Uzasadnienie
Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej, decyzją z dnia [...] marca 2013 r., nr [...], utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję z dnia [...] kwietnia 2012 r., nr [...] stwierdzającą, że orzeczenie Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z dnia [...] lutego 1952 r., nr [...] o wywłaszczeniu na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości o łącznej powierzchni [...] m², objętej [...], składającej się z parceli budowlanej [...] oraz objętej [...], składającej się z parceli budowlanej [...], zostało wydane z naruszeniem prawa w części dotyczącej obecnych działek ewidencyjnych nr [...] i nr [...] obr. [...] oraz stwierdzającą nieważność w/w orzeczenia z dnia [...] lutego 1952 r. w pozostałej części.
Z ustaleń organu nadzoru wynika, że Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. orzeczeniem z dnia [...] lutego 1952 r. wywłaszczyło na rzecz Skarbu Państwa, na wniosek Wojewódzkiego Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego w K. z dnia [...] września 1948 r., opisaną wyżej nieruchomość, stanowiącą przed wywłaszczeniem własność H.F. w ½ oraz M.J. i R.J. w ¼.
Z wnioskiem o stwierdzenie nieważności wskazanego orzeczenia wystąpili M.J. – były współwłaściciel wywłaszczonej nieruchomości (który zmienił nazwisko z J. na J.) oraz D.S. i R.J. (następcy prawni H.F. i R.J.) podnosząc, że wywłaszczenie na cele Wojewódzkiego Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego w K. nie wypełniało przesłanki celu użyteczności publicznej.
Minister Transportu Budownictwa i Gospodarki Morskiej, decyzją z dnia [...] kwietnia 2012 r. stwierdził, że orzeczenie z dnia [...] lutego 1952 r. zostało wydane z naruszeniem prawa w części dotyczącej obecnych działek ewidencyjnych nr [...] i nr [...] obr. [...] oraz stwierdził nieważność w/w orzeczenia w pozostałej części.
Wnioski o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej powyższą decyzją złożyli Zastępca Komendanta Wojewódzkiego Policji w K., Prezydent Miasta K. oraz M.J., D.S. i R.J.
Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej rozpoznając ponownie sprawę uznał, że decyzja organu pierwszej instancji jest prawidłowa.
Organ nadzoru podkreślił, że przedmiotową nieruchomość wywłaszczono w oparciu o przepisy dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939 – 1945 (Dz. U. Nr 20, poz. 138 ze zm.), dlatego zaskarżone orzeczenie oceniano w świetle zgodności z przepisami tego aktu prawnego oraz stanem faktycznym i prawnym istniejącym w dacie orzekania.
Przytaczając stosowne przepisy dekretu z 7 kwietnia 1948 r. oraz przepisy rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 września 1934 r. Prawo o postępowaniu wywłaszczeniowym, określające zasady i tryb wywłaszczania nieruchomości, Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej szczegółowo opisał przebieg postępowania wywłaszczeniowego i podkreślił, że brak jest podstaw do przyjęcia, iż w toku tego postępowania rażąco naruszono przepisy procedury wywłaszczeniowej. Jednocześnie, powołując stosowne orzecznictwo sądowoadministracyjne, organ podtrzymał stanowisko, że wywłaszczenie nieruchomości zajętej na cele Urzędu Bezpieczeństwa nie wypełnia przesłanki wskazanej w art. 2 pkt 1 lit. f powołanego dekretu. Orzeczenie Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z dnia [...] lutego 1952 r. wydane zatem zostało z rażącym naruszeniem prawa, gdyż cel wywłaszczenia wskazany we wniosku z dnia [...] września 1948 r. nie stanowił celu określonego w art. 2 pkt 1 dekretu.
Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej wskazał, że z treści pisma Wydziału Geodezji Urzędu Miasta K. z dnia [...] czerwca 2010 r. wynika, iż wywłaszczona nieruchomość obj. [...]. jako parcela [...] stanowi obecnie część działek ewid. nr [...] (księga wieczysta [...]), nr [...] (księga wieczysta [...]) i nr [...] (księga wieczysta [...]) obr. [...], natomiast nieruchomość obj. [...] ozn. jako parcela [...] weszła w skład działek ewid. nr [...] (księga wieczysta [...]), nr [...] i nr [...] obr. [...].
