Uzasadnienie
Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa (dalej jako "Komisja" lub "organ") postanowieniem z [...] kwietnia 2019 r. nr [...] utrzymała w mocy postanowienie Wojewody [...] z [...] września 2018 r. nr [...] odmawiające wznowienia postępowania zakończonego decyzją Wojewody [...] z [...] lutego 1992 r. nr [...].
Postanowienie wydane zostało w następującym stanie faktycznym i prawnym:
Wojewoda [...] decyzją z [...] lutego 1992 r. stwierdził nabycie przez Gminę-Miasto [...] z mocy prawa z dniem [...] maja 1990 r. prawa własności udziału wynoszącego [...] części nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...], oznaczonej w ewidencji gruntów jako dz. nr [...] o pow. [...] m2.
B. Z., G. C. (w skardze wskazana jako "G. C.", jednak na pełnomocnictwie procesowym z [...] lutego 2020 r. k-41 akt sądowych wskazana i podpisana jako "G. C."), D. D., M. K., B. M., J. M., W. M. i K. L. (dalej jako "skarżący") wnioskiem z [...] listopada 2017 r. wystąpili o wznowienie postępowania zakończonego powyższą decyzją wskazując, że bez własnej winy nie brali udziału w postępowaniu, a ponadto decyzja oparta została w oparciu o orzeczenie sądu, które zostało następnie uchylone lub zmienione.
Wojewoda [...] postanowieniem z [...] września 2018 r. odmówił wznowienia postępowania zakończonego decyzją z [...] lutego 1992 r. uznając, że wniosek o wznowienie złożony został z uchybieniem terminu, o którym mowa w art. 148 § 1 i § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (wówczas Dz.U. z 2017 r. poz. 1257 ze zm.).
Komisja, po rozpoznaniu zażalenia skarżących, postanowieniem z [...] kwietnia 2019 r. utrzymała powyższe postanowienie w mocy, podzielając stanowisko organu pierwszej instancji, że wniosek o wznowienie postępowania złożony został z uchybieniem terminu przewidzianym w Kodeksie postępowania administracyjnego.
Skargę na ww. postanowienie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wnieśli w dniu [...] maja 2019 r. skarżący, żądając uchylenia postanowień organów obu instancji oraz zasądzenia kosztów postępowania sądowego.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację wyrażoną w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Skarga B. Z., G. C., M. K., B. M., J. M., W. M. i K. L. zasługuje na uwzględnienie, jednak z innych przyczyn niż w niej wskazane.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że zaskarżone postanowienie z [...] kwietnia 2019 r. oraz utrzymane nim w mocy postanowienie Wojewody [...] z [...] września 2018 r. wydane zostały z rażącym naruszeniem prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2020 r. poz. 256 ze zm.), powoływanej dalej jako "K.p.a." Sąd ustalił bowiem, że ww. postanowienia skierowane zostały do osoby, która w dniu ich wydania nie żyła. Z nadesłanego do Sądu w dniu [...] lipca 2020 r., a sporządzonego przez Urząd Stanu Cywilnego [...], odpisu skróconego aktu zgonu wynika bowiem, że jeszcze przed wydaniem postanowienia pierwszej instancji zmarła D. D. (zmarła w dniu [...] lutego 2018 r.), będąca wnioskodawcą postępowania administracyjnego oraz skarżącą w niniejszej sprawie.
W doktrynie i orzecznictwie sądowym utrwalił się pogląd, zgodnie z którym prowadzenie postępowania administracyjnego w stosunku do osoby zmarłej i wydanie decyzji (postanowienia) ocenione być musi jako rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a., jest to bowiem uchybienie, w wyniku którego powstają skutki niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia praworządności. Ażeby można było mówić o postępowaniu musi istnieć organ administracyjny mający zdolność prawną do jego prowadzenia oraz strona, o prawach której organ orzeka w danym postępowaniu. Osoba fizyczna może być stroną postępowania, jeżeli ma zdolność prawną. Zgodnie z art. 8 Kodeksu cywilnego każdy człowiek od chwili urodzenia ma zdolność prawną. Zdolność ta kończy się z chwilą śmierci. Oznacza to, że w stosunku do osoby zmarłej nie można wszcząć postępowania i wydać decyzji. Gdyby zaś doszło do wydania decyzji w stosunku do osoby zmarłej należy przyjąć, że jest ona obarczona wadą nieważności i nie wywołuje skutków prawnych (por. wyrok NSA z 14 listopada 2001 r. sygn. akt I SA 2462/99, LEX nr 82653; wyrok WSA w Warszawie z 12 lipca 2005 r. sygn. akt I SA 2422/03, LEX nr 190564; wyrok NSA z 20 września 2002 r. sygn. akt I SA 428/01, OSP 2004, z. 3, poz. 33).
Powyższe oznacza, że D. D. (zmarła w dniu [...] lutego 2018 r.) nie mogła być stroną postępowania zakończonego postanowieniem Komisji z [...] kwietnia 2019 r. oraz utrzymanego nim w mocy postanowienia Wojewody [...] z [...] września 2018 r. Z chwilą śmierci strony postępowania w jej prawa i obowiązki powinni wstąpić jej następcy prawni. Nie ma przy tym znaczenia, czy organ posiadał informację w tym zakresie. Obowiązkiem organu jest zagwarantowanie stronie czynnego udziału w każdym stadium postępowania oraz zapewnienie jej przed wydaniem decyzji (postanowienia) możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Naruszenie tej zasady jest kwalifikowaną wadą procesową.
Powyższe uchybienie skutkowało stwierdzeniem przez Sąd nieważności postanowień organów obu instancji, o czym orzeczono w pkt 1 wyroku.
Wskazać ponadto należy, że zgodnie z art. 58 § 1 pkt 5 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.), powoływanej dalej jako "P.p.s.a.", Sąd odrzuca skargę jeżeli jedna ze stron nie ma zdolności sądowej albo jeżeli skarżący nie ma zdolności procesowej, a nie działa za niego przedstawiciel ustawowy albo jeżeli w składzie organów jednostki organizacyjnej będącej stroną skarżącą zachodzą braki uniemożliwiające jej działanie.
Stosownie natomiast do art. 25 § 1 P.p.s.a. osoba fizyczna i osoba prawna ma zdolność występowania przed sądem administracyjnym jako strona (tzw. zdolność sądowa). Zatem posiadanie zdolności sądowej przez podmioty występujące przed sądem administracyjnym jest niezbędnym warunkiem przeprowadzenia ważnego i skutecznego postępowania. Przy czym osoby fizyczne posiadają zdolność sądową od chwili urodzenia do chwili śmierci, bez względu na możliwość osobistego podejmowania czynności w postępowaniu, która wiąże się ze zdolnością procesową.
W przedmiotowej sprawie w dniu [...] maja 2019 r. adw. A. P. wniosła w imieniu B. Z., G. C., D. D., M. K., B. M., J. M., W. M. i K. L. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na postanowienie Komisji z [...] kwietnia 2019 r. Jak jednak wskazano powyżej, z treści nadesłanego odpisu skróconego aktu zgonu wynika, że D. D. zmarła w dniu [...] lutego 2018 r. Tym samym osoba ta z datą swej śmierci utraciła zdolność do występowania przed sądem administracyjnym jako strona. W tej sytuacji skarga złożona w niniejszej sprawie w imieniu D. D. jest niedopuszczalna, bowiem została wniesiona w imieniu podmiotu, który uprzednio utracił zdolność do występowania przed sądem administracyjnym.
Powyższe skutkowało odrzuceniem skargi D. D., o czym orzeczono w pkt 2 wyroku.
Rozpoznając ponownie sprawę organy wezmą pod uwagę powyższe ustalenia, których treść ma istotne znaczenie dla przedmiotowej sprawy i określą właściwie wszystkie strony postępowania, do których należy skierować podjęte w sprawie rozstrzygnięcia.
Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a. orzekł jak w pkt 1 wyroku. O odrzuceniu skargi D. D. orzeczono art. 58 § 1 pkt 5 P.p.s.a. (pkt 2 wyroku). W przedmiocie kosztów postępowania (pkt 3 wyroku) orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2015 r. poz. 1800 ze zm.). Na powyższe koszty składają się wynagrodzenie pełnomocnika skarżących w kwocie 480 zł oraz wpis sądowy od wniesionej skargi w wysokości 200 zł.
Rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym nastąpiło na podstawie art. 119 pkt 1 w zw. z art. 120 ww. ustawy, zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, jeżeli decyzja lub postanowienie są dotknięte wadą nieważności, o której mowa w art. 156 § 1 K.p.a. lub w innych przepisach albo wydane zostały z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania.