Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z dnia [...] maja 2006 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w R. utrzymało w mocy decyzję Kierownika Działu Świadczeń Rodzinnych Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w R. z dnia [...] kwietnia 2006r. nr [...] o zmianie decyzji własnej z dnia [...] października 2005 r. nr [...] i przyznaniu J. C. zaliczki alimentacyjnej na córkę I. C. w kwocie [...] złotych na okres od 1 września 2005 r. do 28 lutego 2006 r. i w kwocie [...] złotych na okres od 1 marca 2006 do 31 sierpnia 2006 r.
Powyższe rozstrzygnięcie zostało oparte o następujące ustalenia faktyczne i oceny prawne:
Decyzją z dnia [...] kwietnia 2006 r. Kierownik Działu Świadczeń Rodzinnych Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w R. dokonał zmiany własnej decyzji z dnia [...] października 2005 r. o przyznaniu J. C. na rzecz córki I. zaliczki alimentacyjnej w kwocie [...] złotych na okres od 1 września 2005 r. do 31 sierpnia 2006 r. w ten sposób, że przyznał zaliczkę w kwocie [...] złotych na okres od 1 września 2005 r. do 28 lutego 2006 r. a w kwocie [...] złotych na okres od 1 marca 2006 do 31 sierpnia 2006 r. motywując powyższe stanowisko tym, że w związku z uzyskaniem przez J. C. wyższego dochodu począwszy od lutego 2006 r., odpadła przesłanka uprawniająca stronę do otrzymywania zaliczki w kwocie [...] złotych - zgodnie z art. 8 ust 2 pkt l ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych i zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. Nr 86, poz. 732 ze zm.).
Rozpoznając sprawę w toku instancji odwoławczej Samorządowe Kolegium Odwoławcze w R. stwierdziło, iż - jak wynika z zaświadczenia o zarobkach – J. C. od dnia 6 lutego 2006 podjęła pracę w [...] Przedsiębiorstwo [...] Spółka z o.o. w R. i z tytułu tegoż zatrudnienia osiąga wynagrodzenie miesięczne [...] zł (brutto) tj. [...] zł. (netto). Rodzina J. C. składa się z 3 osób (wnioskodawczyni, córki I. urodzonej 3 kwietnia 1988 r. i syna D. urodzonego 29 marca 1986 r.). Ponadto ustalono, że wyrokiem Sądu Okręgowego w R. z dnia [...] maja 2003 r. sygn. akt [...] zasądzone zostały alimenty na rzecz I. i D. C. od nich ojca J. C. w kwocie po [...] zł na każde dziecko.
Jak wynika z materiału dowodowego I. C. jest uczennicą liceum ogólnokształcącego zaś dochód na osobę w rodzinie wynosi [...] zł a zatem, zdaniem organu, uprawniał on do otrzymania zaliczki alimentacyjnej, której wysokość - stosownie do treści art. 8 ust. 1 cytowanej ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych i zaliczce alimentacyjnej - przysługuje do wysokości świadczenia alimentacyjnego, nie więcej jednak niż, w przypadkach gdy w rodzinie jest jedna lub dwie osoby uprawnione do zaliczki, [...] zł dla osoby uprawnionej albo [...] zł, jeżeli osoba ta legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności, albo orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Kolegium zaakcentowało przy tym, że zaliczka alimentacyjna nie może być wyższa niż zasądzone wyrokiem sądu świadczenie alimentacyjne.
W niniejszej sprawie świadczenie to na rzecz I. C. wynosiło [...] zł. zaś w rodzinie uprawnione do otrzymania zaliczki alimentacyjnej były dwie osoby. Ponadto I. C. legitymowała się orzeczeniem o niepełnosprawności, ale jedynie w umiarkowanym stopniu. Z tego powodu - wg organu - nie spełniała warunków do zwiększenia na jej rzecz wysokości zaliczki alimentacyjnej do kwoty [...] złotych, gdyż takie zwiększenie świadczenia mogłoby nastąpić jedynie w stosunku do osób mających znaczny stopień niepełnosprawności a poza tym orzeczenie o niepełnosprawności wydawane jest osobom do 16 roku życia, podczas, gdy I. C. miała już ukończone 18 lat.
