Uzasadnienie
I SA/Wa 1239/20 UZASADNIENIE
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z [...] marca 2020 r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta [...] z [...] grudnia 2019 r. nr [...] odmawiającą przyznania A. K. świadczenia wychowawczego na dziecko – W. K. na okres od 1 lipca 2019 r. do 31 maja 2021 r.
Powyższa decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:
A. K. [...] lipca 2019 r. wystąpił z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko, W. K., urodzoną [...] lutego 2012 r.
Burmistrz Miasta [...], w wyniku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego decyzją z [...] września 2019 r. nr [...], odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia wychowawczego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z [...] października 2019 r. nr [...], uchyliło ww. decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji.
W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy, Burmistrz Miasta [...] decyzją z [...] grudnia 2019 r. odmówił przyznania świadczenia wychowawczego na okres od 1 lipca 2019 r. do 31 maja 2021 r.
A. K. wniósł odwołanie od powyższej decyzji zarzucając naruszenie szeregu zasad postępowania administracyjnego.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] rozpoznając sprawę stwierdziło, że decyzja organu pierwszej instancji jest prawidłowa.
Organ odwoławczy przytoczył przepisy ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2018 r. poz. 2134), w tym art. 4 ust. 1 i 2, art. 5 ust. 2a i zaznaczył, że podziela stanowisko organu pierwszej instancji, iż wnioskowane świadczenie nie może zostać przyznane. Organ wskazał, że zgodnie z art. 22 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, w przypadku zbiegu prawa rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka do świadczenia wychowawczego, świadczenie to wypłaca się temu z rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka, który faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem. Jeżeli opieka nad dzieckiem sprawowana jest równocześnie przez oboje rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka, świadczenie wychowawcze wypłaca się temu, kto pierwszy złoży wniosek. W przypadku, gdy po złożeniu wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego przez rodzica, opiekuna prawnego dziecka lub opiekuna faktycznego dziecka dragi rodzic, opiekun prawny dziecka lub opiekun faktyczny dziecka złoży wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego w związku z opieką nad tym samym dzieckiem, organ właściwy ustala kto sprawuje opiekę i w tym celu może zwrócić się do kierownika ośrodka pomocy społecznej o przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, o którym mowa w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, w celu ustalenia osoby sprawującej opiekę nad dzieckiem. Przepisy art. 15 ust. 2 i 3 stosuje się.
SKO w [...] zaznaczyło, że z ustaleń wywiadu środowiskowego przeprowadzonego z wnioskodawcą 12 sierpnia 2019 r. oraz wywiadu środowiskowego przeprowadzonego 8 sierpnia 2020 r. z matka małoletniej – M. K., jednoznacznie wynika, że odwołujący się, jego córka oraz jej matka - żona wnioskodawcy, zamieszkują w tym samym mieszkaniu, choć nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego, a pomiędzy nimi istnieje poważny konflikt. Obecnie toczy się postępowanie o rozwód. Jednocześnie z akt sprawy nie wynika, aby w obrocie prawnym znajdowało się jakiekolwiek postanowienie sądu powszechnego, które określałoby inny niż przewidziany zasadami ogólnymi kodeksu rodzinnego i opiekuńczego sposób sprawowania władzy rodzicielskiej nad małoletnią córką, w szczególności, które statuowałoby opiekę naprzemienną rodziców tego dziecka. W aktach sprawy brak jest takiego orzeczenia, zaś A. K., wezwany pismem z [...] listopada 2019 r., dokumentu takiego nie dostarczył.
Tym samym, mając na względzie poczynione ustalenia, organ uznał, że świadczenie wychowawcze na W. K. nie powinno być wnioskodawcy przyznane. Z akt sprawy wynika, że opieka nad małoletnią sprawowana jest równocześnie przez dwoje rodziców. Małoletnia nie znajduje się pod opieką naprzemienną w rozumieniu art. 5 ust. 2a ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Przepis ten uzależnia wystąpienie takiej formy opieki od stosownego orzeczenia sądu, które, co wynika z całokształtu akt sprawy, nie zostało wydane. W tej sytuacji o tym, kto otrzyma wnioskowane świadczenie, decyduje kolejność złożenia stosownego wniosku. Zdaniem organu z akt sprawy poza wszelką wątpliwość wynika, że jako pierwsza wniosek złożyła matka małoletniej, która wniosek ten złożyła tego samego dnia, ale 16 minut przed odwołującym się. Z treści znajdującej się w aktach sprawy informacji o przyznaniu prawa do świadczenia wychowawczego z [...] września 2019 r. wynika, że świadczenie wychowawcze na W. K. w kwocie 500,00 zł na okres od 1 lipca 2019 r. do 31 maja 2021 r. zostało przyznane M. K. SKO w [...] odniosło się ponadto do podnoszonych w odwołaniu zarzutów wskazując, że są one bezzasadne. Zdaniem organu odwoławczego decyzja organu pierwszej instancji jest zgodna z prawem.
