Uzasadnienie
Wojewoda [...] decyzją nr [...] z dnia [...] maja 2004 r., po rozpatrzeniu odwołania A. P. i M. P., utrzymał w mocy decyzję nr [...] Prezydenta W. z dnia [...] listopada 2003 r. orzekającą o umorzeniu postępowania w sprawie przyznania odszkodowania za nieruchomość położoną w W. przy ul. [...] (obecnie ul. [...]), oznaczoną hipotecznie "[...]" dz. [...],[...].
Z uzasadnienia powyższych decyzji wynika następujący stan faktyczny sprawy:
Nieruchomość o powierzchni [...] m2 położona w W. przy dawnej ul. [...]oznaczona "[...]" Nr [...] i [...] dz. [...],[...], znajduje się na obszarze objętym działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279). Zgodnie z zaświadczeniem Sądu Rejonowego dla [...] z dnia [...] kwietnia 1994 r. L.dz. [...] nieruchomość stanowiła własność Z. P. Z dniem wejścia w życie dekretu, tj. z dniem 21 listopada 1945 r., grunt przedmiotowej nieruchomości przeszedł na własność Gminy [...] a następnie, na podstawie art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 20 marca 1950 r. o terenowych organach jednolitej władzy państwowej (Dz. U. Nr 14, poz. 130), stał się własnością Skarbu Państwa. W dniu 29 lipca 1965 r. dawny właściciel hipoteczny wystąpił o ustanowienie prawa użytkowania wieczystego w trybie uchwały nr 11 Rady Ministrów z dnia 27 stycznia 1965 r. w sprawie oddania niektórych terenów na obszarze m. st.
Warszawy w wieczyste użytkowanie (M.P. Nr 6, poz. 18). Prawo użytkowania wieczystego do przedmiotowej nieruchomości ustanowione zostało na rzecz spadkobierców Z. P. decyzją nr [...] Prezydenta W. z dnia 31 stycznia 1996 r. Prawo użytkowania wieczystego przyznano jednak do części nieruchomości o powierzchni [...] m2; odmówiono natomiast ustanowienia tego prawa do pozostałych [...] m2 gruntu. Wniosek spadkobierców Z. P. o odszkodowanie za w/w część gruntu nie został uwzględniony przez Starostę Powiatu W., który decyzją nr [...] z dnia [...] marca 1999 r. odmówił przyznania odszkodowania. Organ ustalił, że już w chwili nabycia nieruchomości przez Z. P. była ona podzielona na plac o powierzchni [...] m2 i na grunt o powierzchni [...] m2 pod ulicami [...] i [...]. Wynika to wprost z treści aktu notarialnego z dnia [...] grudnia 1939 r. W tej sytuacji nie została spełniona jedna z przesłanek określonych w art. 215 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami kwalifikująca do przyznania odszkodowania, a stanowiąca, iż utrata faktycznej możliwości władania nieruchomością przez dawnego właściciela musiała nastąpić po dniu 5 kwietnia 1958r.
Wojewoda [...] decyzją nr [...] z dnia 30 sierpnia 1999 r., po rozpatrzeniu odwołania od decyzji Starosty Powiatu [...] z dnia [...] marca 1999 r., utrzymał tę decyzję w mocy. W dniu [...] sierpnia 2003 r. A. P. i M. P. wystąpili z ponownym wnioskiem o przyznanie odszkodowania za grunt o powierzchni [...] m2. Postępowanie administracyjne wszczęte tym wnioskiem Prezydent W. uznał za bezprzedmiotowe i decyzją nr [...] z dnia [...] listopada 2003 r. umorzył postępowanie na podstawie art. 105 § 1 kpa. Organ stwierdził, że ponowne rozpatrywanie sprawy odszkodowania jest niedopuszczalne. Sprawa odszkodowania za w/w grunt została już rozstrzygnięta ostateczną decyzją administracyjną, zatem decyzja wydana w wyniku rozpatrzenia ponownego wniosku w tej samej sprawie byłaby dotknięta wadą nieważności określoną w art. 156 § 1 pkt 3 kpa. Od tej decyzji odwołanie wnieśli A. P. i M. P., którzy zakwestionowali zasadność umorzenia postępowania i zażądali ponadto stwierdzenia nieważności wydanej w odrębnym postępowaniu decyzji Wojewody [...] nr [...] z dnia [...] sierpnia 1999 r.