Z treści ksiąg wieczystych wynika, że działki nr [...] o pow. [...] ha i nr [.,..] o pow. [...] ha stanowią obecnie własność Skarbu Państwa w trwałym zarządzie Komendy Wojewódzkiej Policji w K., zatem w stosunku do powyższych działek orzeczenie z dnia [...] lutego 1952 r. nie wywołało nieodwracalnych skutków prawnych, uniemożliwiających przywrócenie poprzedniego stanu prawnego w drodze działań organu administracji publicznej. Organ zaznaczył przy tym, że ocena stanu faktycznego nieruchomości, w tym przeprowadzenie oględzin nieruchomości, postulowana we wniosku Zastępcy Komendanta Wojewódzkiego Policji w K., nie maja wpływu na możliwość wystąpienia skutków prawnych wskazanych w art. 156 § 2 kpa. Zagospodarowanie nieruchomości nie jest bowiem skutkiem faktycznym, zaś ewentualne rozliczenia co do poniesionych nakładów mogą nastąpić w postępowaniu cywilnym.
Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej wskazał jednocześnie, że działka ewid. nr [...] o pow. [...] ha stanowi obecnie ul. [...] w K., zaliczoną do kategorii dróg publicznych (droga gminna) na podstawie Uchwały Rady Narodowej Miasta K. Nr [...] z dnia [...] maja 1986 r.. Tym samym - zdaniem organu - orzeczenie z dnia [...] lutego 1952 r. w części dotyczącej przedmiotowej działki wywołało nieodwracalne skutki prawne, bowiem powyższa nieruchomość będąc drogą publiczną w rozumieniu art. 2a ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych, nie może stanowić przedmiotu obrotu.
Działka nr [...] stanowi natomiast własność Gminy Miasta K., na podstawie decyzji Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 2011 r. i pozostaje w użytkowaniu wieczystym Muzeum [...] w K. na podstawie umowy cywilnoprawnej (akt notarialny Rep. A nr [...], sporządzony w dniu [...] maja 1995 r.). Treść aktu wskazuje, że prawo użytkowania wieczystego zostało odpłatnie nabyte jeszcze przed nabyciem wskazanej działki przez Miasto K. w drodze przepisów ustawy z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administracje publiczną. Nabycie prawa użytkowania wieczystego w drodze cywilnoprawnej umowy, uniemożliwia organowi przywrócenie stanu prawnego istniejącego przed wydaniem orzeczenia z dnia [...] lutego 1952 r., stanowiąc tym samym przeszkodę stwierdzenia nieważności zaskarżonego orzeczenia części dotyczącej działki nr [...], zgodnie z treścią art. 156 § 2 kpa.
Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł [...] Komendant Wojewódzki Policji w K. zarzucając zaskarżonej decyzji naruszenie:
- - art. 7, art. 77 i art. 85 § 1 kpa w związku z art. 2 dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939 – 1945, poprzez zaniechanie przeprowadzenia czynności oględzin nieruchomości będącej przedmiotem postępowania i w ten sposób wyprowadzenie błędnego wniosku, że orzeczenie Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. naruszało przepisy dekretu,
- - art. 28 kpa poprzez pominięcie jako strony C.[...] w K. - właściciela działki ewidencyjnej nr [...] znajdującej się bezpośrednim sąsiedztwie nieruchomości, do której dojazd prowadzi przez działkę ewidencyjną nr [...],
- - art. 156 § 2 kpa poprzez stwierdzenie nieważności orzeczenia z dnia [...] lutego 1952 r. w części, podczas gdy wskazane orzeczenie wywołało w całości nieodwracalne skutki prawne.
W uzasadnieniu skargi przytoczono argumenty na poparcie podnoszonych zarzutów i wniesiono o uchylenie wydanych w sprawie decyzji obu instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania.
W odpowiedzi na skargę Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Skarga jest nieuzasadniona.
Kontrolowanym w przedmiotowym postępowaniu nadzorczym o stwierdzenie nieważności orzeczeniem z [...] lutego 1952 r. Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. wywłaszczyło na rzecz Skarbu Państwa, na wniosek Wojewódzkiego Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego w K., nieruchomość szczegółowo opisaną w tym orzeczeniu. Jak wskazano w kontrolowanym orzeczeniu wywłaszczona nieruchomość została zajęta przez Urząd Bezpieczeństwa Publicznego na cele biurowe Urzędu od dnia [...] listopada 1946 r. Orzeczenie wywłaszczeniowe od zostało wydane na podstawie przepisów dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939 - 1945 (Dz. U. Nr 20, poz. 138 ze zm.). W orzeczeniu jako podstawę materialnoprawną wskazano art. 2 ust. 1 dekretu.
