Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawiez 12 sierpnia 2020 r., sygn. akt I SA/Wa 1275/19

Uzasadnienie

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2019 r. nr [...] Komisja do spraw reprywatyzacji nieruchomości [...] (dalej: Komisja) uchyliła w całości decyzję Prezydenta [...] z dnia [...] marca 2012 r. nr [...] (dalej: decyzja reprywatyzacyjna) i przekazała sprawę Prezydentowi [...] do ponownego rozpatrzenia.

Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że Prezydent [...] decyzją z dnia [...] marca 2012 r. nr [...] ustalił na rzecz K.S. odszkodowanie w wysokości [...] zł za część działek przejętych dekretem z dnia [...] października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze [...] (Dz. U Nr 50 poz. 279), położonych w [...] przy ul. [...], oznaczonych nr hip.: [...], [....], [....], od [...] do [....], które obecnie stanowią część działki ewidencyjnej nr [...], dla której jest prowadzona księga wieczysta nr [...]. Nieruchomość ta pochodziła z księgi hipotecznej pod nazwą "[...]" numer wykazu hipotecznego [...]. Na przedmiotową nieruchomość składała się część nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...] powstałej w wyniku parcelacji nieruchomości hipotecznej "[...]", oznaczonej jako część hip. nr: [...], [...], [...], [...]-[...], które obecnie stanowią część przedmiotowej działki ewidencyjnej nr [...]. Nieruchomość ta na dzień wydania przez Prezydenta [...] decyzji stanowiła własność Skarbu Państwa.

Z zaświadczenia Sądu Rejonowego dla [...] Wydziału Ksiąg Wieczystych z dnia [...] czerwca 2005 r. L.dz. [...] dotyczącego hip. [...] "[...]" wynika, że część przedmiotowej księgi hipotecznej uległa zniszczeniu, a na podstawie pozostałej części nie można określić, czy zaginiona część zawierała wpisy i jakiej treści, wobec czego księgę hipoteczną należy uznać za zniszczoną w rozumieniu art. 1 ust. 2 ustawy o księgach wieczystych z dnia 6 lipca 1982 r. oraz nie można wydać zaświadczenia o treści księgi wieczystej. Z zachowanej części księgi wynika, że: na mocy aktu z dnia [...] lipca 1942 r. nr rep. [...] zawartego przed notariuszem A.G., E.D., M.K., MK [...] oraz A.D., M.D. i M.K. jako spadkobiercy P.D. sprzedali należącą do nich część nieruchomości o powierzchni [...] ha [...] m2 H.R.. Nieruchomość została następnie rozparcelowana. Działki nr hip. od [...]-[...], [...], [...]-[...], [...], [...], [...]-[...], [...], [...]-[...], o powierzchni [...] m2 zostały wydzielone do oddzielnej księgi oznaczonej powołanymi numerami.

Do działu II wykazu została zaprojektowana następująca treść: H.R. co do gruntu o obszarze [...] ha [...] m2, odchodzącego pod regulacje ulic [...] i pięciu projektowanych w granicach określonych na planie złożonym pod nr [...] do zbioru dowodów tomu IV tej księgi literami k, l, ł, m, n, o, p, r, s, t, u, w, x, y, z, a1, b1, c1, d1, e1, f1, g1, h1, i2, f, g, k; co do gruntu o obszarze [...] m2, odchodzącego na cele użyteczności publicznej, w granicach określonych na tymże planie a, i, b, y4, m, ł, l, k, h, j, a; co do działek oznaczonych na tymże planie: nr [...] o obszarze [...] m2, nr [...] o obszarze [...] m2, nr [...] o obszarze [...] m2, nr [...] o obszarze [...] m2, nr [...] o obszarze [...] m2 i nr [...]o obszarze [...] m2. Postanowieniem Wydziału Hipotecznego Miejskiego Sądu Okręgowego z dnia [...] marca 1944 r. wniosek nr [...] został zatwierdzony. Aktem notarialnym z dnia [...] kwietnia 1943 r. (nr repertorium [...], notariusz S.B.) H.R. sprzedała niezabudowaną parcelę hip. nr [...] (nr [...]) o powierzchni [...] m2 M.P. i B. P. w równych niepodzielnych częściach oraz zabudowaną parcelę nr hip. [...] (nr [...]) M.P. i E.B.