Poza tym Kolegium stwierdziło, że zwiększenie wysokości zaliczki do kwot [...] złotych i [...] złotych dla osób ze znacznym stopniem niepełnosprawności wynikające z art. 8 ust 2 pkt l wyżej cytowanej ustawy ma miejsce wtedy, gdy dochód rodziny nie przekracza 50 % kwoty, o której mowa w art. 7 ust 2 ustawy. Kwota ta wynosi zaś [...] zł i traktowana być winna jako dochód całej rodziny a nie w przeliczeniu na jedną osobę. Jak ustaliło Kolegium, dochód rodziny J. C. od lutego 2006 r. wynosił [...] zł miesięcznie a tym samym przekroczył kwotę [...] zł uprawniającą do zaliczki w większej wysokości i z tego powodu uznano, że rozstrzygnięcie organu I instancji było prawidłowe.
Powyższa decyzja stała się z kolei przedmiotem skargi J. C. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której skarżąca zakwestionowała pogląd wyrażony przez organy obu instancji, że pojęcie: "dochód rodziny", zawarte w przepisie art. 8 ust. 3 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej dotyczy dochodu całej rodziny. Jej zdaniem bowiem pojęcie to winno być rozumiane jako dochód rodziny w przeliczeniu na osobę.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w R. wniosło o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko podkreślając, że ustawodawca posługuje się świadomie w treści cytowanej ustawy terminami: dochód rodziny i dochód na osobę w rodzinie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Wojewódzki Sąd Administracyjny sprawuje, w zakresie swojej właściwości, kontrolę – pod względem zgodności z prawem – zaskarżonych aktów lub czynności organów administracji publicznej, przy czym kontrola Sądu sprowadza się do zbadania, czy organy administracyjne w toku rozpoznawania sprawy nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Ponieważ badając przedmiotową sprawę Sąd uznał, że zaskarżona decyzja oraz decyzja poprzedzająca ją naruszają prawo w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy, skutkowało to ich uchyleniem.
Jak wynika z treści rozstrzygnięcia i skargi podstawową kwestią w niniejszej sprawie było ustalenie czy przepis art. 8 ust. 2 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej pod pojęciem "dochód rodziny" rozumie dochód całej rodziny, której członkami są osoby uprawnione do otrzymania zaliczki czy też powyższe określenie winno być interpretowane jako dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie, tak jak stanowi o tym przepis art. 7 ust. 2 cytowanej ustawy.
Zgodnie z art. 7 ust. 1 i 2 w/w ustawy zaliczka alimentacyjna przysługuje osobie uprawnionej do ukończenia 18 roku życia albo, w przypadku gdy uczy się w szkole lub szkole wyższej, do ukończenia 24 roku życia, przy czym jednym z warunków przyznania wspomnianego świadczenia jest konieczność by dochód rodziny uprawnionego w przeliczeniu na osobę nie przekraczał kwoty [...] zł. miesięcznie.
Powyższa regulacja ma znaczenie ogólne i dotyczy sytuacji podstawowej. Przypadki szczególne zostały przez ustawodawcę skonkretyzowane w przepisach art. 8 ust. 1,2 i 3 ustawy przy czym o kryterium dochodowym mowa jest tylko w art. 8 ust. 2.
Wg tegoż przepisu w przypadku, gdy dochód rodziny nie przekracza 50 % kwoty, o której mowa w art. 7 ust. 2, kwota zaliczki, która w tym przypadku przysługiwałaby uprawnionemu, podlega wskazanemu w tym przepisie zwiększeniu. Znamienne jest przy tym, że art.8 ust. 2 posługuje się tylko sformułowaniem "dochód rodziny" a nie (jak w przypadku art. 7 ust.
2) zwrotem: "dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie". Zdaniem organów tego rodzaju zróżnicowanie kryteriów dochodowych przez ustawodawcę było świadomym zamierzeniem i z tego powodu organy nie znalazły podstaw do podwyższenia w niniejszej sprawie do kwoty [...] złotych miesięcznie przyznanej skarżącemu (w wysokości [...] zł) zaliczki alimentacyjnej.
W ocenie Sądu orzekającego w tym składzie powyższy pogląd nie był jednak trafny. Zwrócić bowiem trzeba uwagę na dwa aspekty. Po pierwsze, cytowany przepis art. 8 ust. 2 nie stanowi samodzielnej podstawy prawnej a związany jest z treścią przepisu art. 7, który – jak wspomniano – zawiera generalne przesłanki warunkujące przyznanie zaliczki alimentacyjnej. Związanie to dodatkowo potęguje odesłanie do art. 7 ust. 2 zawarte w treści przepisu art. 8 ust.