Wojewoda [...] utrzymał w mocy decyzję o umorzeniu postępowania. Organ odwoławczy podzielił stanowisko Prezydenta W., że ponowne rozpatrywanie sprawy odszkodowania jest niedopuszczalne. Wojewoda [...] nadto wziął pod uwagę, że we wniosku z dnia [...] sierpnia 2003 r. strony żądały przyznania odszkodowania "za bezumowne używanie pod drogę publiczną części (...) nieruchomości gruntowej położonej przy ulicy [...], obecnie ul. [...]". W tej sytuacji stwierdził, że postępowanie z wniosku skarżących nie mogło się toczyć przed organem administracji z uwagi na cywilnoprawny charakter sprawy. Roszczenie o wynagrodzenie za korzystanie z rzeczy może być bowiem dochodzone w postępowaniu przed sądem powszechnym.
Organ administracji, nie będąc uprawnionym do wydania orzeczenia o przyznaniu bądź odmowie przyznania odszkodowania, jest zobligowany do umorzenia postępowania z mocy art. 105 § 1 kpa. Wprawdzie organ pierwszej instancji jako materialnoprawną przesłankę umorzenia postępowania przyjął okoliczność, iż sprawa odszkodowania za w/w grunt została już wcześniej rozstrzygnięta inną decyzją ostateczną, nie zmienia to jednak faktu, że postępowanie administracyjne z wniosku skarżących z dnia [...] sierpnia 2003 r. podlegało umorzeniu.
Na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] maja 2004 r. A. P. i M. P. złożyli skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której wnieśli o jej uchylenie i obciążenie Wojewody [...] kosztami postępowania. Zdaniem skarżących decyzja w rażący sposób narusza zasady postępowania administracyjnego, gdyż pomija argumenty podniesione przez strony. Wojewoda [...] nie zajął się ustaleniem, kiedy w istocie nastąpiło zajęcie przedmiotowej nieruchomości pod drogę publiczną, a tym samym nie ustalił, czy utrata faktycznej możliwości władania nieruchomością przez dawnego właściciela nastąpiła przed dniem 5 kwietnia 1958 r. Z pism znajdujących się w aktach sprawy wynika, że organom nie jest wiadoma data zrealizowania ulicy na przedmiotowym gruncie. W odwołaniu skarżący wnosili równocześnie o stwierdzenie nieważności decyzji dotyczących odmowy przyznania odszkodowania za zabrany grunt, tj. decyzji nr [...] Starosty Powiatu [...] z dnia [...] marca 1999 r. oraz utrzymującej ją w mocy decyzji nr [...]Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 1999 r. W zaskarżonej decyzji pominięto cały materiał dowodowy przedstawiony przez skarżących.
Nie ustalono, na jakiej podstawie w latach 60-70-tych zabrano [...] m2 gruntu bez odszkodowania. Grunt ten został nabyty przez ojca skarżących Z. P. na mocy aktu notarialnego z dnia [...] grudnia 1939 r. i mimo że już w latach 30-tych projektowana była droga, to stanowił on własność i pozostawał we władaniu skarżących do końca lat 80-tych, o czym świadczą nakazy płatnicze podatku od nieruchomości. Skarżący przyznają, że decyzją z dnia [...] marca 1999 r. Starosta Powiatu [...] odmówił przyznania odszkodowania za zabrany grunt, a Wojewoda [...] decyzją nr [...] z dnia [...] sierpnia 1999 r. utrzymał ją w mocy. Nie wyjaśniono jednak przy tym podstawy prawnej i faktycznej wydanych decyzji, co budzi zastrzeżenia z punktu widzenia zasad praworządności.
W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Skarga nie mogła być uwzględniona, ponieważ zaskarżona decyzja nie narusza prawa.
Należy podkreślić, że zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sąd administracyjny sprawuje w zakresie swojej właściwości kontrolę decyzji, postanowień oraz innych aktów lub czynności organów administracji publicznej pod względem ich zgodności z przepisami prawa materialnego i przepisami postępowania administracyjnego. W ramach tej kontroli Sąd dokonuje oceny, czy organ administracji przy rozpoznawaniu sprawy nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy.
Dokonując oceny legalności zaskarżonej decyzji oraz utrzymanej nią w mocy decyzji Prezydenta W. z dnia [...] listopada 2003 r. należy na wstępie podkreślić, że jedną z podstawowych zasad postępowania administracyjnego jest zasada trwałości ostatecznej decyzji administracyjnej określona w art. 16 kpa. Istota tej zasady sprowadza się do tego, że dopóki decyzja ostateczna nie zostanie usunięta z obrotu prawnego w jednym z przewidzianych przez prawo procesowe trybów nadzwyczajnych, dopóty decyzja taka korzysta z ochrony, co przede wszystkim oznacza, że zawarte w niej rozstrzygnięcie wiąże strony postępowania oraz organ.
Zatem w tej samej sprawie między tymi samymi stronami, w oparciu o taki sam stan prawny nie można prowadzić postępowania, a jeśli postępowanie zostało wszczęte, to podlega ono umorzeniu jako bezprzedmiotowe. Decyzja administracyjna wydana w wyniku takiego postępowania byłaby dotknięta wadą nieważności z mocy art. 156 § 1 pkt 3 kpa.
Jest poza sporem, że sprawa odszkodowania za sporną część nieruchomości o powierzchni [...] m2 była już przedmiotem postępowania administracyjnego i została rozstrzygnięta ostateczną decyzją Wojewody [...] nr [...] z dnia [...] sierpnia 1999 r. Z tej przyczyny postępowanie z wniosku A. P. i M. P. z dnia [...] sierpnia 2003 r. nie mogło się toczyć, a zatem organ, do którego wpłynął ten wniosek, zobligowany był umorzyć postępowanie na podstawie art. 105 § 1 kpa. Decyzji Prezydenta W. z dnia [...] listopada 2003 r. o umorzeniu postępowania nie można zatem postawić zarzutu naruszenia prawa. Decyzję tę Wojewoda [...] zasadnie utrzymał w mocy zauważając nadto trafnie, iż z uwagi na treść żądania wniosku skarżących z dnia [...] sierpnia 2003 r. (przyznanie odszkodowania za bezumowne używanie pod drogę publiczną części nieruchomości) nie mógł on być w ogóle rozpoznany w postępowaniu administracyjnym. Roszczenie o wynagrodzenie za korzystanie z rzeczy, w tym z nieruchomości, ma bowiem charakter cywilnoprawny i może być realizowane przed sądem powszechnym.
Z uwagi na to, że obie decyzje wydane w niniejszej sprawie są zgodne z prawem, Sąd nie znalazł podstaw do uwzględnienia skargi.
Sąd uznał za nieuzasadniony zarzut rażącego naruszenia zasad postępowania administracyjnego przez nieodniesienie się w decyzji do podniesionych przez skarżących kwestii dotyczących daty zajęcia części nieruchomości pod ulicę i nieustalenia w związku z tym, czy utrata faktycznej możliwości władania nieruchomością przez dawnego właściciela nastąpiła przed dniem 5 kwietnia 1958 r. Należy stwierdzić, że okoliczności te mogły być przedmiotem rozważań i ewentualnych zarzutów skarżących w postępowaniu zakończonym decyzją Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 1999 r., które dotyczyło merytorycznych przesłanek prawa do odszkodowania. Nie mogły być one natomiast przedmiotem ustaleń w niniejszej sprawie, której istota sprowadzała się do oceny, czy wniosek skarżących z dnia [...] sierpnia 2003 r. mógł skutecznie wszcząć postępowanie administracyjne w przedmiocie odszkodowania za sporną część gruntu. Zaznaczyć należy, że decyzja o umorzeniu postępowania nie rozstrzyga sprawy co do istoty, lecz kończy postępowanie administracyjne z przyczyn wyłącznie procesowych.
Również pozbawione uzasadnienia są zarzuty nieodniesienia się przez Wojewodę [...] do zgłoszonego przez skarżących żądania stwierdzenia nieważności decyzji z 1999 roku odmawiających przyznania odszkodowania (decyzja nr [...] Starosty Powiatu [...] z dnia [...] marca 1999 r. oraz utrzymująca ją w mocy decyzja nr [...] Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 1999 r.). Należy podkreślić, że postępowanie odwoławcze i postępowanie o stwierdzenie nieważności decyzji są postępowaniami odrębnymi zarówno co do właściwości organów, podstaw prawnych, trybu postępowania jak również skutków podjętego przez organ rozstrzygnięcia. Wykluczało to równoczesne orzekanie przez Wojewodę [...] w sprawie odwoławczej i w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji o odmowie odszkodowania.
Mając powyższe na względzie Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.