W aktach tych znajduje się oświadczenie H.R. wskazujące, że na mocy aktu zeznanego przed dr A.E., notariuszem niemieckim w Generalnym Gubernatorstwie, w dniu [...] lipca 1942 r. nabyła wchodzący do składu uregulowanej w tej księdze nieruchomości w [...] pod nazwą "[...]" dział gruntu o powierzchni [...] hektarów [...] m2. W akcie znajduje się również informacja, że nabyty przez H.R. dział gruntu wchodzący w skład nieruchomości pod nazwą "[...]" położonej w [...], nr rejestru hipotecznego [...], zgodnie z zaświadczeniem z dnia [...] grudnia 1942 r. sporządzonym przez mierniczego J.R. L. dz. [...] został podzielony na [...] parcel o pow. [...] ha [...] m2 oznaczonych kolejnymi numerami od [...]-[...] włącznie oraz nr hipotecznymi od [...] do [...]. Pozostała powierzchnia [...] ha [...] m2 podchodząca pod użyteczność publiczną oraz pod regulację przyległych ulic została odstąpiona przez H.R. bezpłatnie Gminie Miasta [...] na mocy aktów zeznanych przed notariuszem K.J. w dniach [...] i [...] lutego 1943 r.

Komisja przeanalizowała zebrany w sprawie materiały dowodowy dotyczący stwierdzeń nabycia spadku po F.R. i H.R. Z dokumentów tych wynika, że spadkobiercą byłych właścicieli przedmiotowej nieruchomości stał się ich wnuk K.R., który wnioskiem z dnia [...] sierpnia 2008 r. wystąpił o przyznanie odszkodowania za pozbawienie faktycznej możliwości władania działką położoną w [...] w obrębie ulic [...] i [...] o powierzchni całkowitej [...] ha [...] m2, oznaczonej w księdze hipotecznej nieruchomości pod nazwą "[...]" nr wykazu hipotecznego [...], która na podstawie dekretu z [...] października 1945 r. przeszła na własność państwa. Jako podstawę wniosku wskazał art. 215 § 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami. Pismem z dnia [...] maja 2009 r., złożonym jako uzupełnienie wniosku o odszkodowanie z dnia [...] sierpnia 2008 r., K.R. wniósł o przyznanie odszkodowania za pozbawienie faktycznej możliwości władania działką nr [...] oznaczoną dawniej nr hip [...] położoną w [...] w obrębie ulic [...] i [...] o powierzchni całkowitej [...] m2, pochodzącej z księgi hipotecznej nieruchomości pod nazwą "[...]" nr wykazu hipotecznego [...].

Następnym pismem z dnia [...] sierpnia 2009 r., również złożonym jako uzupełnienie wniosku o odszkodowanie z dnia [...] sierpnia 2008 r., K.R. wniósł o przyznanie odszkodowania za pozbawienie faktycznej możliwości władania działką nr [...] oznaczoną dawniej nr hip [...], obecnie stanowiącą części działek ewidencyjnych nr [...] i [...], położoną w obrębie ulic [...] i [...] o powierzchni całkowitej [...] m2, pochodzącej z księgi hipotecznej nieruchomości pod nazwą,,[...]".

Aktem notarialnym z dnia [...] września 2010 r., nr rep. [...] K.R. udzielił J.P. pełnomocnictwa do szeroko pojętych czynności faktycznych i prawnych, których celem i skutkiem będzie zrealizowanie wszelkich wymogów niezbędnych i potrzebnych do otrzymania odszkodowania za nieruchomość opisaną jako "[...]". W treści aktu wskazano równocześnie, że pełnomocnik może być drugą stroną czynności prawnej, dokonywanej w imieniu mocodawcy, może reprezentować wszystkie strony czynności, które dokonywać będzie w imieniu mocodawcy. Wnioskiem z [...] grudnia 2010 r. JP działający jako pełnomocnik K.R. (na mocy pełnomocnictwa udzielonego w formie akt notarialnego z dnia [...] września 2010 r.) zwrócił się o przyznanie odszkodowania za pozbawienie faktycznej możliwości władania działką położoną przy ulicy [...] o powierzchni całkowitej [...] m2, oznaczonej hip [...] wydzielonej z nieruchomości hipotecznej "[...]".

Jako podstawę wniosku również wskazany został art. 215 § 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami. Aktem notarialnym z dnia [...] stycznia 2011 r. J.P., powołując się na udzielone wcześniej pełnomocnictwo, działający w imieniu własnym jako kupujący oraz w imieniu i na rzecz K.R., a także K.S., K.S., M.K. zawarli umowę sprzedaży spadku i umowę o dział spadku. Na mocy tego aktu J.P., działając w imieniu własnym oraz na rzecz K.R., sprzedał spadek po H.R.: K.S. (udział w [...] części), K.S. udział w [...] części), M.K. (udział w [...] części) oraz samemu sobie, tj. J.P. (udział w [...] części).