W orzecznictwie sądowoadministracyjnym utrwalony jest pogląd, że interpretacja pojęcia "na cele użyteczności publicznej", użytego w powołanym art. 2 dekretu, wyklucza możliwość zaliczenia do tych celów działalność organów służby bezpieczeństwa (wyrok NSA z 25 czerwca 1997 r., sygn. akt IV SA 1213/97, powołany przez organ wyrok WSA w Warszawie z 3 lutego 2011 r., sygn. akt I SA/Wa 1643/10). Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie w pełni ten pogląd podziela. Zajęcie nieruchomości nie nastąpiło więc na cel przewidziany w art. 1 i art. 2 dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r., a tym samym wywłaszczenie nieruchomości w trybie przepisów tego dekretu nastąpiło z rażącym naruszeniem prawa. Stanowi to podstawę do stwierdzenia nieważności orzeczenia określoną w art. 156 § 1 pkt 2 kpa. Bezzasadnie więc skarżący zarzuca naruszenie art. 7, art. 77 i art. 85 § 1 kpa w związku z art. 2 dekretu z 7 kwietnia 1948 r.
Dla ustalenia, czy wywłaszczenie nieruchomości nastąpiło na cel określony w art. 2 dekretu zbędne jest przeprowadzenie oględzin nieruchomości, gdyż faktyczne zagospodarowanie nieruchomości nie ma znaczenia dla oceny wystąpienia przesłanek nieważności orzeczenia wymienionych w art. 156 § 1 kpa. Zarzut skargi dotyczący nieprzeprowadzenia przez organ oględzin jest bezzasadny.
Objęte orzeczeniem wywłaszczeniowym działki gruntu, obecnie oznaczone w ewidencji nr [...] i nr [...], stanowią własność Skarbu Państwa i pozostają w trwałym zarządzie Komendy Wojewódzkiej Policji w K.. Organ nadzoru stwierdził nieważność orzeczenia z [...] lutego 1952 r. w odniesieniu do tych działek, zaś co do pozostałych działek stwierdził, że orzeczenie zostało wydane z naruszeniem prawa. Skarżący zarzuca w skardze naruszenie art. 156 § 2 kpa, gdyż w jego ocenie orzeczenie wywłaszczeniowe wywołało nieodwracalne skutki prawne w całości. Zdaniem skarżącego nieodwracalnym skutkiem prawnym orzeczenia wywłaszczeniowego jest posiadanie prawa trwałego zarządu przez Komendę Wojewódzką Policji w K. do działek nr [...] i nr [...].
Powołując się na dotychczasowe orzecznictwo Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego, a w szczególności na uchwałę składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 28 maja 1992 r., sygn. akt III AZP 4/92, uchwałę NSA z 16 grudnia 1996 r., sygn. akt OPS 7/96, uchwałę NSA z 9 listopada 1998 r., sygn. akt OPK 4/98, uchwałę NSA z 20 marca 2000 r., sygn. akt OPS 14/09, Sąd stwierdza, że nieodwracalne skutki prawne to takie, których organ administracji nie może odwrócić w ramach własnych kompetencji przez wydanie indywidualnego aktu administracyjnego. Uwzględniając to stanowisko należy stwierdzić, że ustanowienie na rzecz Komendy Wojewódzkiej Policji w K. prawa trwałego zarządu nie stanowi podstawy do przyjęcia, że tym samym kontrolowane orzeczenie nacjonalizacyjne wywołało nieodwracalne skutki prawne w rozumieniu art. 156 § 2 kpa.
Odnosząc się do zarzutu skargi naruszenia przepisu art. 28 kpa, to również jest on bezzasadny. Fakt korzystania z dojazdu do sąsiedniej działki nr [...], której właścicielem jest C. [...] w K., przez działkę [...] objętą orzeczeniem wywłaszczeniowym nie kreuje po stronie C. żadnego tytułu prawnego do tej działki. Brak jest więc podstaw prawnych do uznania C. [...] za stronę przedmiotowego postępowania nadzorczego. Poza tym gdyby C. miał przymiot strony w tym postępowaniu nieważnościowym, a bez własnej winy nie brał udziału w postępowaniu, stanowiłoby to przesłankę wznowienia postępowania określoną w art. 145 § 1 pkt 4 kpa. Z tym, że na tę przesłankę wznowienia może powoływać się tylko strona, której to dotyczy (art. 147 kpa). Zarzut więc naruszenia art. 28 kpa, w tej sytuacji, skarżącemu nie przysługuje.
Z powyższych względów Sąd, na podstawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku.