Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z [...] marca 2020 r., nr [...] utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta i Gminy P. z grudnia 2019 r., nr [...].
Zaskarżone orzeczenie zostało wydane w oparciu o następujący stan faktyczny i prawny sprawy.
Wskazaną na wstępie decyzją Burmistrz Miasta i Gminy P. - po rozpatrzeniu wniosku D.K. - odmówił przyznania prawa do świadczenia "[...]" na córkę A. K. na rok szkolny 2019/2020, wskazując w uzasadnieniu rozstrzygnięcia, że wyrok sądu powszechnego, orzekającego rozwód, nie przewiduje sprawowania przez rodziców opieki naprzemiennej nad ich wspólnym dzieckiem.
Odwołanie od ww. decyzji wniósł D.K. Wskazał, że faktycznie sprawuje opiekę nad córką i ponosi koszty jej utrzymania.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z [...] marca 2020 r., utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta i Gminy P. z [...] grudnia 2019 r.
Kolegium uzasadniło, że świadczenie "[...]" jest konsekwencją realizacji rządowego programu "[...]", który został ustanowiony uchwałą Rady Ministrów z [...] maja 2018 r. Nr [...], podjętą na podstawie art. 187a ust. 1 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej. Z kolei w wykonaniu delegacji ustawowej zawartej w art. 187a ust. 2 ww. ustawy Rada Ministrów w dniu 30 maja 2018 r. wydała rozporządzenie w sprawie szczegółowych warunków realizacji rządowego programu "[...]".
W przypadku, gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obydwojga rodziców rozwiedzionych, żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach, kwotę świadczenia [...] ustala się każdemu z rodziców w wysokości połowy kwoty przysługującego świadczenia [...].
D.K. we wniosku o przyznanie świadczenia wskazał, że od [...] sierpnia 2017 r. córka A. zamieszkuje z nim i jest na jego utrzymaniu, a matkę odwiedza sporadycznie. Do akt sprawy dołączono wyrok Sądu Okręgowego w W. z dnia [...] listopada 2007 r., sygn. akt [...], z którego wynika, że wykonywanie władzy rodzicielskiej nad małoletnią córką stron, A. K. powierzono obojgu rodzicom, ustalając miejsce zamieszkania dziecka w miejscu zamieszkania matki M. K. Kosztami utrzymania małoletniej obciążono oboje rodziców, ustalając udział D.K. w kosztach utrzymania małoletniej A. K. na kwotę po [...] zł miesięcznie, płatną do rąk matki małoletniej.
Jak wynika z wywiadu środowiskowego, przeprowadzonego z ojcem dziecka i matką dziecka, A. K. zamieszkuje z ojcem.
W pierwszej kolejności należy wskazać, że w sprawie nie zachodzi opieka naprzemienna rodziców nad dzieckiem, bowiem z wyroku sądu nie wynika naprzemienne zamieszkiwanie z rodzicami, lecz wprost określenie, że miejscem zamieszkania dziecka jest miejsce zamieszkania matki. Rodzice małoletniej A. nie zawarli porozumienia o sposobie wykonywania władzy rodzicielskiej i utrzymywaniu kontaktów. W aktach sprawy znajduje się wniosek D.K. do Sądu Rejonowego w P. o ustalenie, że miejscem pobytu małoletniej A. K. będzie każdorazowe miejsce zamieszkania ojca. Do dnia wydania niniejszego rozstrzygnięcia organy nie zostały poinformowane o sposobie rozstrzygnięcia ww. wniosku.
Tym samym z powołanego wyroku Sądu można wywieść, że miejscem zamieszkania dziecka ma być każdorazowe miejsce zamieszkania matki, a zgodnie z orzecznictwem sądów administracyjnych pozostawanie dziecka pod naprzemienną opieką obojga rodziców nie jest kwestią mogącą podlegać interpretacji stron lub organu prowadzącego dane postępowanie administracyjne, a fakt ten musi wynikać wprost z orzeczenia sądu. Organ administracji w zakresie świadczenia wychowawczego nie jest uprawniony do badania, w jaki sposób w danym przypadku jest faktycznie sprawowana opieka nad dzieckiem przez jego rodziców. Zagadnienia te są bowiem sprawami cywilnymi, rozpatrywanymi w oparciu o przepisy prawa rodzinnego i opiekuńczego. Rozpatrywanie tego rodzaju spraw należy do właściwości sądu powszechnego.
Kolegium uznało, że organy orzekające w niniejszej sprawie związane są, m.in. art. 365 kpc., orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej, a w wypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Organ pierwszej instancji prawidłowo uznał, że strona nie jest uprawniona do świadczenia "[...]" na córkę A. K. Skargę na powyższe orzeczenie wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie D.K., zaskarżając ww. decyzję w całości.
Zaskarżonej decyzji zarzucił:
- 1. naruszenie przepisu prawa procesowego, tj. art. 7 kpa., art. 77 § 1 kpa. i art. 80 kpa., poprzez brak wszechstronnego i wyczerpującego stanu faktycznego, a w konsekwencji błędne przyjęcie, iż córka Skarżącego nie pozostaje pod faktyczną jego opieką, podczas gdy z wywiadu środowiskowego przeprowadzonego przez organ I instancji wynika, iż córka pozostaje pod wyłączną i faktyczną opieką Skarżącego od lipca 2017 r.
- 2. naruszenie przepisu prawa materialnego, tj. § 30 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 maja 2018 r. w sprawie szczegółowych warunków realizacji rządowego programu [...], poprzez jego błędne zastosowanie przez organ I instancji, w sytuacji gdy organ I instancji ustalił, że faktyczną pieczę nad córką A. K. sprawuje wyłącznie Skarżący, a przepis ten stosuje się w przypadku zbiegu prawa rodziców i świadczenie wypłaca się temu rodzicowi, który faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem, co w konsekwencji doprowadziło do wydania odmownej decyzji przyznania świadczenia "[...]".
- 3. naruszenie przepisu prawa materialnego, tj. § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 maja 2018 r. w sprawie szczegółowych warunków realizacji rządowego programu [...], poprzez jego niezastosowanie w sposób prawidłowy w sytuacji, gdy z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego wynika, że nad córką A. K. faktyczna opiekę sprawuje wyłącznie Skarżący, co w konsekwencji doprowadziło do wydania odmownej decyzji przyznania świadczenia 500+.
- 4. naruszenie przepisu prawa procesowego, tj. art. 138 § 1 pkt 1 kpa., poprzez jego błędne zastosowanie i utrzymanie w mocy decyzji Burmistrza Miasta i Gminy P. z [...] grudnia 2019 r. podczas, gdy ww. decyzja winna zostać uchylona.
- 5. naruszenie przepisu prawa materialnego, tj. art. 58, 95, 96 i 97 k.r. i o. oraz art. 26 kc., poprzez niewłaściwą ich wykładnię wyrażającą się w przyjęciu, że córka A. K. nie znajduje się pod wyłączną i faktyczną opieką ojca, podczas gdy z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego wynika, że nad córką A. K. faktyczna opiekę sprawuje wyłącznie Skarżący, co w konsekwencji doprowadziło do wydania odmownej decyzji przyznania świadczenia 300+.
- 6. naruszenie przepisu postępowania, tj. arf. 7 i 8 kpa., poprzez nieuwzględnienie słusznego interesu obywatela, w tym przypadku Skarżącego i przeprowadzenie postępowania w sposób nie budzący zaufania do władzy publicznej, w szczególności, poprzez niedostateczne wyjaśnienie stanu prawnego z poprzestaniem na zacytowaniu przepisów, w tym większości nie dotyczących zagadnienia prawnego jakim jest uprawnienie i podstawa uprawnienia do świadczenia wychowawczego, co miało istotny wpływ na wynik niniejszej sprawy.
Wobec powyższego wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i orzeczenie co do istoty sprawy oraz rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.
Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Skarga podlegała oddaleniu albowiem dokonane przez organy obu instancji ustalenia w sprawie oraz wyprowadzona ocena przeprowadzonych dowodów, możliwych do przeprowadzenia, odpowiadają prawu tj. przepisom regulującym zasady przyznawania świadczenia z programu "[...]", będącego świadczeniem jednorazowym, wynoszącym [...] złotych na dziecko, przyznawanym, między innymi rodzicom, raz w roku, w związku z rozpoczęciem roku szkolnego przez dziecko.
Zgodnie z § 4.
- 1. rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 maja 2018 r. w sprawie szczegółowych warunków realizacji rządowego programu "[...]" (Dz. U. z 2018 r., poz. 1061 ze zm.; dalej: "rozporządzenie z 30 maja 2018r." lub "rozporządzenie"): świadczenie [...] przysługuje: 1) rodzicom, opiekunom faktycznym, opiekunom prawnym, rodzinom zastępczym, osobom prowadzącym rodzinne domy dziecka, dyrektorom placówek opiekuńczo-wychowawczych, dyrektorom regionalnych placówek opiekuńczo-terapeutycznych – raz w roku na dziecko. Natomiast zgodnie z § 30 ust. 1 - 3 tego rozporządzenia w przypadku zbiegu prawa rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka do świadczenia [...], świadczenie to wypłaca się temu z rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka, który faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem (ust. 1 § 30);
- - jeżeli opieka nad dzieckiem sprawowana jest równocześnie przez oboje rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka, świadczenie [...] wypłaca się temu, kto pierwszy złożył wniosek (ust. 2 § 30);
- - w przypadku gdy po złożeniu wniosku o ustalenie prawa do świadczenia [...] przez rodzica, opiekuna prawnego dziecka lub opiekuna faktycznego dziecka drugi rodzic, opiekun prawny dziecka lub opiekun faktyczny dziecka złoży wniosek o ustalenie prawa do świadczenia [...] w związku z opieką nad tym samum dzieckiem, organ właściwy, o którym mowa w § 3 pkt 4 lit. a, ustala, kto sprawuje opiekę, i w tym celu może zwrócić się do kierownika ośrodka pomocy społecznej o przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, o którym mowa w ustawie z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej, w celu ustalenia osoby sprawującej opiekę nad dzieckiem (ust. 3 § 30).
W sprawie jest bezsporne, że córka A. w chwili składania wniosku o przyznanie tego świadczenia oraz nadal zamieszkuje ze skarżącym. Jednak taki stan rzeczy jest niezgodny z wyrokiem Sądu Okręgowego w W. z [...] listopada 2007 r. sygn. akt [...], który dotyczył rozwodu byłych małżonków oraz ustaleń w zakresie władzy rodzicielskiej nad małoletnimi dziećmi stron. Sąd cywilny w tym wyroku umorzył ponadto postępowanie w części dotyczącej ustalenia kontaktów ojca z małoletnimi dziećmi stron i jednocześnie ustalił udział skarżącego w kosztach utrzymania małoletniej A. K. na kwotę [...] zł. Sąd zwraca uwagę, że organy administracji jak i sądy związane są Konstytucją Rzeczpospolitej Polskiej i ustawami, a zgodnie z treścią art. 365 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. (Dz.U. z 2018 r., poz. 1360 z późn. zm.) – kodeks postępowania cywilnego (k.p.c.). A zgodnie z art. 365. § 1. Orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej, a w wypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby.
Sąd podkreśla, że ani ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego, ani tez powołane wyżej przepisy rozporządzenia nie wyłączają przytoczonego wyżej związania prawomocnym orzeczeniem organów administracji publicznej. Istnienie więc prawomocnego orzeczenia sądowego w przedmiocie ustalenia miejsca pobytu dziecka przy matce, przesądza ustalenie do kogo należy uprawnienie do świadczenia na to dziecko. Dopóki nie zostanie zmienione orzeczenie w kwestii władzy rodzicielskiej, brak podstaw do przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia.
Skarżący złożył wprawdzie wniosek o ustalenie miejsca pobytu małoletniej A. w miejscu zamieszkania ojca, lecz sprawa nie została jeszcze rozstrzygnięta przez sąd rodzinny, zatem organy w momencie orzekania miały obowiązek brać pod uwagę stan prawny ustalony w wyroku rozwodowym z [...] listopada 2007 r..
Zdaniem składu orzekającego, wspólne zamieszkiwanie dziecka z jednym z rodziców rozwiedzionych lub żyjących w rozłączeniu, musi być stanem zgodnym z orzeczeniem sądu, który jest wyłącznie władny do rozstrzygnięcia sporów pomiędzy rodzicami na tle władzy rodzicielskiej.
Odnosząc się natomiast do zarzutów sformułowanych w skardze, których skład orzekający nie podziela, należy wyjaśnić, że zdaniem Sądu organy administracji przeprowadziły w sposób wyczerpujący i prawidłowy postępowanie dowodowe i na podstawie zebranych w sprawie dokumentów wydały rozstrzygnięcia. Prawidłowo ustaliły stan faktyczny i dokonały poprawnej kwalifikacji prawnej.
Podsumowując, Sąd uznał działanie organów administracji w sprawie za zgodne z regulacją prawa materialnego. Skład orzekający nie dopatrzył się także naruszenia przepisów procedury w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy.
Niezależnie od powyższych rozważań należy także zauważyć, że świadczenie [...] w 2019 r. zostało już przyznane matce dziecka, dlatego sytuacja dotyczące zbiegu prawa do świadczenia określona w § 30 rozporządzenia nie miała miejsca.
Z tych wszystkich względów nie stwierdzając naruszenia prawa materialnego, ani też uchybienia regułom procedury administracyjnej, Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 roku, poz. 2325 ze zm.).