Uzasadnienie
Decyzją z 21 lutego 2022 r., nr KOA 433/Op/22, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie, po rozpatrzeniu odwołania M. G., utrzymało w mocy decyzję Starosty W. z 27 grudnia 2021 r., nr 327/RB/2021, w przedmiocie ustalenia opłaty za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej.
Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym.
Orzeczeniem z 30 grudnia 2020 r., sygn. [...], Sąd Rejonowy w W. postanowił o umieszczeniu nieletnich F. G., A. G. i D. G. w niezawodowej rodzinie zastępczej oraz ograniczeniu władzy rodzicielskiej M. G. Pismami z 16 listopada 2021 r. Starosta W. powiadomił M. G. o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie ustalenia opłaty za pobyt małoletnich w rodzinie zastępczej. Organ wezwał również zainteresowanego do przedstawienia informacji i dokumentów potwierdzających jego sytuację bytową, finansową, zdrowotną i życiową. Zawiadomienia nie zostały odebrane, gdyż po dwukrotnym prawidłowym awizowaniu zostały zwrócone do organu.
Decyzją z 27 grudnia 2021 r. Starosta W. ustalił opłatę za pobyt małoletniej D. G. w rodzinie zastępczej niezawodowej w wysokości 1358 złotych miesięcznie od 1 listopada 2021 r. do 31 października 2022 r.
Odwołanie od powyższej decyzji złożył M. G. wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia, albo zmianę decyzji i odstąpienie od ustalenia opłaty bądź umorzenie należności w całości. Wskazał, że jest jedynym żyjącym rodzicem trójki dzieci. Z uwagi na zdiagnozowaną chorobę psychiatryczną jest pod stałą opieką psychiatryczną i psychologiczną. Odwołujący się podniósł, że jego zarobki i ponoszone opłaty uniemożliwiają mu ponoszenie tak wysokich opłat, także w aspekcie ograniczonych możliwości zarobkowych. Wskazał, że na chwilę obecną może na każde dziecko, w tym córkę, płacić jedynie po 250 złotych, co daje łącznie kwotę 750 złotych. Na poparcie swoich twierdzeń dołączył zaświadczenie o zarobkach w wysokości średnio [...] zł za ostatnie trzy miesiące 2021 r. oraz dowody ponoszonych wydatków.
Decyzją z 21 lutego 2022 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie utrzymało w mocy decyzję Starosty W. z 27 grudnia 2021 r.
W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia organ odwoławczy przywołał treść art. 193 i 194 ustawy z 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej. Kolegium podniosło, że w doktrynie i orzecznictwie istnieją rozbieżności co do kolejności wydawania decyzji w sprawie ustalenia opłat za pobyt nieletnich w pieczy zastępczej. Organ wskazał, że przychyla się do poglądu zaprezentowanego w większości orzeczeń, zgodnie z którym w takiej sprawie należy wydać kolejno po sobie trzy decyzje: 1) decyzję o odstąpieniu/odmowie odstąpienia od ustalenia opłaty, 2) decyzję o ustaleniu opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej oraz decyzję o umorzeniu w całości lub w części (odmowie umorzenia) ustalonej opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej.
Organ odwoławczy wskazał, że kryteria ewentualnego zastosowania wobec strony poszczególnych ulg określa uchwała Rady Powiatu W. nr XX-217/2020 z 25 czerwca 2020 r. w sprawie określenia szczegółowych warunków umarzania w całości lub w części, łącznie z odsetkami, odroczenia terminu płatności, rozkładnia na raty lub odstępowania od ustalania opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej (Dz. Urz. Województwa Mazowieckiego z 2020 r., poz. 7255). Jako podstawowe kryterium powyższa uchwała przewiduje kryterium dochodowe określone w następujący sposób: a) odstąpienie od ustalenia opłaty, gdy dochód osoby zobowiązanej jest niższy niż 350 % kryterium dochodowego (od 1 stycznia 2022 r. - 776 x 350 % = 2.716 zł), b) umorzenia opłaty w całości, gdy istnieje uzasadnione przypuszczenie, że postępowanie egzekucyjne okaże się bezskuteczne oraz c) umorzenie opłaty w części, gdy dochód osoby zobowiązanej nie przekracza 700 % kryterium dochodowego (od 1 stycznia 2022 r. - 776 x 700 % = 5.432 zł) oraz zachodzi jedna z przesłanek dodatkowych, w tym występuje inna uzasadniona okoliczność, w szczególności długotrwała choroba.
Kolegium podniosło, że za ostatnie trzy miesiące 2021 r. M. G. osiągnął średni dochód w kwocie [...] zł. Kwota ta w 2021 r. stanowiła 541 % ówczesnego kryterium dochodowego (701 zł). Organ odwoławczy wskazał, że choć nie było to przedmiotem analizy organu pierwszej instancji, strona nie spełniała przesłanki do odstąpienia od ustalenia opłaty. W tej sytuacji, zdaniem Kolegium, należało wydać decyzję o ustaleniu tej opłaty.
Organ dodał, że przy wydaniu przedmiotowego rozstrzygnięcia kierował się orzecznictwem sądów administracyjnych wydawanym w podobnych sprawach. Przykładowo powołał wyrok NSA z 8 lutego 2021 r., I OSK 2462/20, Lex nr 3168581, gdzie stwerdzono, że tylko odmowa odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej rodzić będzie obowiązek jej ustalenia w trybie art. 194 ust. 1 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej. Ustalenie tej opłaty może natomiast stanowić podstawę dla pozostałych rozstrzygnięć, o których mowa w art. 194 ust. 3 tej ustawy, tj. umorzenia opłaty w całości lub w części łącznie z odsetkami, odroczenia terminu jej płatności lub rozłożenia na raty.
Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję złożył M. G. wnosząc o jej uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania bądź zmianę tej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji poprzez odstąpienie od ustalenia opłaty bądź umorzenie należności w całości. Skarżący uzasadnił tym, że jest jedynym żyjącym rodzicem małoletniej D. G., a także ojcem małoletnich A. i F. Ponadto, jest pod stałą opieką psychiatryczną i psychologiczną z uwagi na zdiagnozowaną chorobę psychiatryczną, która była powodem umieszczenia małoletniej w rodzinie zastępczej. Jego zarobki i ponoszone opłaty uniemożliwiają mu ponoszenie tak wysokiej opłaty za pobyt małoletniej w rodzinie zastępczej, tym bardziej że ze względu na chorobę ma ograniczone zdolności zarobkowe. Skarżący podniósł, że na każde dziecko, w tym córkę, może płacić jedynie po 250 złotych, co łącznie daje kwotę 750 złotych.
Skarżący wskazał, że do zaistniałej sytuacji należy odnieść się w sposób nadzwyczajny. Z dnia na dzień stał się on bowiem wdowcem, który musiał znaleźć w sobie siłę, aby otoczyć opieką trójkę małych dzieci, w tym jedną osobę niepełnosprawną. Wskazał, że jego stan psychiczny tego wszystkiego nie uniósł i musiał poddać się leczeniu psychiatrycznemu, a dzieci trafiły do rodziny zastępczej będącej rodziną jego zmarłej żony.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Skarga jest niezasadna.
Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowiły art. 193 ust. 1 pkt 1, ust. 1a, ust. 2, ust. 6 i 6a oraz art. 194 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. z 2020 r., poz. 821), zwanej dalej "ustawą" lub "ustawą z 9 czerwca 2011 r."
Zgodnie z art. 193 ust. 1 pkt 1 ustawy, za pobyt dziecka w pieczy zastępczej rodzice ponoszą miesięczną opłatę w wysokości przyznanych świadczeń oraz dodatków, o których mowa w art. 80 ust. 1 i art. 81 - w przypadku umieszczenia dziecka w rodzinie zastępczej spokrewnionej, rodzinie zastępczej zawodowej, rodzinie zastępczej niezawodowej lub rodzinnym domu dziecka. Obowiązek ponoszenia opłaty, o której mowa wyżej, spoczywa również na rodzicach, którzy zostali pozbawieni władzy rodzicielskiej lub którym władza rodzicielska została zawieszona albo ograniczona (art. 193 ust. 6 ustawy).
Z kolei w myśl art. 194 ust. 1 ustawy, opłatę, o której mowa w art. 193 ust. 1, ustala, w drodze decyzji, starosta właściwy ze względu na miejsce zamieszkania dziecka przed umieszczeniem w rodzinie zastępczej, rodzinnym domu dziecka, placówce opiekuńczo-wychowawczej, regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej albo interwencyjnym ośrodku preadopcyjnym. Art. 194 ust. 2 ustawy stanowi zaś, że szczegółowe warunki umorzenia w całości lub w części, łącznie z odsetkami, odroczenia terminu płatności, rozłożenia na raty lub odstępowania od ustalenia opłaty, o której mowa w art. 193 ust. 1 ustawy, określa w drodze uchwały rada powiatu.
Jednocześnie starosta na wniosek lub z urzędu, uwzględniając powyższą uchwałę, może umorzyć w całości lub w części łącznie z odsetkami, odroczyć termin płatności, rozłożyć na raty lub odstąpić od ustalenia tej opłaty (art. 194 ust. 3 ustawy).
W niniejszej sprawie ustalając opłatę za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej organ zbadał jednocześnie możliwość odstąpienia od jej ustalenia w oparciu o przesłanki wymienione w uchwale rady powiatu wydanej na podstawie art. 194 ust. 2 ustawy, to jest uchwale nr XX-217/2020 Rady Powiatu W. z 25 czerwca 2020 r. w sprawie określenia szczegółowych warunków umarzania w całości lub w części, łącznie z odsetkami, odroczenia terminu płatności, rozkładnia na raty lub odstępowania od ustalania opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej. W wyniku powyższej oceny organ uznał, że w sprawie brak jest podstaw do odstąpienia od ustalenia przedmiotowej opłaty, w konsekwencji czego opłatę należało ustalić.
Po analizie zebranego materiału dowodowego Sąd uznał stanowisko organu za prawidłowe. Wyjaśnić trzeba, że przepisy obowiązującego prawa miejscowego, to jest uchwała Rady Powiatu W. z 25 czerwca 2020 r., jasno określają jakie kryteria należy spełnić aby organ mógł zastosować ulgę w postaci odstąpienia od ustalenia opłaty. Zgodnie z ust. 10 ww. uchwały, odstąpienie od ustalenia opłaty może nastąpić gdy spełniony zostanie przynajmniej jeden z następujących warunków: a) dochód osoby zobowiązanej do ponoszenia opłaty/dochód na osobę w rodzinie jest niższy niż 350 % kryterium dochodowego, b) osoba zobowiązana pozostaje na utrzymaniu rodziny, c) osoba zobowiązana przebywa odpłatnie w domu pomocy społecznej, zakładzie opiekuńczo-leczniczym lub innej placówce zapewniającej całodobową opiekę i utrzymanie, d) osoba zobowiązana posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczenie równoważne, e) osoba zobowiązana jest ubezwłasnowolniona, f) osoba zobowiązana przekazuje na rzecz dziecka alimenty w wysokości ustalonej przed sądem lub g) wobec osoby zobowiązanej komornik prowadzi postępowanie egzekucyjne w sprawie alimentów ustalonych na rzecz dziecka.
Z powyższego wynika, że podstawowym warunkiem do otrzymania ulgi w postaci odstąpienia od ustalenia opłaty jest to aby dochód osoby zobowiązanej do ponoszenia tej opłaty nie przekraczał 350 % kryterium dochodowego. Zebrana w sprawie dokumentacja potwierdza ocenę organu, że skarżący powyższego warunku nie spełnia. Jak bowiem wynika z przedłożonego do akt zaświadczenia o zarobkach średni dochód skarżącego w kwocie [...] złotych, osiągnięty za ostatnie trzy miesiące 2021 r., stanowił 541 % kryterium dochodowego obowiązującego w 2021 r. (701 złotych) oraz 488 % kryterium dochodowego obowiązującego w 2022 r. (776 złotych). Analiza akt sprawy potwierdza również, że skarżący nie spełnia pozostałych warunków wymienionych w ust. 10 lit. b - g uchwały rady powiatu, które kwalifikowałyby go do ulgi w postaci odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej.
Wobec powyższego prawidłowo organ orzekł o ustaleniu przedmiotowej opłaty. Organ, mając świadomość trudnej sytuacji rodzinnej, zdrowotnej i finansowej skarżącego, nie miał bowiem podstaw do odstąpienia od jej ustalenia. Skarżący nie spełniał żadnej z przesłanek do takiego odstąpienia enumeratywnie wyliczonych w ust. 10 obowiązującej uchwały rady powiatu. Dodać przy tym trzeba, że choć w orzecznictwie sądów administracyjnych sformułowany został pogląd, że odstąpienie od ustalenia opłaty za pobyt dziecka nie może nastąpić jednocześnie z jej ustaleniem, to w okolicznościach rozpoznawanej sprawy kwestia ta, w ocenie Sądu, pozostaje bez znaczenia dla prawidłowości zaskarżonego rozstrzygnięcia o ustaleniu opłaty. Jak już bowiem wskazano wyżej, w sprawie nie budzi jakichkolwiek wątpliwości, że skarżący nie spełnia żadnego z określonych w ust. 10 uchwały rady powiatu warunków do odstąpienia od ustalenia omawianej opłaty.
Ustalenie wskazanej opłaty może jednak stanowić, na co trafnie zwrócił uwagę organ odwoławczy, podstawę do wydania pozostałych rozstrzygnięć, o których mowa w art. 194 ust. 3 ustawy z 9 czerwca 2011 r., to jest, między innymi, rozstrzygnięcia w przedmiocie umorzenia opłaty w całości lub w części łącznie z odsetkami. Kryteria umożliwiające organowi udzielenie powyższej ulgi (dochodowe oraz dodatkowe np. długotrwała choroba) zostały określone w ust. 3 i 4 uchwały rady powiatu z 25 czerwca 2020 r. Z zebranej w sprawie dokumentacji wynika, że skarżący złożył już na piśmie (w odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji) stosowny wniosek w tym przedmiocie. Organ obowiązany jest ten wniosek rozpatrzyć, ale musi to uczynić w odrębnym postępowaniu.
Biorąc powyższe pod uwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329) orzekł jak w sentencji.