A. K. w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu pierwszej instancji w całości z powodu szeregu naruszeń, które miały istotny wpływ na wynik postępowania, a także zobowiązanie Burmistrza Miasta [...] do wydania decyzji w przedmiocie świadczenia 500+ zgodnego z prawem oraz stanem faktycznym, tj. naruszenia przez organ odwoławczy:
- - art. 138 kpa w zw. z art. 15 k.p.a., albowiem zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem zasady dwuinstancyjności postępowania, zgodnie z którą organ odwoławczy obowiązany jest ponownie rozpoznać i rozstrzygnąć sprawę rozstrzygniętą decyzją organu pierwszej instancji. Organ odwoławczy nie może zatem ograniczyć się tylko do kontroli decyzji organu pierwszej instancji, ale jest zobowiązany ponownie merytorycznie rozstrzygnąć sprawę, a więc rozpatrzyć wszystkie żądania strony i ustosunkować się do nich w uzasadnieniu swojej decyzji;
- - art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 11 k.p.a. poprzez zaniechanie przez organ merytorycznego odniesienia się do zarzutów podniesionych w odwołaniu oraz wskazanej przez skarżącego argumentacji i tym samym niewyjaśnienie przyczyn dla których organ odwoławczy uznał, że nie zasługują na uwzględnienie; wskazania przyczyn, dla których uznał przyjęte przez organ pierwszej instancji ustalenia za wiarygodne i mogące stanowić podstawę wydania decyzji, pomimo licznych naruszeń prawa dokonanych przez ten organ w trakcie toczącego się postępowania; wskazania przyczyn, dla których odmówił wiarygodności dowodom i twierdzeniom przedstawionym przez skarżącego.
Organowi pierwszej instancji skarżący zarzucił naruszenie:
- - art. 32 Konstytucji RP z dnia 2 kwietnia 1997 r., większości norm prawa materialnego dotyczących postępowania administracyjnego oraz zasad prowadzenia postępowania dowodowego uregulowanych w k.p.a., tj. art. 7, 7a, 7b, 8, 9, 10 w zw. z art. 79a, 11, 13, 14, 35 § 3, 36, 50, 55 § 2, 66a, 72, 73, 75, 77, 97 § 1 pkt 4, 107 § 1 pkt 4 i 6 oraz przepisów art. 5 ust. 2 w zw. z art. 22 i 23 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci.
Skarżący wniósł ponadto o ustalenia prawidłowego stanu faktycznego, a co za tym idzie uznania uprawnienia do świadczenia 500+, zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych oraz wymierzenie Burmistrzowi Miasta [...] grzywny w maksymalnej wysokości określonej w art. 154 § 6 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi lub przyznanie od ww. organu na rzecz skarżącego sumy pieniężnej do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6 tej ustawy wedle własnego uznania Sądu.
W obszernym uzasadnieniu skargi skarżący przytoczył argumenty na poparcie przytoczonych zarzutów.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Stosownie do art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2167) sądy administracyjne powołane są do kontroli zgodności z prawem działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania administracyjnego, nie będąc przy tym związanym granicami skargi, stosownie do art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., zwanej dalej: p.p.s.a.).
Dokonując kontroli decyzji SKO w [...] z [...] marca 2020 r. w powyżej zakreślonych granicach Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji, jak również decyzji ją poprzedzającej stanowiły przepisy ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci oraz rozporządzenia w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o przyznanie świadczenia wychowawczego.
Stosownie do art. 4 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy, celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych. Świadczenie wychowawcze przysługuje matce albo ojcu, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu matki albo ojca, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 2a (nie znajdującego zastosowania w sprawie niniejszej).
Zgodnie zaś z art. 22 ustawy, w przypadku zbiegu prawa rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka do świadczenia wychowawczego, świadczenie to wypłaca się temu z rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka, który faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem. Jeżeli opieka nad dzieckiem sprawowana jest równocześnie przez oboje rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka, świadczenie wychowawcze wypłaca się temu, kto pierwszy złoży wniosek. W przypadku gdy po złożeniu wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego przez rodzica, opiekuna prawnego dziecka lub opiekuna faktycznego dziecka drugi rodzic, opiekun prawny dziecka lub opiekun faktyczny dziecka złoży wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego w związku z opieką nad tym samym dzieckiem, organ właściwy ustala kto sprawuje opiekę i w tym celu może zwrócić się do kierownika ośrodka pomocy społecznej o przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, o którym mowa w ustawie z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, w celu ustalenia osoby sprawującej opiekę nad dzieckiem.
