazał, że według art. 30 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2022 r. poz. 1205) – dalej zwanej "ustawą" organ właściwy dłużnika może umorzyć należności, o których mowa w art. 28 ust. 1 pkt 1, 2 i 4 ustawy w łącznej wysokości: 1) 30%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 3 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów;
- 2) 50%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 5 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów;
- 3) 100%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 7 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów.
Organ Właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną (art. 30 ust. 2). Umorzenie należności następuje w drodze decyzji administracyjnej (art. 30 ust. 3).
Jeżeli chodzi o podniesione w odwołaniu argumenty, że S. P. spełniała kryteria z art. 30 ust. 1 ustawy bowiem regularnie uiszczała zobowiązania alimentacyjne w każdym miesiącu Kolegium podało, że - jak wynika z załączonego do akt sprawy zaświadczenia o dokonanych wpłatach Komornika Sądowego M. G. z 16 września 2021 r. - regularne wpłaty mają miejsce od sierpnia 2018 r., z tym, że wpłata we wrześniu 2018 r. była niższa niż wysokość zasądzonych alimentów (142,36 zł przy alimentach zasądzonych w wysokości 400 zł).
SKO w Warszawie stwierdziło więc, że warunek z art. 30 ust. 1 pkt 1 (skuteczności egzekucji przez okres 3 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów) nie był spełniony na dzień składania wniosku o umorzenie należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego, tj. na dzień 1 sierpnia 2019 r., ani na dzień wydania zaskarżonej decyzji (23 lipca 2021 r.).
Kolegium przywołało wyrok WSA w Gdańsku z 13 kwietnia 2022 r. sygn. akt III SA/Gd 669/21 w którym Sąd ten wskazał, że z treści art. 30 ust. 1 pkt 1 ustawy wynika, że konieczną przesłanką jego zastosowania jest stwierdzenie, że egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 3 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów. Zapis tego przepisu prawa jednak nie może przekreślać jego uznaniowości. Spełnienie wskazanej przesłanki jest, jak wynika to z literalnej treści analizowanego przepisu, niezbędnym warunkiem wstępnym, którego spełnienie otwiera dopiero organowi możliwość podjęcia decyzji o umorzeniu należności w ramach przyznanego mu tym przepisem uznania administracyjnego. Taka wykładnia w pełni uwzględnia to, co wynika z ustawy, a mianowicie, że umorzenie należności na wniosek dłużnika jest odstępstwem od generalnej zasady pokrywania wspomnianych należności przez dłużnika i może mieć miejsce jedynie w sytuacjach ściśle wskazanych przez ustawę. Zwrot należności jest bowiem zasadą, a instytucja umorzenia jest odstępstwem (wyjątkiem) od ogólnej zasady obowiązku zwrotu należności i może mieć miejsce w sytuacjach szczególnych.
Jeżeli chodzi o podniesiony w odwołaniu zarzut naruszenia art. 30 ust. 2 ustawy poprzez przekroczenie granicy uznania administracyjnego poprzez wadliwą wykładnię i odmówienie umorzenia częściowego należności dłużniczki alimentacyjnej, w sytuacji gdy zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku Kolegium wskazało, że organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Jak podkreśla w swoim orzecznictwie NSA (np. w wyroku z 28 marca 2022 r. sygn. akt I OSK 1216/21), co do zasady, każdy dłużnik alimentacyjny, wobec którego egzekucja okazała się bezskuteczna, nie uzyskuje dochodów wystarczających na pokrycie zasądzonych przez sąd alimentów. Samo uzyskiwanie niskich dochodów bądź też nieuzyskiwanie dochodów nie jest okolicznością wyjątkową i szczególną na tle innych dłużników alimentacyjnych.
Sytuacja dochodowa dłużnika w postępowaniu dotyczącym umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego powinna być analizowana przy uwzględnieniu faktu, że dłużnik alimentacyjny, co do zasady, jest osobą borykającą się z trudnościami finansowymi. Sytuacja rodzinna i dochodowa dłużnika ubiegającego się o umorzenie należności musi go więc wyróżniać spośród innych dłużników alimentacyjnych. Umorzenie należności alimentacyjnych może mieć miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa lub rodzinna nie pozwala dłużnikowi na wywiązanie się z obowiązku alimentacyjnego. Taki stan powinien być efektem wpływu czynników obiektywnych, na które dłużnik alimentacyjny nie ma wpływu.
Art. 30 ust. 2 ustawy powinien być interpretowany ściśle, a nie rozszerzająco. Dokonując zatem wykładni art. 30 ust. 2 ustawy i tym samym sytuacji dochodowej i rodzinnej dłużnika, o której mowa w tym przepisie, nie można pominąć, że przy ocenie tej sytuacji należy mieć na uwadze nie tylko aktualną sytuację dłużnika, lecz także należy ocenić, czy istnieją widoki na poprawę jego sytuacji w przyszłości. Inne są możliwości spłaty zadłużenia przez osoby, np. legitymujące się orzeczeniem o niezdolności do pracy, czy też będące w podeszłym wieku, a inne osoby młodej, nielegitymującej się takim orzeczeniem, mającej perspektywy zarobku niekoniecznie na rynku lokalnym. Podobnie w doktrynie (G. Krawiec, Ustawa o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Komentarz, 2022, Legalis) podnosi się, że podejmując decyzję na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy należy uwzględniać sytuację dochodową i rodzinną. Trudna sytuacja w tym zakresie powinna nosić cechy trwałości i być niemożliwa do przezwyciężenia.
Sytuacja trwała to taka, której usunięcie nie jest możliwe z powodu przeszkód niezależnych od samego zainteresowanego i nic nie wskazuje na jej poprawę. Jeżeli, np. wnioskodawca nie jest osobą niepełnosprawną i może podjąć pracę na ogólnym rynku pracy, co na pewno przyczyni się do poprawy sytuacji finansowej rodziny i umożliwi spłatę przedmiotowego zadłużenia wówczas nie można mówić o trwałości trudnej sytuacji dochodowej.
Odnosząc powyższe uwagi do badanej sprawy Kolegium wskazało, że obowiązek alimentacyjny S. P. wobec jej syna M. P. ustał z 6 października 2016 r., a alimenty wobec córki K. P. zostały obniżone z kwoty 500 zł do kwoty 400 zł (wyrok Sądu Rejonowego dla m.st. Warszawy Vl Wydział Rodzinny i Nieletnich z 14 kwietnia 2017 r. sygn. akt Vl RC 117/ 16).
SKO w Warszawie podkreśliło, że strona wykonuje zawód fryzjerki, zatem jest bardzo prawdopodobne, że będzie w stanie spłacić zaległości alimentacyjne w całości, zwłaszcza wobec rozłożenia ich przez organ na raty zaskarżoną decyzją. Jak wynika z zaświadczenia o dokonanych wpłatach z 16 września 2021 r., skarżąca od stycznia do czerwca 2021 r., a więc w okresie, w którym w opinii pełnomocnika jej możliwości zarobkowe i majątkowe były na bardzo niskim poziomie z powodu pandemii, regularnie spłacała zaległości alimentacyjne, co wskazuje, że obecnie, po jej ustaniu, jej sytuacja dochodowa będzie korzystniejsza, a zatem nie ma podstaw do umorzenia.
Zwłaszcza, że jak ustalił organ l instancji S. P. obecnie nie legitymuje się orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności, natomiast najnowsze badania lekarskie potwierdzają, że stan jej zdrowia określany jest jako prawidłowy.
NSA w wyroku z 7 września 2021 r. sygn. akt I OSK 3806/18 podkreślił, że wszelkiego rodzaju zwolnienia z obowiązku świadczeń alimentacyjnych winny uwzględniać, że obowiązek alimentacyjny ciąży na każdym z rodziców, a alimenty służą realizacji ochrony dobra dziecka przez zapewnienie środków na jego utrzymanie, wychowywanie i kształcenie. Dobro dziecka jest wartością najwyższą i podlega konstytucyjnej ochronie ze strony państwa (art. 72 Konstytucji RP). Fakt wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz osoby małoletniej nie zwalnia zobowiązanego z obowiązku alimentacji własnego dziecka. Każde natomiast umorzenie zadłużenia alimentacyjnego powoduje przerzucenie na wszystkich członków społeczeństwa kosztów utrzymania dzieci dłużników alimentacyjnych.
Od decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z 23 listopada 2022 r. S. P. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zaskarżając tę decyzję co do utrzymania w mocy decyzji organu I instancji w zakresie częściowego umorzenia należności zarzucając jej: 1) błąd w ustaleniach faktycznych przyjęty za podstawę orzeczenia poprzez przyjęcie, że dłużniczka alimentacyjna dopiero od października 2018 r. regularnie spłacała zadłużenie alimentacyjne, w sytuacji gdy wpłaty były regularnie uiszczane w kwocie równej bądź wyższej niż miesięczne zobowiązanie skarżącej, co doprowadziło do niezasadnej odmowy umorzenia części rat;
2) błąd w ustaleniach faktycznych przyjęty za podstawę rozstrzygnięcia polegający na przyjęciu, że pandemia COVID-19 i wpływ na możliwości zarobkowe skarżącej nie miały znaczenia w zakresie rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy, w sytuacji gdy okoliczność wystąpienia pandemii i wprowadzonych w związku z tym ograniczeń w zakresie wykonywania pracy zarobkowej w branży w jakiej zatrudniona jest skarżąca stanowi istotną okoliczność uzasadniającą trudną sytuację finansową skarżącej, co doprowadziło do niezasadnego utrzymania decyzji w zaskarżonej części w mocy;
3) naruszenie art. 30 ust. 2 ustawy poprzez przekroczenie granicy uznania administracyjnego poprzez wadliwą wykładnię i odmówienie umorzenia częściowego należności dłużniczki alimentacyjnej, w sytuacji gdy zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku;
4) naruszenie przepisów postępowania mających wpływ na treść rozstrzygnięcia, tj. art. 15 kpa poprzez jego niezastosowanie i przyjęcie, że skarżąca nie spełnia przesłanek do częściowego umorzenia należności alimentacyjnych z uwagi na fakt, iż regularnie reguluje zobowiązania od października 2018 r., a zatem na dzień złożenia wniosku oraz odwołania nie upłynął co najmniej 3-letni okres regularnych płatności, w sytuacji gdy zgodnie z zasadą dwuinstancyjności organ jest zobowiązany do uwzględnienia zmiany stanu faktycznego sprawy i wydanie rozstrzygnięcia zgodnego ze stanem na dzień wydawania decyzji, co doprowadziło do niezasadnego oddalenia odwołania. Wobec powyższego skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w zaskarżonej części.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie wniosło o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Skarga jest nieuzasadniona.
Trzeba wskazać, że zgodnie z preambułą ustawy dostarczanie środków utrzymania osobom, które nie są w stanie samodzielnie zaspokoić swoich potrzeb, a w szczególności dzieciom, jest w pierwszej kolejności obowiązkiem wskazanych w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym członków ich rodziny. Wspieranie osób znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej z powodu niemożności wyegzekwowania alimentów należy łączyć z działaniami zmierzającymi do zwiększenia odpowiedzialności osób zobowiązanych do alimentacji. Z preambuły wynika, że ustawodawca uznał, iż dostarczanie środków utrzymania dzieciom jest przede wszystkim obowiązkiem rodziców. Jeżeli dzieci nie otrzymują alimentów od jednego z rodziców i nie jest możliwe ich wyegzekwowanie w trybie sądowego postępowania egzekucyjnego, wówczas, jeżeli rodzina uprawnionych ma niskie dochody, dzieci są uprawnione do tego, aby otrzymać wsparcie finansowe ze strony państwa.
Wówczas państwo wykłada za dłużnika alimentacyjnego środki finansowe na utrzymanie dzieci - świadczenia z funduszu alimentacyjnego (art. 2 pkt 11 i art. 9 ustawy). Środki te pochodzą z funduszu alimentacyjnego, który finansowany jest w formie dotacji celowej z budżetu państwa (art. 31 ustawy). Dłużnik alimentacyjny jest natomiast obowiązany do zwrotu organowi wykonawczemu gminy należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobom uprawnionym (dzieciom) wraz z odsetkami (art. 27 ustawy). Z preambuły wynika że ustawa w swych założeniach kładzie nacisk na zwiększenie odpowiedzialności dłużnika alimentacyjnego.
Przy czym jednocześnie ustawa przewiduje możliwość zastosowania ulgi w postaci umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego.
W pierwszym przypadku organ właściwy dłużnika może umorzyć należności, o których mowa w art. 28 ust. 1 pkt 1, tj. należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy, w łącznej wysokości: 1) 30%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 3 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów;
- 2) 50%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 5 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów;
- 3) 100%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 7 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów (art. 30 ust. 1 ustawy).
Przepis ten przewiduje swoistą premię dla dłużnika alimentacyjnego za jego nieprzerwane, comiesięczne regulowanie zobowiązań alimentacyjnych za pośrednictwem komornika sądowego w wysokości nie niższej niż kwota zasądzonych alimentów. W tym przypadku długość okresu nieprzerwanej wpłaty alimentów jest skorelowana z procentową wielkością należności, która może być umorzona.
W drugim przypadku organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną (art. 30 ust. 2 ustawy).
Mając na uwadze dwa wyżej wymienione założenia (konieczność łożenia na utrzymanie rodziców i zwiększenie odpowiedzialności dłużnika alimentacyjnego) trzeba przyjąć, że instytucja umorzenia należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego ma charakter wyjątkowy, ponieważ w tym przypadku organ właściwy wierzyciela rezygnuje z przysługującej należności zwrotnej, a koszt jej poniesienia przerzucany jest na ogół społeczeństwa. Wobec tego, skoro umorzenie należności jest instytucją stosowaną wyjątkowo, to też dłużnik, aby jego wniosek o umorzenie należności mógł zostać uwzględniony, musi znaleźć się w nadzwyczajnie trudnej sytuacji.
Taką sytuacją jest niewątpliwie przypadek, gdy dana osoba, z przyczyn od siebie niezależnych, nie może uzyskać żadnych środków finansowych, a jej warunki osobiste świadczą o tym, że taki stan ma charakter trwały.
W praktyce dłużnikami alimentacyjnymi kwalifikującymi się do umorzenia należności są osoby niemogące zarobkować ze względów zdrowotnych - z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub niepełnosprawne w stopniu znacznym, których dochód ze świadczeń socjalnych (np. zasiłku stałego, zasiłku pielęgnacyjnego, renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy) wystarcza tylko na zabezpieczenie ich potrzeb egzystencjalnych. Będą to także dłużnicy, których sytuacja rodzinna jest tego rodzaju, że osoby te utrzymują się ze świadczeń o charakterze pielęgnacyjno-opiekuńczych, ponieważ zaszła konieczność stałej opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem lub niepełnosprawnym w stopniu znacznym dorosłym członkiem rodziny, a brak innych członków rodziny mogących sprawować opiekę i uzyskujących dochód przeznaczony na wspólne utrzymanie.
Zdaniem Sądu w niniejszej sprawie S. P. nie spełniła przesłanek uzasadniających umorzenie nawet w części należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego na osoby uprawnione stanowiące odsetki w kwocie 11.109,36 zł (ten przedmiot zaskarżenia został wskazany w odwołaniu) naliczone od należności głównej w wysokości 43112,43 zł za okres od 1 czerwca 2013 r. do 23 czerwca 2020 r. z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych M. P. i K. P. Z akt niniejszej sprawy wynika bowiem, że S. P. jest osobą w wieku produkcyjnym (47 lat), nie jest osobą niepełnosprawną, nawet w stopniu lekkim, czy też osobą całkowicie lub częściowo niezdolną do pracy (brak stosownego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, czy też orzeczenia lekarza orzecznika ZUS). Skarżąca jest pod stałą opieką lekarską, stwierdzono u niej schorzenia kręgosłupa – wielostawowe zmiany zwyrodnieniowe. Z kart informacyjnych z lutego 2019 r. i października 2019 r. wynika, że u pacjentki wykryto tętniaka przegrody międzyprzedsionkowej, pacjentka cierpi na komorowe zaburzenia rytmu serca, ale w badaniach laboratoryjnych nie stwierdzono istotnych nieprawidłowości, w tym form złożonych arytmii, układ komorowy symetryczny, nieposzerzony.
Pacjentkę oceniono, że jest w stanie ogólnie dobrym, w tym m.in. zalecono jej regularną aktywność fizyczną limitowaną wystąpieniem dolegliwości. Neurologiczne badanie nerwów łokciowych z czerwca 2019 r. nie wykazało cech uszkodzenia.
Skarżąca jest z zawodu fryzjerką, a więc ma zawód typowo usługowy, dający różne możliwości zarobkowania, czy to na etacie w salonie fryzjerskim, czy poprzez samozatrudnienie – pracę na własny rachunek w formie działalności gospodarczej. Od lipca 2021 r. zatrudniona jest w firmie [...] na podstawie umowy o pracę. Pracuje w P. na ½ etatu z wynagrodzeniem 1.400 zł.
S. P. zamieszkuje w W., a więc na dużym rynku pracy, który daje duże pole manewru w zakresie oczekiwanych warunków pracy i płacy.
Skarżąca jest osobą rozwiedzioną od maja 2014 r. Tworzy rodzinę z małoletnią córką Z. K. i partnerem życiowym J. K. (43 lata), który w części winien pokrywać koszty utrzymania i wychowania córki.
Sąd, jak i orzekające w sprawie organy nie negują tego, że rodzina skarżącej znajduje się w trudnej sytuacji osobistej.
Rację należy jednak przyznać Samorządowemu Kolegium Odwoławczemu w Warszawie, że w sprawie nie zachodzą szczególne trudne, wyjątkowe okoliczności przemawiające za choćby częściowym umorzeniem należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego.
Skarżąca ma pewne możliwości regulowania ciążących na niej zobowiązań finansowych, zwłaszcza, że obowiązek alimentacyjny względem syna M. P. ustał 6 października 2016 r., alimenty wobec córki K. P. zostały zmniejszone z 500 zł do 400 zł, a żaden z wierzycieli nie pobiera już świadczeń z funduszu alimentacyjnego.
Przy czym argumentem przemawiającym za choćby częściowym umorzeniem zadłużenia nie może być to, że skarżąca uzyskuje niskie dochody.
Dłużnik alimentacyjny z założenia to osoba o niskich dochodach, skoro egzekucja alimentów jest bezskuteczna, a Państwo wypłaca dla osoby uprawnionej (dziecka) za dłużnika (jednego z rodziców) świadczenia z funduszu alimentacyjnego, gdy spełnione jest tzw. kryterium dochodowe (odpowiednio niskie dochody).
Mając jednak na uwadze z jednej strony trudną, ale nie beznadziejną, sytuację osobistą S. P., jej wykształcenie i zawód, zamieszkiwanie w aglomeracji warszawskiej, wychowywanie i opiekę nad małoletnią córką wraz z partnerem J. K., jej problemy zdrowotne, a z drugiej strony ciążący na rodzicu ustawowy obowiązek regulowania zobowiązań alimentacyjnych (zasada pomocniczości państwa - art. 18 Konstytucji RP) oraz zasadę prymatu rodzicielskiej odpowiedzialności za dziecko [(art. 48 Konstytucji RP w zw. z art. 27 Konwencji o prawach dziecka (Dz.U. z 1991 r. Nr 120, poz. 526 ze zm.)] Sąd uznał, że zachowanie właściwej proporcji pomiędzy indywidualnym interesem dłużnika alimentacyjnego, a interesem społecznym sprowadza się do uwzględnienia przez organ wniosku skarżącej o spłatę zobowiązań w ratach, co też Prezydent m.st. Warszawy uczynił.
W tej sytuacji Sąd uznał, że orzekające w sprawie organy orzekając o odmowie umorzenia skarżącej odsetek od należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz osób uprawnionych nie naruszyły wskazywanych w skardze przepisów prawa. Organy obu instancji należycie wyjaśniły stan faktyczny sprawy, rozważyły i oceniły sytuację osobistą skarżącej. Organy wskazały racjonalne i przekonywujące powody nieuwzględnienia wniosku S. P., sprecyzowanego pismem z 11 stycznia 2021 r. o częściowe umorzenie należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego. Materiał dowodowy sprawy potwierdza trafność stanowisk organów. Zatem wydane w sprawie decyzje zostały podjęte w granicach tzw. uznania administracyjnego z art. 30 ust. 1 i 2 ustawy.
Dodatkowo organy obu instancji prawidłowo uznały, że brak jest podstaw do umorzenia wnioskowanych należności w oparciu o przesłanki z art. 30 ust. 1 ustawy.
Z zestawienia wpłat komorniczych zawartych w zaświadczeniach z 16 czerwca 2021 r. dotyczących M. P. i K. P. (czwarta rubryka od lewej – wpłaty wierzycielowi) nie wynika, aby wystąpił okres 3-letni comiesięcznych, wpłat kwot nie niższych niż wysokość zasądzonych alimentów (300 zł, a później 500 zł na rzecz M. P. i K. P. następnie 400 zł tylko na rzecz K. P.). To, że w niektórych miesiącach skarżąca wpłacała za pośrednictwem komornika wyższe kwoty niż miesięczna wysokość zasądzonych alimentów na dziecko nie powoduje tego, że w okresie 3 lat wpłacała na rzecz wierzycieli regularnie, nieprzerwanie co miesiąc co najmniej kwoty w wysokości zasądzonych alimentów.
Również na dzień wydania zaskarżonej decyzji nie mogła wystąpić sytuacja wskazana w art. 30 ust. 1 pkt 1 ustawy, skoro we wrześniu 2020 r. skarżąca nie wpłaciła kwoty 400 zł, a tylko 205.61 zł, zatem od października 2020 r. do listopada 2022 r. (daty wydania zaskarżonej decyzji) nie upłynąłby 3-letni okres, o którym mowa w art. 30 ust. 1 pkt 1 ustawy, nawet gdyby skarżąca na rzecz wierzyciela K. P. wpłacała w tym okresie nieprzerwanie co miesiąc co najmniej po 400 zł.
Podnoszone w sprawie kwestie dotyczące stanu epidemii Sars-CoV-2 i spowodowane tym utrudnienia w wykonywaniu przez skarżącą swej aktywności zawodowej nie miały przesądzającego znaczenia w dacie wydania zaskarżonej decyzji (23 listopada 2022 r.). 16 maja 2022 r. stan epidemii został odwołany (rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 12 maja 2022 r. w sprawie odwołania na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu epidemii – Dz.U. z 2022 r. poz. 1027). Od 16 maja 2022 r. wprowadzony został stan zagrożenia epidemicznego (rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 12 maja 2022 r. w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu zagrożenia epidemicznego – Dz.U. z 2022 r. poz. 1028), który zasadniczo wprowadzał pewne obostrzenia w zakresie obowiązku szczepień pewnych kategorii osób działających w branży medycznej i farmaceutycznej. W tym czasie skarżąca pracowała na umowę o pracę. Zatem stan zagrożenia epidemicznego nie wpływał w istotny sposób na jej sytuację zawodową.
Biorąc pod uwagę powyższe Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.) orzekł, jak w sentencji wyroku.