Następnie osoby te dokonały działu spadku w ten sposób, że K.S. nabyła część nieruchomości w postaci działek oznaczonych numerami hipotecznymi: [....]-[...], [...], [...]-[...], M.K. nabyła część nieruchomości w postaci działek oznaczonych numerami hipotecznymi: [...]-[...] [...]-[...], J.P. nabył część nieruchomości w postaci działek oznaczonych numerami hipotecznymi: [...]-[...].

Wnioskiem z dnia [...] stycznia 2011 r. pełnomocnik K.S. wystąpił o przyznanie odszkodowania w trybie art. 215 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. z 2016 r. Dz. U. poz. 2147) za nieruchomości oznaczone nr [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...]-[...]. W zakresie przyznania odszkodowania za nieruchomość nr hip. [...] wniosek złożony został przez pełnomocnika K.R. w dniu [...] grudnia 2010 r., zaś pismem z dnia [...] stycznia 2011 r. adwokat R.N. zgłosił się w charakterze pełnomocnika K.S., podtrzymując w jej imieniu dotychczas zgłoszone żądanie. Pismem z dnia [...] sierpnia 2011 r. pełnomocnik m.in. K.S. wskazał, że na wnioskowanym terenie istotnie w 1946 r. wybudowano budynki szkolne o łącznej powierzchni [...] m2, co niewątpliwie spowodowało utratę faktycznego władztwa. Z uwagi na to wniósł o wydanie decyzji odszkodowawczej w wyłączeniem części, na których w 1946 r. postawiono budynki szkolne, o powierzchni [...] m2.

Po rozpatrzeniu złożonych wniosków Prezydent [...] przedmiotową decyzją z dnia [...] marca 2012 r. nr [...] ustalił na rzecz K.S. odszkodowanie w wysokości [...] zł za część przejętych dekretem z dnia [...] października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze [...] nieruchomości położonych przy ul. [...]j, nr hip.: [...] (o powierzchni [...] m2), [...] (o pow. [...]m2), [...] (o pow. [...] m2), [...] (o pow. [...] m2), [...] (o pow. [...] m2), [...] (o pow. [...] m2), [...] (o pow. [...] m2) oraz [...] (o pow. [...] m2), łącznie o powierzchni [...] m2, które obecnie stanowią części działki ewidencyjnej nr [...].

W uzasadnieniu decyzji Prezydent [...] powołał treść art. 215 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami. Wyjaśnił, że w kwestii pierwszej przesłanki dotyczącej przeznaczenia działki pod budownictwo jednorodzinne, zgodnie z linią orzeczniczą sądów administracyjnych, art. 215 ust 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami odwołuje się do kryteriów obowiązujących przed wejściem w życie dekretu [...], czyli, że pojęcie "dom jednorodzinny" należy rozumieć w znaczeniu, jakie mu wówczas nadawano, czyli że był to budynek zaspokajający potrzeby mieszkaniowe jednej rodziny, bez ograniczeń powierzchni czy liczby pomieszczeń, które to kryteria wprowadzono w późniejszym okresie. Zgodnie z ogólnym planem [...] zatwierdzonym przez Ministerstwo Robót Publicznych w dniu [...] sierpnia 1931 r., obowiązującym w dacie wejścia w życie dekretu [...] nieruchomości położone przy ul. [...] ozn. nr hip.: [...], [...], [...], [...]-[...], które powstały w wyniku parcelacji nieruchomości hipotecznej "[...]" znajdowały się w strefie, w której obowiązywała zabudowa zwarta o 3 kondygnacjach i 50% powierzchni zabudowania, a tym samym mogły być przed dniem wejścia w życie dekretu z dnia 26 października 1945 r. przeznaczone pod budownictwo jednorodzinne.

W tym zakresie przedmiotowe nieruchomości spełniają pierwszą przesłankę umożliwiającą przyznanie odszkodowania za działkę budowlaną. Odnosząc się do drugie z przesłanek, tj. pozbawienia byłych właścicieli faktycznej możliwości władania działką po dniu [...] kwietnia 1958 r., Prezydent [...], powołując się na orzecznictwo sądowoadministracyjne, uznał, że wydzielona z nieruchomości hipotecznej "[...]" część nieruchomości położona przy ul. [...] o łącznej powierzchni [...] m2 stanowiąca część nieruchomości nr hip. [...], [...], [...], [...]-[...] objęta została decyzją lokalizacyjną z dnia [...] kwietnia 1949 r., zgodnie z którą części przedmiotowych nieruchomości hipotecznych przeznaczone zostały pod zielony i sportowy teren szkoły. Teren ten nie został ani zabudowany ani ogrodzony. Organ I instancji przywołał opinię Naczelnika Wydziału Architektury i Budownictwa dla Dzielnicy [...] zawartą w piśmie z dnia [...] lipca 2010 r., zgodnie z którą na działce nr [...] (w skład której weszły podane nieruchomości hipoteczne) zrealizowana została zabudowa usługowo-mieszkaniowa z dwupoziomowym garażem na podstawie decyzji z dnia [...] września 2007 r., której inwestorem jest była spółka akcyjna [...].