2. Zatem przyjęte w tym ostatnim przepisie rozwiązanie jako ściśle powiązane z regulacją ogólną zawartą w art. 7 ust. 2, który – jak wspomniano – expressiss verbis posługuje się pełnym terminem " dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie", nie powinno być inaczej rozumiane niż wskazuje na to regulacja podstawowa.
Po drugie, pojęcie "dochód rodziny" występuje także w przepisie art. 8 ust.
4. Stanowi on, że przy ustalaniu prawa do zaliczki alimentacyjnej do dochodu rodziny nie wlicza się otrzymywanej zaliczki.
Choć powyższy przepis ogranicza sformułowanie odnoszące się do kwestii kryterium dochodowego jedynie do słów: "dochód rodziny" (pomijając słowa "w przeliczeniu na osobę w rodzinie"), nie ma wątpliwości, że regulacja ta odnosi się do art. 7 ust. 2 ustawy, (posługującego się z kolei pojęciem "dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie"), gdyż przepis ten – jak wyżej wskazano - statuuje ogólną zasadę, kiedy w ogóle zaliczka alimentacyjna przysługuje.
Podnieść także wypada, że przyjmując interpretację przepisu art. 8 ust. 2 cytowanej ustawy taką jaką przyjęły organy pomija się całkowicie kwestię zróżnicowania sytuacji materialnej poszczególnych, konkretnych osób, bowiem kryterium jakim jest dochód całej rodziny nie pozwala na ocenę rzeczywistego poziomu życia jej poszczególnych członków. Przy takim samym miesięcznym, ogólnym dochodzie rodziny, ale różnym (pod względem ilości) jej składzie osobowym inna jest sytuacja materialna poszczególnych jej członków, w tym osób uprawnionych do zaliczki alimentacyjnej. Ponieważ interpretacja przepisów prawa nie może pozostawać w oderwaniu od sensu całej ustawy i systemu prawa, oprócz treści tekstu zawartego w przepisie musi uwzględniać także społeczny sens jego wydania. Prowadzi to zatem do wniosku, że nie można zaakceptować takiej interpretacji regulacji prawnych, która skutkowały by akceptacją naruszenia konstytucyjnej zasady równości wobec prawa (art. 32 Konstytucji RP) a także unormowania zawartego w przepisie art. 71 ust. 1 Konstytucji RP stanowiącego, iż Państwo w swej polityce społecznej i gospodarczej uwzględnia dobro rodziny a rodziny znajdujące się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej (...), mają prawo do szczególnej pomocy ze strony władz publicznych.
Kończąc należy również wskazać, że świadczenie jakim jest zaliczka alimentacyjna ma charakter świadczenia pomocowego, zbliżonego do świadczeń przyznawanych w ramach pomocy społecznej. Celem tej instytucji jest bowiem zapewnienie uprawnionym niezbędnych środków do życia w sytuacji, gdy nie mogą ich uzyskać od osoby zobowiązanej do ich dostarczenia. Z tego powodu w tym stanie rzeczy – w ocenie składu orzekającego – istnieje możliwość odwołania się w niniejszej sprawie do poglądu Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażonego w wyroku z dnia 11 kwietnia 2006 r. sygn. akt I OSK 743/05, w którym to orzeczeniu Sąd stwierdził, iż w sprawach z zakresu pomocy społecznej należy kierować się dobrem osób korzystających z tego rodzaju pomocy.
W związku z powyższym Sąd uznał, że zaskarżona decyzja oraz decyzja poprzedzająca ją zostały oparte na nieprawidłowej interpretacji przepisu będącego podstawą rozstrzygnięcia. Pojęcie "dochód rodziny" zawarte w przepisie art. 8 ust. 2 ustawy o zaliczce alimentacyjnej (...) stanowi jedynie pewien skrót legislacyjny ustawodawcy, zaś powinno być rozumiane jako dochód rodziny w przeliczeniu na osobę, czyli tak jak zostało to określone w przepisie art. 7 ust. 2 cytowanej ustawy, który zawiera w tej materii regulację podstawową.
Ponieważ zaskarżona, wadliwa decyzja skutkowała nierozważeniem przez organ możliwości podwyższenia przyznanej skarżącej zaliczki, co miało wpływ na wynik rozstrzygnięcia, skutkowało to uchyleniem obu wydanych w sprawie decyzji - na zasadzie przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).