Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w związku z art. 2 ust. 1 i ust. 2 pkt 1, art. 3 ustawy z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. z 2014 r. poz. 567, dalej: "ustawa z dnia 4 kwietnia 2014 r.") w związku z art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992, ze zm.) oraz art. 1 i 2 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (Dz. U. z 2001 r., Nr 79, poz. 856 ze zm.), po rozpoznaniu odwołania E.Z. (Skarżąca) od decyzji Wójta Gminy [...] (Wójt) Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] (dalej:"SKO") utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.
Decyzja ta wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym.
Decyzją z [...] Skarżąca nabyła prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad mamą Z.S. za okres od dnia 1 kwietnia 2012 r. do odwołania. Uprawnienie to wygasło z dniem 1 lipca 2013 r. na podstawie art. 11 ust. 3 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw.
Skarżąca 15 września 2014 r. złożyła wniosek o ustalenie i wypłatę zasiłku dla opiekuna za okresy od 1 lipca 2013 r. do 14 maja 2014 r. oraz za okres od dnia wejścia w życie ustawy z dnia 4 kwietnia 2014 r. to jest od dnia 15 maja 2014 r. do odwołania.
Decyzją z dnia [...] Wójt odmówił przyznania zasiłku dla opiekuna wskazując w uzasadnieniu, że wywiad środowiskowy potwierdził okoliczność sprawowania opieki przez Skarżącą nad matką, jednak ze złożonych dokumentów wynika, że Skarżąca jako rolnik nie zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego, co potwierdza jej oświadczenie oraz zaświadczenie z KRUS.
Skarżąca wniosła od powyższej decyzji odwołanie podnosząc w nim, że faktycznie jest właścicielką wraz z mężem gospodarstwa rolnego, jednak w momencie, kiedy jej matka rozchorowała się podjęła z mężem decyzję, że ona zajmuje się opieką nad matką, a jedyną osobą pracującą w gospodarstwie rolnym jest mąż. Skarżąca podkreśliła, że stopniowemu zmniejszaniu ulega zarówno powierzchnia gospodarstwa jak i ilość inwentarza.
Opisaną na wstępie decyzją SKO utrzymało w mocy decyzję Wójta wskazując w uzasadnieniu, że Skarżąca złożyła oświadczenie pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznać, że nie zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego. Tymczasem, zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 4 kwietnia 2014 r. w przypadku, gdy o zasiłek dla opiekuna ubiegają się rolnicy, małżonkowie rolników lub domownicy, w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2013 r. poz. 1403, 1623 i 1650, dalej: "ustawa o u.s.r.") świadczenie to przysługuje odpowiednio:
- 1) rolnikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego;
- 2) małżonkom rolników lub domownikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego albo wykonywania przez nich pracy w gospodarstwie rolnym.
Zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego lub zaprzestanie wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym, o których mowa w ust. 1, potwierdza się stosownym oświadczeniem złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań.
Skarżąca wniosła od powyższej decyzji skargę do tutejszego sądu podtrzymując stanowisko wyrażone w odwołaniu, podkreślając, że złożyła oświadczenie, że nie pracuje w gospodarstwie rolnym, i powołując się na art. 3 ustawy z dnia 4 kwietnia 2014 r. oraz art. 7b ustawy o świadczeniach rodzinnych i art. 6 ustawy o u. s. r.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Skarga jest uzasadniona, zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja Wójta naruszają prawo w stopniu uzasadniającym ich wyeliminowanie z obrotu prawnego.
Ustawa z dnia 4 kwietnia 2014 r., na podstawie której wydane zostały decyzje Wójta i SKO, określa warunki nabywania oraz zasady ustalania i wypłacania zasiłków dla opiekunów osobom, które utraciły prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z dniem 1 lipca 2013 r. w związku z wygaśnięciem z mocy prawa decyzji przyznającej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Warunki przyznania świadczenia dla opiekuna określone zostały w art. 2 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 4 kwietnia 2014 r.
W ocenie organów obu instancji Skarżąca nie spełniła warunków wynikających z art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 4 kwietnia 2014 r. a dotyczących opiekunów będących rolnikami.
Odnosząc się do powyższego stanowiska organów obu instancji wskazać należy, że z brzmienia art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 4 kwietnia 2014 r. wynika, że ustawodawca przewidział możliwość ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne zarówno przez rolnika (art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy) oraz przez małżonka rolnika lub domownika (art. 3 ust. 1 pkt 2 ustawy), przy czym przewidziane zostały odmienne przesłanki, które muszą być spełnione dla uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego przez każdą z wymienionych grup osób.
W przypadku rolnika, wymagane jest zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego. W przypadku małżonka rolnika lub domownika wymagane jest zaprzestanie prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego albo wykonywania przez nich pracy w gospodarstwie rolnym.
Z art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 4 kwietnia 2014 r. wynika również, że dla zdefiniowania pojęcia rolnika, małżonka rolnika i domownika konieczne jest odwołanie się do przepisów ustawy o u.s.r.
Zgodnie z ustawą o u.s.r. ilekroć w ustawie jest mowa o rolniku - rozumie się pełnoletnią osobę fizyczną, zamieszkującą i prowadzącą na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, osobiście i na własny rachunek, działalność rolniczą w pozostającym w jej posiadaniu gospodarstwie rolnym, w tym również w ramach grupy producentów rolnych, a także osobę, która przeznaczyła grunty prowadzonego przez siebie gospodarstwa rolnego do zalesienia (art. 6 pkt 1). Domownikiem w rozumieniu ustawy o u.s.r. jest osoba bliska rolnikowi, która ukończyła 16 lat, pozostaje z rolnikiem we wspólnym gospodarstwie domowym lub zamieszkuje na terenie jego gospodarstwa rolnego albo w bliskim sąsiedztwie, stale pracuje w tym gospodarstwie rolnym i nie jest związana z rolnikiem stosunkiem pracy (art. 6 pkt 2).
Jednocześnie w ustawie wskazano, że jej postanowienia dotyczące ubezpieczenia rolnika i świadczeń przysługujących rolnikowi stosuje się także do małżonka rolnika, chyba że ten małżonek nie pracuje w gospodarstwie rolnika ani w gospodarstwie domowym bezpośrednio związanym z tym gospodarstwem rolnym.
Oznacza to, że w świetle przepisów ustawy o u.s.r. może podlegać ubezpieczeniu społecznemu rolników również małżonek rolnika nie pracujący w gospodarstwie rolnym a jedynie pracujący w gospodarstwie domowym bezpośrednio związanym z tymże gospodarstwem rolnym. Jednocześnie, z art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 4 kwietnia 2014 r. wynika, że ustawodawca dla potrzeb przyznania zasiłków dla opiekunów także rozróżnia prowadzenie gospodarstwa rolnego oraz wykonywanie pracy w gospodarstwie rolnym.
Z powyższego wynika, że małżonek rolnika może nie pracować w gospodarstwie rolnym, podlegając jednocześnie przepisom rolniczego ubezpieczenia społecznego. Jednocześnie, zgodnie z art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 4 kwietnia 2014 r., w przypadku małżonka rolnika (inaczej niż w przypadku rolnika) wystarczające jest zaprzestanie pracy w gospodarstwie rolnym, nie jest natomiast wymagane zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego, rozumiane jako wyzbycie się jego własności lub posiadania.
Sąd zwraca uwagę w tym miejscu, że choć pobieranie świadczenia pielęgnacyjnego wiąże się zgodnie z art. 6 ust. 2a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. nr 205 poz. 1585 z późn. zm.) z objęciem ubezpieczeniem społecznym, to jednak wedle art. 6 ust. 2b cytowanej ustawy wójt, burmistrz lub prezydent miasta nie opłaca składki na ubezpieczenie emerytalne i rentowe za osobę pobierającą świadczenie pielęgnacyjne, jeżeli podlega ona obowiązkowi ubezpieczenia społecznego z innego tytułu na podstawie ustawy lub na podstawie odrębnych przepisów.
W aktach administracyjnych przedstawionych sądowi znajduje się oświadczenie Skarżącej złożone pod rygorem odpowiedzialności karnej, z którego wynika, że jest właścicielem gospodarstwa rolnego, więc nie zaprzestała jego prowadzenia, jednak nie wykonuje ona w nim żadnych prac, ponieważ sprawuje stałą opiekę nad swoją matką. Oświadczenie o zaprzestaniu pracy w gospodarstwie rolnym Skarżąca złożyła również we wniosku o ustalenie i wypłatę zasiłku dla opiekuna z 15 września 2014 r., przy czym również to oświadczenie złożone zostało pod rygorem odpowiedzialności karnej. Dodatkowo zwrócić należy uwagę, że w przywoływanym przez organ zaświadczeniu z KRUS z dnia [...] wskazano, że Skarżąca podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników jako rolnik (małżonka).
Podsumowując, w ocenie sądu organy obu instancji dokonały wadliwej wykładni art. 3 ust. 1 ustawy, nie uwzględniając faktu, że przesłanka zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego dotyczy jedynie rolnika, zaś w przypadku małżonka rolnika wystarczające jest zaprzestanie pracy w gospodarstwie rolnym, przy czym możliwe jest w takiej sytuacji dalsze podleganie przez małżonka rolnika ubezpieczeniu społecznemu rolników z tytułu pracy w gospodarstwie domowym związanych z prowadzeniem gospodarstwa rolnego.
Wobec powyższego, rozpoznając ponownie sprawę organ ustali, czy Skarżąca może być uznana za małżonka rolnika w rozumieniu art. 5 ustawy o u.s.r. i art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 4 kwietnia 2014 r. W razie pozytywnego ustalenia tej kwestii, organ zbada czy spełnione zostały pozostałe przesłanki przewidziane ustawą z dnia 14 kwietnia 2014 r. wymagane dla ustalenia zasiłku dla opiekuna.
Końcowo sąd wskazuje, że z uwagi na zmianę stanu prawnego i wprowadzenie przez ustawodawcę w art. 3 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 14 kwietnia 2014 r. odmiennych przesłanek w stosunku do ubiegających się o zasiłek dla opiekunów rolników oraz małżonków rolników, w stosunku do osoby będącej małżonkiem rolnika nie jest możliwe zastosowanie tezy uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 grudnia 2012 r. I OPS 5/12.
W konsekwencji, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w związku z art. 135 p.p.s.a. uchylił zarówno zaskarżoną decyzję jak i poprzedzającą ją decyzję Wójta.
O zakresie w jakim uchylona decyzja nie może być wykonana orzeczono zgodnie z art. 152 p.p.s.a.