Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] kwietnia 2013 r. nr [...]Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] utrzymało w mocy decyzję Marszałka Województwa [...] z dnia [...] marca 2013 r., nr [...], uznającą za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne.
Decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] wydana została przy następujących ustaleniach stanu faktycznego i ocenie prawnej sprawy.
Marszałek Województwa [...] decyzją z dnia [...] sierpnia 2012 r., nr [...]:
- 1. przyznał H. F. na okres od [...] listopada 2007 r. do [...] grudnia 2007 r.: prawo do zasiłku rodzinnego na dzieci A. F. (w wysokości 48,00 zł miesięcznie), A. F. (64,00 zł miesięcznie), P. F. (64,00 zł miesięcznie) i P. F.a (64,00 zł miesięcznie) oraz prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu wychowania P. F. i P. F. w rodzinie wielodzietnej po 80,00 zł miesięcznie,
- 2. odmówił przyznania H. F. na okres od [...] stycznia 2008 r. do [...] sierpnia 2008 r.: prawa do zasiłku rodzinnego na dzieci A. F., A. F. i P. F. oraz prawa do dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu wychowania P. F. w rodzinie wielodzietnej.
Następnie decyzją z dnia [...] grudnia 2012 r., nr [...] (sprostowaną postanowieniem z dnia [...] lutego 2013 r.) Marszałek Województwa [...]:
- 1. przyznał H. F. na okres od [...] września 2008 r. do [...] listopada 2008 r.: prawo do zasiłku rodzinnego na dzieci A. F. (w wysokości 48,00 zł miesięcznie), A. F. (64,00 zł miesięcznie) i P. F. (64,00 zł miesięcznie), prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu wychowania P. F. w rodzinie wielodzietnej w wysokości 80,00 zł miesięcznie oraz prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego w wysokości po 100 zł na dzieci (P. i A.) płatne jednorazowo.
- 2. odmówił przyznania H. F. na okres od [...] grudnia 2008 r. do [...] stycznia 2009 r.: prawa do zasiłku rodzinnego na dzieci A. F., A. F. i P. F. oraz prawa do dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu wychowania P. F. w rodzinie wielodzietnej.
W związku z powzięciem przez [...] Centrum Polityki Społecznej w [...] informacji, że A. F. jest aktywny zawodowo na terytorium [...] i że zostały mu przyznane [...] świadczenia rodzinne na dzieci A., A. i P. F. od dnia [...] grudnia 2008 r., oraz że dochód rodziny przekracza kwotę uprawniającą do pobierania świadczeń w Polsce, Marszałek Województwa [...], działając na podstawie art. 23a ust. 9 oraz art. 30 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2006 r., Nr 139, poz. 992 ze zm.), decyzją z dnia [...] marca 2013 r., nr [...] ustalił, że świadczenia rodzinne wypłacone H. F. w formie:
- 1. zasiłku rodzinnego na dzieci A., A. i P. F. w okresie od [...] stycznia 2008 r. do [...] sierpnia 2008 r. oraz od [...] grudnia 2008 r. do [...] stycznia 2009 r. w kwocie [...] zł,
- 2. dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu wychowania dziecka w rodzinie wielodzietnej na P. F. w okresie od [...] stycznia 2008 r. do [...] sierpnia 2008 r. oraz od [...] grudnia 2008 r. do [...] stycznia 2009 r. w kwocie [...] zł, są świadczeniami nienależnie pobranymi.
Po rozpatrzeniu odwołania H. F., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z [...] kwietnia 2013 r., nr [...], podzielając w pełni stanowisko Marszałka Województwa [...], utrzymało w mocy decyzję organu I instancji z dnia [...] marca 2013 r.
Na rozstrzygnięcie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] H. F. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, podnosząc w niej, że w okresie od [...] grudnia 2008 r. do [...] stycznia 2009 r. świadczenia rodzinne zostały wypłacone podwójnie: tj. w Polsce i [...]. W momencie ich pobierania były one jednak należne, i to mąż – z racji późniejszej wypłaty w [...] – powinien je zwrócić.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko prezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Organ wyjaśnił, że H. F. od dnia [...] stycznia 2008 r. do dnia [...] sierpnia 2008 r. nie była uprawniona do świadczeń rodzinnych według ustawodawstwa polskiego ze względu na przekroczenie kryterium dochodowego określonego w art. 5 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, a od dnia [...] grudnia 2008 r. do dnia [...] stycznia 2009 r. – w związku z przyznaniem i pobraniem świadczeń przez męża skarżącej w [...]. Organ wystąpił ponadto z wnioskiem o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. Skarżąca nie zażądała przeprowadzenia rozprawy.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje
Skarga jest zasadna, jednakże z innych przyczyn niż w niej wskazane. Zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), dalej "ppsa", sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły art. 30 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.), zgodnie z którym osoba, która pobrała nienależne świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu.
Definicja pojęcia "nienależnie pobranego świadczenia" została określona w art. 30 ust. 2 pkt 1 do 4 powołanej ustawy. Oznacza ono m.in. świadczenie rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania (pkt 1), jak również świadczenie rodzinne przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia (pkt 2) oraz świadczenie rodzinne wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 23a ust. 5 za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń rodzinnych w innym państwie w z związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenia rodzinne (pkt 3).
W świetle przywołanej definicji, na pojęcie "świadczenia nienależnie pobranego" składa się element obiektywny w postaci rzeczywistego skorzystania z określonej formy wsparcia finansowego, mimo braku podstaw ustawowych do takiego działania, oraz element subiektywny, czyli szczególny stan świadomości (woli) osoby pobierającej takie świadczenie rodzinne. Innymi słowy świadczenie będzie uznane za nienależnie pobrane, a w konsekwencji podlegające obowiązkowi zwrotu, jeżeli uzyskane zostało mimo świadomości osoby je pobierającej (występującej o świadczenie), że jej się ono nienależy.
W realiach niniejszej sprawy niezrozumiałym jest ustalenie (najpierw przez Marszałka Województwa [...], a następnie przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...]) świadczeń rodzinnych pobieranych przez H. F. za nienależne za okres od [...] stycznia 2008 r. do [...] sierpnia 2008 r. oraz od [...] grudnia 2008 r. do [...] stycznia 2009 r. Decyzjami, na które powołały się organy obu instancji, tj. decyzją z dnia [...] sierpnia 2012 r., nr [...] oraz decyzją z dnia [...] grudnia 2012 r., nr [...] H. F. odmówiono bowiem w wyżej wskazanych okresach przyznania zasiłku rodzinnego oraz dodatku do tego świadczenia.
W związku z powyższym, skoro w okresie od [...] stycznia 2008 r. do [...] sierpnia 2008 r. oraz od [...] grudnia 2008 r. do [...] stycznia 2009 r. stronie nie przyznano świadczeń rodzinnych, to wyjaśnienia wymaga, jakie świadczenia zostały H. F. w tym okresie wypłacone. Sama skarżąca zarówno w odwołaniu, jak i w skardze, przyznała się do pobierania w okresie od [...] grudnia 2008 r. do [...] stycznia 2009 r. podwójnych zasiłków. Tymczasem za nienależnie pobrane świadczenia można uznać jedynie te, które zostały za dany okres przyznane, a następnie wypłacone, pomimo wystąpienia okoliczności wykluczających prawo do świadczeń.
Abstrahując od powyższego zaznaczyć należy, że powołując się na art. 30 ust. 2 pkt 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych, aby móc ustalić wysokość świadczeń nienależnie pobranych, musi zostać najpierw wydana decyzja o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenia rodzinne, której również nie ma w przedmiotowej sprawie.
W związku z powyższym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 152, w zw. z art. 119 pkt 2 i art. 120 ppsa, orzekł jak w sentencji wyroku.
Ponownie rozpoznając sprawę Marszałek Województwa [...] dokona oceny materiału dowodowego w oparciu o ustalenia zawarte w niniejszym wyroku oraz uwzględniając wymogi określone w art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Wydaną decyzję uzasadni zaś z uwzględnieniem art. 107 § 3 k.p.a.