Analiza powyższych przepisów prowadzi do wniosku, że w przypadku zbiegu prawa rodziców świadczenie wypłaca się temu z rodziców, który pierwszy złożył wniosek lub temu, który rzeczywiście sprawuje opiekę.
W sprawie niniejszej poza sporem jest, że Skarżący zamieszkuje wspólnie z córką oraz żoną jakkolwiek pozostaje z małżonką w konflikcie i nie prowadzi z nią wspólnego gospodarstwa domowego a miedzy stronami jest w toku sprawa rozwodowa. Okolicznością decydującą o prawidłowości rozstrzygnięcia Kolegium oraz organu I instancji jest więc fakt, że obydwoje małżonkowie wspólnie zamieszkują i sprawują opiekę nad córką a do akt administracyjnych sprawy nie został złożony ani wyrok sądu rodzinnego ani także wyrok sądu rozwodowego z którego wynikałoby, że Skarżący wraz z żoną sprawują nad małoletnią W. K. opiekę naprzemienną. Orzeczeń takich Skarżący nie przedłożył także składając skargę w niniejszej sprawie. Ani organy administracji państwowej ani także sąd administracyjny nie posiadają kompetencji do czynienia ustaleń w tym zakresie. Skoro A. K. i M. K. wspólnie sprawują opiekę nad małoletnią W. a M. K. jako pierwsza złożyła wniosek o wypłatę świadczenia wychowawczego to prawidłowo organ II instancji utrzymał w mocy decyzję Burmistrza Miasta [...] odmawiającą przyznania tego świadczenia wnioskodawcy.
Podkreślić w tym miejscu należy, że obowiązek ustalenia faktów istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy spoczywa nie tylko na organie. Również na stronie postępowania ciąży obowiązek współdziałania z organem i przedstawienia konkretnych dowodów na poparcie swoich twierdzeń. Jeśli organ administracji publicznej ustali, że dana okoliczność nie zachodziła, a przy tym nie można mu postawić z tego tytułu zarzutu, to strona powinna podjąć starania mające na celu wykazanie prawdziwości jej twierdzeń. Przepis art. 7 k.p.a. nie stanów bowiem źródła obowiązku badania wszystkich okoliczności, które w jakikolwiek sposób potencjalnie oddziałują na wynik postępowania (por. wyrok NSA z 17 maja 2019 r., II OSK 1687/17, publ. CBOSA).
Sąd podziela także pogląd Kolegium, że w sprawie niniejszej brak było podstaw do zawieszenia przedmiotowego postępowania do czasu zakończenia toczącej się między małżonkami K. sprawy o rozwód. Wynik tego postępowania nie jest niewątpliwie zagadnieniem wstępnym w rozumieniu art.97 § 1pkt.4 k.p.a, gdyż rozpoznanie sprawy jest możliwe bez oczekiwania na wyrok rozwodowy, chociaż jego treść może ewentualnie rzutować na dokonane rozstrzygnięcie.
W ocenie Sądu, zgromadzony w sprawie materiał dowodowy dawał odpowiedź co do istotnych elementów niezbędnych dla sformułowania oceny prawnej rozpatrywanej sprawy. Na ocenę tę nie mają wpływu ewentualne uchybienia proceduralne związane z przebiegiem postępowania zarzucane w skardze a tylko w takim przypadku mogłyby prowadzić do uchylenia zaskarżonej decyzji. Zdaniem Sądu orzekającego w sprawie niniejszej organy administracji podjęły kroki niezbędne do dokładnego ustalenia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.). W szczególności w sposób wyczerpujący zebrano i rozpatrzono cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.) i dopiero na podstawie całokształtu materiału dowodowego dokonano oceny, czy dana okoliczność została udowodniona, co znalazło odzwierciedlenie w treści uzasadnienia (zasada swobodnej oceny dowodów i objaśnienia stanowiska organu - art. 80 i 107 k.p.a.).
W tej sytuacji Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę jako nieuzasadnioną. Rozpatrzenie sprawy w trybie uproszczonym nastąpiło na podstawie art. 119 pkt 2 w związku z art. 120 tej ustawy.