Uzasadnienie
W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi na decyzję M. I. z dnia [...] maja 2011 r. w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego skarżący J. M. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata wraz ze wskazaniem osoby, która miałaby skarżącego reprezentować w postępowaniu sądowym.
W uzasadnieniu wniosku oraz w oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, sporządzonym na urzędowym formularzu PPF, wnioskodawca podał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego dla utrzymania siebie i rodziny. Wyjaśnił, że wraz z żoną prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z synem, synową oraz wnukiem. Otrzymuje wraz z żoną emeryturę w wysokości [...] zł. Dochód syna z prowadzenia gospodarstwa rolniczego (4,95 ha) wnioskodawca określił na kwotę [...] zł miesięcznie. Ze względu na zły stan zdrowia, zgodnie z wyjaśnieniami, wnioskodawca i jego żona ponoszą koszty zakupu leków w wysokości ok. 300 zł miesięcznie. Do koniecznych wydatków skarżący zaliczył opłaty za prąd, gaz, wodę, śmieci, opał oraz podatki.
W związku z tym, że wniosek o przyznanie prawa pomocy był niewystarczający do oceny sytuacji rodzinnej, aktualnego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącego, został on wezwany do uzupełnienia złożonego wniosku poprzez przestawienie dokumentów potwierdzających wysokość otrzymywanych przez wnioskodawcę oraz jego żonę świadczeń, wyciągu ze wszystkich posiadanych rachunków bankowych oraz lokat wraz z historią dokonanych na nich operacji, szczegółowego wykazu wydatków ponoszonych miesięcznie na utrzymanie oraz inne potrzeby wraz z określeniem ich wysokości, w tym także przedstawienie dokumentów (rachunków, faktur) potwierdzających ich opłacanie, rachunków lub innych dowodów zakupu lekarstw przez wnioskodawcę oraz jego żonę, jak również złożenie oświadczenia o zarejestrowanych na wnioskodawcę lub inne osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym pojazdach mechanicznych.
W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżący wyjaśnił, że ponosi koszty ubezpieczenia pojazdów mechanicznych (samochody osobowe – citroen, nissan, volkswagen; ciągnik) w wysokości około [...] zł rocznie, koszt ubezpieczenia rolniczego w KRUS – ok. 1000 zł, koszy energii elektrycznej (ok. 250 zł/dwa miesiące), wody (ok. 200 zł rocznie), opału (ok. 3000-4000 zł rocznie) oraz lekarstw (około 300 zł miesięcznie), ponosi również inne koszty bieżące (zakup żywności, środków higieny, utrzymania telefonów, ubrań). Skarżący dołączył wyciąg z posiadanego rachunku bankowego, kopię decyzji ustalającej wysokości renty przysługującej żonie wnioskodawcy, a także dowody ponoszenia wydatków za posiadane samochody oraz korzystanie z wody.
Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy zważyć należało, co następuje:
Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania.
Skarżący w niniejszym postępowaniu zobowiązany jest do poniesienia obciążeń finansowych związanych z wynagrodzeniem dla profesjonalnego pełnomocnika, jeżeli w opinii strony powinien on ją reprezentować, jak również kosztów sądowych, których maksymalna wysokość jednorazowo nie powinna przekraczać kwoty 200 zł (wpis od skargi kasacyjnej wynosi połowę wpisu od skargi, nie mniej jednak niż 100 zł, podobnie kształtuje się wysokość opłaty kancelaryjnej – 100 zł).
Oceniając przedstawiony powyżej warunek zasadności przyznania prawa pomocy w łączności z obciążającymi stronę kosztami toczącego się postępowania, stwierdzić należy, że żądanie wnioskodawcy nie zasługuje na uwzględnienie. Powyższa ocena jest wynikiem uznania, że skarżący posiada środki finansowe, dzięki którym może pokryć wydatki związane z jego udziałem w postępowaniu sądowym. W pierwszym rzędzie podkreślić należy, że oświadczenie złożone w formularzu PPF, w zakresie informacji obrazujących sytuację majątkową wnioskodawcy, wzbudzić musi wątpliwości co do ich prawidłowości. Nie znajduje bowiem odzwierciedlenia w przedstawionych przez stronę na żądanie dokumentach wyjaśnienie, zgodnie z którym łączny dochód skarżącego i jego żony (wyłączając z rozważań wskazane we wniosku dochody syna) kształtuje się na poziomie [...] zł brutto. Z zawartej w aktach sprawy decyzji ustalającej wysokość renty żony skarżącego wynika bowiem, że otrzymuje ona do rąk świadczenie w wysokości [...] zł, natomiast środki otrzymywane miesięcznie przez wnioskodawcę, jak wynika z treści wyciągu z posiadanego rachunku bankowego, wynoszą [...] zł. Łączne dochody gospodarstwa domowego pozostają zatem na poziomie istotnie wyższym aniżeli wynikać to by miało z pierwotnie złożonych przez wnioskodawcę wyjaśnień.
Poważne zastrzeżenia budzić musi również ocena wypełnienia przez skarżącego obowiązku przedłożenia dokumentów, do których został wezwany. Należy zauważyć, że w sprawie przyznania prawa pomocy stan zdrowia wnioskodawcy oraz fakt ponoszenia przez niego z tego tytułu wydatków mają znaczenie dla oceny ogólnej sytuacji materialnej z uwagi na istniejący negatywny wpływ tejże okoliczności na możliwości finansowe strony. Skarżący powołał się na zły stan zdrowia (swój oraz żony) oraz konieczność ponoszenia wydatków na leczenie (leki/wizyty lekarskie), niemniej okoliczność ta nie mogła zostać uwzględniona w rozpoznawanej sprawie, albowiem, pomimo wezwania, skarżący nie przedstawił jakichkolwiek dowodów uprawdopodabniających ponoszenie wydatków z tego tytułu. W tym wypadku nieustalona została nie tyle nawet wysokość deklarowanych wydatków na leczenie, co sam fakt ich ponoszenia. Nie budzi wątpliwości to, że nie każdy dowód ponoszenia wydatków strona jest w stanie przedstawić, ponieważ nie zawsze jest on zachowywany, niemniej z uwagi na rodzaj schorzenia żony skarżącego oraz fakt przyjmowania leków stale, strona bez zbędnej trudności powinna była przedłożyć dokumenty (chociażby z ostatniego miesiąca) wskazujące na korzystanie z odpłatnej opieki zdrowotnej (oraz zakup lekarstw), jeżeli jej wolą było wykazanie, że znaczną część dochodów pochłaniają wydatki związane z leczeniem.
Bez wątpienia część wskazanych przez skarżącego wydatków można w sposób uzasadniony kwalifikować jako wydatki konieczne do zaspokojenia niezbędnych kosztów bytowych (np. wydatki na wyżywienie, energię elektryczną, gaz, opał, wodę), Część deklarowanych wydatków, które - jak można wnosić z informacji przedstawionych w formularzu – skarżący stale ponosi, nie mają jednak takiego charakteru z uwagi na niemożność przypisania im cechy nieodzowności, co łączy się w tym przypadku z zaprzeczeniem prawdziwości wniosków sformułowanych w wyjaśnieniach skarżącego, jakoby nie mógłby on ponosić jakichkolwiek kosztów procesowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego siebie i rodziny. Ocena powyższa wynika z ustalenia, że w przedstawionych przez stronę uwagach na temat swojej sytuacji materialnej brak jest jakichkolwiek informacji, które mogłyby wyjaśnić, z jakich powodów w posiadaniu członków gospodarstwa domowego skarżącego pozostają aż trzy samochody, jeżeli się uwzględni, że posiadanie pojazdów mechanicznych jest źródłem znaczących wydatków i to niezależnie od stopnia ich użytkowania (ubezpieczenie obowiązkowe).
Nie można oczywiście nie dostrzegać, że trudno jest określić odpowiednią liczbę pojazdów niezbędnych kilkuosobowej rodzinie, skoro w dużym stopniu jest ona zależna od sposobu korzystania z samochodów i charakteru wykonywanych obowiązków, niemniej jednak w rozpoznawanej sprawie fakt posiadania przez skarżącego trzech samochodów musi budzić istotne wątpliwości, jeżeli uwzględnić, że wydatki na korzystanie z nich ponoszą osoby występujące o przyznanie prawa pomocy ze względu na niezwykle trudną sytuację materialną, której nie mogą samodzielnie "poprawić". Mieć na uwadze jednocześnie w tym przypadku trzeba, że skarżący i jego żoną nie wykonują żadnych obowiązków zawodowych, zaś ich syn prowadzi gospodarstwo rolnicze przejęte od skarżącego, niemniej, jak on sam wyjaśnił, nigdzie więcej nie pracuje, ma na utrzymaniu bezrobotną żonę i małoletnią córkę.
Powyższe względy upoważniają do stwierdzenia, że uzyskiwane przez skarżącego dochody są wystarczające, by mogły z nich zostać pokryte, po poczynieniu niezbędnych oszczędności, koszty sądowe oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika, jeżeli jego udział w postępowaniu skarżący uznaje za niezbędny. Nie można nie dodać, że na powyższą ocenę kluczowy wpływ ma jednocześnie ustalenie, że z posiadanego przez skarżącego rachunku bankowego wynika, iż wnioskodawca w sposób stały utrzymuje na swoim rachunku dodatnie saldo (saldo końcowe na dzień [...] lipca 2011 r. – [...] zł), co oznacza, że jest w stanie wygospodarować środki potrzebne do prowadzenia sprawy wynikającej z zaskarżenia decyzji M. I. z dnia [...] maja 2011 r. do sądu. Z tej przyczyny, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.