Z powyższego wynika, zdaniem organu, że byli właściciele utracili faktyczną możliwość władania przedmiotowymi nieruchomościami hipotecznymi położonymi przy ul. [...] o łącznej powierzchni [...] m2, które powstały w wyniku parcelacji nieruchomości hipotecznej "[...]" i stanowią obecnie część działki nr [...] będącej obecnie własnością Skarbu Państwa, po dniu [...] kwietnia 1958 r. W rozpatrywanej sprawie spełnione zostały zatem obie przesłanki do przyznania wnioskowanego odszkodowania. Wysokość odszkodowania organ określił na podstawie sporządzonych w sprawie operatów szacunkowych.

Decyzja Prezydenta [...] ustalająca i przyznająca na rzecz K.S. odszkodowanie stała się ostateczna.

Dnia [...] kwietnia 2018 r. od powyższej decyzji wniosła sprzeciw na podstawie art. 184 § 1 i 2 kpa Prokuratura Regionalna we [...], zarzucając jej wydanie w warunkach określonych w art. 156 § 1 pkt 2 kpa, tj. z rażącym naruszeniem prawa, z uwagi na co wniesiono o stwierdzenie nieważności tej decyzji.

Po wszczęciu postępowania i rozpatrzeniu zebranego materiału dowodowego Komisja uznała, że decyzja Prezydenta [...] o ustaleniu i wypłacie odszkodowania na rzecz K.S. została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy. W uzasadnieniu Komisja wyjaśniła zasady postępowania administracyjnego wynikające z Kodeksu postępowania administracyjnego (art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 kpa). W ocenie Komisji Prezydent [...] nie przedstawił w sposób zgodny z powołanym zasadami postępowania administracyjnego motywów swojego rozstrzygnięcia, a ustalenia faktyczne nie spełniają wymogów art. 7, art. 77 § 1, art. 80, a także art. 107 § 3 kpa. Materialnoprawną postawę kontrolowanej decyzji stanowił art. 215 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. z 2015 r. Dz. U. poz. 782 ze zm.), którego treść Komisja przytoczyła. Komisja podkreśliła, że ze względu na szczególny charakter przepis ten musi być ściśle wykładany.

W rozpoznawanej sprawie nie budzi wątpliwości Komisji, że przedmiotowa nieruchomość podlegała przepisom dekretu o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze [...], a także, że mogła być w sensie planistycznym przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne. Była bowiem ona objęta planem zabudowania [...] z dnia [...] sierpnia 1931 r. i znajdowała się w strefie Il a, która przeznaczona była w tym planie pod zabudowę luźną lub grupową o 2 kondygnacjach i 30% powierzchni zabudowy. W tej sytuacji, w ocenie Komisji organ prawidłowo uznał, że nieruchomość położona przy ul. [...] mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne. W tym zakresie pierwsza z przesłanek prawidłowo została przez organ I instancji uznana za spełnioną.

Jednakże co do spełnienia się drugiej z przesłanek wskazanych w art. 215 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, czyli pozbawienia byłych właścicieli faktycznej możliwości władania działką po dniu [...] kwietnia 1958 r. Komisja, odwołując się do orzecznictwa sądów administracyjnych, uznała, że powołany przepis operuje konkretną datą [...] kwietnia 1958 r., wobec czego Komisja zobligowana była zbadać, czy organ prawidłowo uznał, że była właścicielka nieruchomości lub jej następcy prawni zostali pozbawieni możliwości faktycznego władania nieruchomością po tym dniu. W tym zakresie Komisja stanęła na stanowisku, że Prezydent nie zbadał w sposób prawidłowy, czy w sprawie została spełniona druga z przesłanek wskazanych w art. 215 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami. W jej ocenie powołane przez organ w uzasadnieniu dowody (takie jak decyzja lokalizacyjna z dnia [...] kwietnia 1949 r. czy opinia Naczelnika Wydziału Architektury i Budownictwa dla Dzielnicy [...] zawarta w piśmie z dnia [...] lipca 2010 r.) nie pozwalają na stwierdzenie, że w sprawie wystąpiła omawiana przesłanka.

W ocenie Komisji na podstawie zgromadzonej dokumentacji nie można uznać, że Państwo przejęło faktyczne władanie nad przedmiotową nieruchomością po dniu [...] kwietnia 1958 r., jak również nie sposób ustalić, czy H.R. przysługiwało prawo do władania ową nieruchomością oraz czy rzeczywiście władała ową nieruchomością przed dniem [...] kwietnia 1958 r. Organ nie ustalił w sposób niebudzący wątpliwości istnienia i zakresu prawa własności do nieruchomości, podmiotu, któremu prawo to przysługiwało, a także wszelkich okoliczności, które mogły mieć wpływ na skuteczność wykonywanego prawa. Zaniechał zgromadzenia pełnego materiału dowodowego, poprzestając w tym zakresie na niezweryfikowanych, fragmentarycznych informacjach. Bez sprawdzenia przyjął, że stroną uprawnioną do przyznania odszkodowania są następcy prawni H.R. Takowego ustalenia dokonał jedynie w oparciu o zaświadczenie Sądu Rejonowego z dnia [...] czerwca 2005 r., przyjmując, że własność nieruchomości zapisana była na imię H.R. na mocy wniosku z dnia [...] marca 1944 r. nr [...].

Zdaniem Komisji już z pierwszego zdania przytoczonego zaświadczenia wprost wynika, że część księgi hipotecznej pod nazwą "[...]" uległa zniszczeniu, zaś na podstawie pozostałej części nie można określić, czy część zaginiona zawierała wpisy i jakiej treści. Dlatego też księgę hipoteczna należy uznać za zniszczoną w rozumieniu art. 1 ust. 2 ustawy o księgach wieczystych z dnia 6 lipca 1982 r. i z uwagi na to zaświadczenie o treści księgi nie mogło być wydane. W takim przypadku, gdy brak jest zaświadczenia hipotecznego, jak również samego aktu notarialnego, a tym samym nie ma żadnego dokumentu potwierdzającego zawarcie umowy kupna-sprzedaży, organ prowadzący postępowanie administracyjne winien zachować szczególną ostrożność przy ocenie prawa własności poprzedniego właściciela nieruchomości. Prezydent w takiej sytuacji winien dążyć do zgromadzenia jak największej liczby innych źródeł dowodowych, pozwalających na potwierdzenie lub weryfikację dokonanych ustaleń.

Komisja zauważyła, że ze znajdujących się w aktach sprawy dokumentów wynika, że umowa kupna-sprzedaży przedmiotowego gruntu została zawarta w formie aktu notarialnego w dniu [...] lipca 1942 r. (nie jak wpisano w zaświadczeniu w dniu [...] lipca 1942 r.) przed A.E. Rozbieżności te powodują znaczne wątpliwości. Prowadzą również do uznania, że H.R. umowę dotyczącą kupna-sprzedaży przedmiotowego gruntu sporządzoną w formie aktu notarialnego mogła zawrzeć przed notariuszem niemieckim w Generalnym Gubernatorstwie. Być może w sprawie miałyby zatem zastosowanie przepisy dekretu Prezydenta Rzeczypospolitej o nieważności aktów prawnych okupanta (Dz. U. Nr 102, poz. 1006).

Mając na względzie, że nie ma pewności, na jakiej podstawie H.R. została wpisana do księgi hipotecznej jako właścicielka, organ winien upewnić się, czy rzeczywiście przysługiwało jej prawo własności, w sposób nie budzący wątpliwości, gdyż istnieje możliwość, że akt notarialny z dnia [...] lipca 1942 r., którego nie ujawniono w księdze hipotecznej, sporządzony został przed niemieckim notariuszem w Generalnym Gubernatorstwie A.E.. Jeżeli powyższy akt był podstawą do przeniesienia prawa własność tejże nieruchomości na H.R. w świetle obowiązujących przepisów dekretu z dnia 6 czerwca 1945 r. o mocy obowiązującej orzeczeń sądowych wydanych w okresie okupacji niemieckiej na terenach RP (Dz. U. Nr 25, poz. 151) w brzmieniu dekretu z dnia 11 kwietnia 1947 r. (Dz. U. Nr 32, poz. 144), nie mógł być on uznany za ważny w rozumieniu prawa polskiego, a przez to nie można byłoby jej uznać za pierwotną właścicielkę, uprawnioną do wypłaty odszkodowania.

Ponadto w zgromadzonym przez Prezydenta materiale dowodowym brak jest dokumentów wskazujących na władanie nieruchomością przez H.R. przed dniem [...] kwietnia 1958 r. Tymczasem do wykazania, że utrata faktycznego władania nieruchomością nastąpiła po dniu [...] kwietnia 1958 r. konieczne jest w pierwszej kolejności ustalenie, że nieruchomość pozostawała w faktycznym władaniu także i przed wskazaną datą. W przedmiotowej sprawie organ nie podjął żadnych czynności w celu ustalenia, co działo się z nieruchomością przed [...] kwietnia 1958 r. Organ nie wyjaśnił także, kiedy Państwo przejęło faktyczne władanie przedmiotową nieruchomością. W aktach administracyjnych przekazanych przez Prezydenta znajduje się tymczasem dokumentacja, z której wynika, że przy ul. [...] funkcjonowała od 1946 r. szkoła powszechna nr [...] oraz szkoła powszechna nr [...]. Informacje zawarte w karcie rejestracyjnej nieruchomości wskazują, że na posesji stały trzy budynki wybudowane z funduszy państwowych.

Zarząd Miejski w [...] Wydział Szkolnictwa w dniu [...] listopada 1948 r. w związku z koniecznością ogrodzenia siatką terenu szkolnego przy ul. [...] zwrócił się o przekazanie terenu Wydziałowi Szkolnictwa Zarządu Miejskiego, wskazując, że plac ogrodzony przeznaczony będzie na boisko i ogródki szkolne (pismo z dnia [...] kwietnia 1949 r.). W ocenie Komisji z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że od 1964 r. do 1969 r. siedzibę na tym terenie miały Technikum [...] i Zasadnicza Szkoła [...]. Tym samym teren obejmujący przedmiotową nieruchomość od dnia [...] kwietnia 1949 r. pozostawał w zarządzie i użytkowaniu Wydziału Oświaty z przeznaczeniem pod zielony i sportowy teren szkoły. Forma i charakter przeznaczenia terenu (boisko i ogródki szkolne) w realny sposób uniemożliwiały sprawowanie władztwa faktycznego przez byłego właściciela na tym terenie. Decyzja dotycząca wygaśnięcia prawa użytkowania terenu przez Inspektorat Oświaty Urzędu i to tylko w części, tj. w granicach lokalizacji z dnia [...] stycznia 1975 r. nr [...] wydanej dla [...] została natomiast wydana w dniu [...] grudnia 1976 r. Ponadto z pisma z [...] października 1976 r. skierowanego przez Zakłady do Kuratorium Oświaty wynika, że ogrodzony teren miał powierzchnie jak na szkicu sytuacyjnym z 1949 r., co potwierdza że teren rzeczywiście został ogrodzony.

Zdaniem Komisji, powyżej wskazane ustalenia nie dają podstawy do uznania, że była właścicielka została pozbawiona faktycznej możliwości władania nieruchomością po [...] kwietnia 1958 r., co również uniemożliwia stwierdzenie, że spełnione zostały przesłanki określone w art. 215 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami. Organ administracji nie uzasadnił w sposób należyty spełnienia przez wnioskodawcę wszystkich przesłanek dla słuszności swojego orzeczenia, pominął bowiem całkowicie analizę istnienia i zakresu prawa własności do przedmiotowej nieruchomości, podmiotu, któremu prawo to przysługiwało, jak również wszelkich okoliczności, które mogły mieć wpływ na skuteczność wykonywanego prawa.

Nadto Prezydent zaniechał również analizy rzeczywistej daty pozbawienia poprzednich właścicieli możliwości faktycznego władania nieruchomością gruntową, w szczególności zaś nie poczynił kategorycznych ustaleń w zakresie spełnienia przez uprawnionego przesłanki pozbawienia faktycznej możliwości władania nieruchomością po dniu [...] kwietnia 1958 r. warunkującej ustalenie odszkodowania. W ocenie Komisji organ powinien odnieść się merytorycznie do powyższych faktów, czego nie uczynił, bezpodstawnie je pomijając.

Dodatkowo Komisja wskazała, że odszkodowanie za całą nieruchomość o łącznej powierzchni [...] m2 zostało przyznane i wypłacone, zgodnie z określoną w sporządzonych operatach szacunkowych rzeczoznawcy majątkowego wartością części nieruchomości ozn. nr hip.: [...], [...], [...], [...]-[...], o łącznej powierzchni [...] m2 na kwotę [...] zł. Organ w swojej decyzji nie uwzględnił pisma pełnomocnika wnioskodawcy z dnia [...] sierpnia 2011 r., w którym to cofnięto wniosek o odszkodowanie za teren, na którym wybudowano budynki szkolne, łącznie [...] m2.

W ocenie Komisji odszkodowanie za teren, wobec którego cofnięto wniosek nie powinno zostać w ogóle przyznane, zaś w tym zakresie organ winien umorzyć postępowanie, czego nie uczynił. Przedstawiony w uzasadnieniu decyzji stan faktyczny sprawy jest w ocenie Komisji niepełny, a przez to podjęte rozstrzygnięcie nieprzekonujące. Wnioski Prezydenta wynikające ze zgromadzonego materiału dowodowego nie mogą być w obecnym stanie sprawy zaakceptowane, ponieważ nie zostały wszechstronnie rozważone, z uwzględnieniem okoliczności wynikających z innych dowodów. Prezydent wydając decyzję z dnia [...] marca 2012 r. nr [...] nie dokonał wszechstronnej oceny okoliczności sprawy na podstawie całego zgromadzonego materiału dowodowego, a zaniechanie w tej mierze jest rażące w świetle powinności proceduralnych wynikających z art. 7, 77, 80 i art. 107 § 3 kpa. Wydana decyzja jest co najmniej przedwczesna.

W konsekwencji na podstawie na podstawie art. 29 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 30 ust. 1 pkt 4a ustawy z dnia 9 marca 2017 r. o szczególnych zasadach usuwania skutków prawnych decyzji reprywatyzacyjnych dotyczących nieruchomości [...], wydanych z naruszeniem prawa Komisja uznała, że kontrolowana decyzja Prezydenta podlega uchyleniu i przekazała sprawę Prezydentowi do ponownego rozpatrzenia.

Na zakończenie Komisja zaleciła organowi, by ponownie rozpatrując sprawę, prawidłowo ustalił stan faktyczny sprawy, czyli w pierwszej kolejności ustalił, czy dawna właścicielka nieruchomości władała nieruchomością przed datą [...] kwietnia 1958 r., bowiem tylko w tej sytuacji możliwe będzie przyjęcie, że następnie utraciła to władanie po dniu [...] kwietnia 1958 r. Po drugie, organ zobowiązany będzie ustalić, kiedy dawna właścicielka nieruchomości utraciła faktyczną możliwość władania nieruchomością. Moment utraty faktycznej możliwości władania nieruchomością w rozumieniu powołanego art. 215 ust. 2 organ odniesie nie do zdarzeń prawnych, a jedynie do stanu faktycznego sprawy.

Ponadto przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ uwzględni zawarte w piśmie z dnia [...] sierpnia 2011 r. cofnięcie wniosku o odszkodowanie w stosunku do terenu, na którym zostały wybudowane budynki szkolne o łącznej powierzchni [...] m2.

Równocześnie Komisja wyjaśniła, że art. 16a ust. 1 i 2 ustawy z dnia [...] marca 2017 r. o szczególnych zasadach usuwania skutków prawnych decyzji reprywatyzacyjnych dotyczących nieruchomości [...], wydanych z naruszeniem prawa, Komisja może wszcząć postępowanie rozpoznawcze w razie wniesienia przez prokuratora sprzeciwu od ostatecznej decyzji reprywatyzacyjnej do organu właściwego do wznowienia postępowania albo uchylenia lub zmiany tej decyzji. W razie wszczęcia postępowania rozpoznawczego, w sprawie o której mowa prokuratorowi służą prawa strony. Mając powyższe na względzie, Komisja uznała za stronę przedmiotowego postępowania Prokuratora Regionalnego we [...] który skierował do Wojewody [...] sprzeciw od decyzji z dnia [...] marca 2012 r. nr [...].

Na decyzję Komisji do spraw reprywatyzacji nieruchomości [...] z dnia [...] kwietnia 2019 r. nr [...] skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyli Miasto [...] oraz K.S.

Miasto [...] zaskarżyło decyzję Komisji do spraw reprywatyzacji nieruchomości [...] zakresie obejmującym wskazane w skardze części uzasadnienia tej decyzji, którym zarzuciło naruszenie przepisów: art. 107 § 3 w związku z art. 6, art. 7, art. 8 § 1, art. 77 § 1, w związku z art. 80 kpa, w związku z art. 215 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, w związku z art. 29 ust. 1 pkt 3, w związku z art. 30 ust. 1 pkt 4a ustawy z dnia 9 marca 2017 r. o szczególnych zasadach usuwania skutków prawnych decyzji reprywatyzacyjnych dotyczących nieruchomości [...], wydanych z naruszeniem prawa (Dz. U. poz. 718 ze zm.), poprzez zawarcie bezpodstawnych stwierdzeń w uzasadnieniu decyzji, tj. w pkt III.1.1 (str.

1. 14) w zakresie stwierdzenia, że Prezydent "nie przedstawił w sposób zgodny z zasadami postępowania administracyjnego motywów swojego rozstrzygnięcia, a ustalenia faktyczne Prezydenta [...] nie spełniają wymogów art. 7, art. 17 § 1, art. 80, a także art. 107 § 3 kpa", w pkt III.1.5 (str.
2. 18) w zakresie stwierdzenia, że "organ nie ustalił w sposób niebudzący wątpliwości istnienia i zakresu prawa własności do nieruchomości, podmiotu któremu prawo to przysługiwało, ale także wszelkich okoliczności, które mogły mieć wpływ na skuteczność wykonywanego prawa. Prezydent zaniechał zgromadzenia pełnego materiału dowodowego, poprzestając w tym zakresie na niezweryfikowanych, fragmentarycznych informacjach, przyjął, że stroną uprawnioną do przyznania odszkodowania są następcy prawni H.R. w pkt III.1.5 (str.
3. 19) w zakresie stwierdzenia, że Prezydent "w takiej sytuacji winien dążyć do zgromadzenia jak największej liczby innych źródeł dowodowych pozwalających na potwierdzenie lub weryfikację dokonanych ustaleń", w pkt III.1.5 (str. 21-22) w zakresie stwierdzenia, że "Z uwagi na powyższe organ, mając na względzie, iż nie ma pewności, na jakiej podstawie H.R. została wpisana do księgi hipotecznej jako właścicielka, winien upewnić się, czy rzeczywiście przysługiwało jej prawo własności, w sposób niebudzący wątpliwości, gdyż istnieje możliwość, iż akt notarialny z dnia [...] lipca 1942 r. nr rep. [...], którego nie ujawniono w księdze hipotecznej, sporządzony został przed niemieckim notariuszem w Generalnym Gubernatorstwie A.E. Jeżeli powyższy akt był podstawą do przeniesienia prawa własność tejże nieruchomości na H.R. w świetle obowiązujących przepisów dekretu z dnia 6 czerwca 1945 roku o mocy obowiązującej orzeczeń sądowych wydanych w okresie okupacji niemieckiej na terenach RP (Dz. U. Nr 25, poz. 151) w brzmieniu dekretu z dnia 11 kwietnia 1947 roku (Dz. U. Nr 32, poz. 144). nie mógł być on uznany za ważny w rozumieniu prawa polskiego, a przez to nie można byłoby jej uznać za pierwotną właścicielkę, uprawnioną do wypłaty odszkodowania", w pkt III.1.6 (str.
4. 25) w zakresie stwierdzenia, że "W ocenie Komisji, w rozpatrywanej sprawie kontrolowana decyzja nie spełnia wskazanych wymogów. Przedstawiony w uzasadnieniu decyzji stan faktyczny sprawy jest w ocenie Komisji niepełny, a przez to podjęte rozstrzygnięcie nieprzekonujące. Wnioski [...] wynikające ze zgromadzonego materiału dowodowego nie mogą być w obecnym stanie sprawy zaakceptowane, ponieważ nie zostały wszechstronnie rozważone, z uwzględnieniem okoliczności wynikających z innych dowodów. Prezydent wydając decyzję nr [...] z dnia [...] marca 2012 r. nie dokonał wszechstronnej oceny okoliczności sprawy na podstawie całego zgromadzonego materiału dowodowego, a zaniechanie w tej mierze jest rażące w świetle powinności proceduralnych z art. 7, 77 i 80 kpa", w pkt III.2 (str.
5. 27) w zakresie stwierdzenia, że "Decyzje o ustaleniu i wypłacie odszkodowania zostały wydane w oparciu o niezupełne ustalenia w zakresie stanu faktycznego, w szczególności z uwagi na brak ustalenia istnienia i zakresu prawa własności do nieruchomości, podmiotu któremu to prawo przysługiwało(...)" podczas gdy:
6. - Prezydent ustalenia w zakresie przysługiwania H.R. własności do nieruchomości położonej przy ul. [...], oznaczonej w księdze hipotecznej pod nazwą "[...]", oparł na dostępnym w dacie orzekania materiale dowodowym sprawy, zaś sama Komisja, kwestionując ustalenia Prezydenta w tym zakresie, nie przedstawiła żadnego innego, nowego materiału dowodowego, który podważałby te ustalenia,
7. - kwestia nabycia przez H.R. przedmiotowej nieruchomości oraz następstwa prawnego po niej stanowiła przedmiot kontroli sądowoadministracyjnej, w toku której Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w wyroku z dnia 3 sierpnia 2016 r. sygn. I SA/Wa 2116/05, nie zakwestionował tego, że H.R. przysługiwało prawo własności do rzeczonej nieruchomości,
8. - nawet jeśli przyjąć, że w sprawie niniejszej akt notarialny, na podstawie którego H.R. nabyła prawo własności przedmiotowej nieruchomości, został sporządzony przez niemieckiego notariusza, brak jest podstaw do uznania, że akt ten jest nieważny.

W uzasadnieniu tej skargi skarżące Miasto, odwołując się do doktryny oraz orzecznictwa sądów, szczegółowo i obszernie przedstawiło argumenty na poparcie postawionych zarzutów. Wniosło o uwzględnienie skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji w części dotyczącej uzasadnienia we wskazanym zakresie oraz zasądzenie na rzecz skarżącego Miasta zwrotu kosztów postępowania sądowego, w tym kosztów zastępstwa prawnego, według norm przepisanych.

W uzasadnieniu złożonej skargi K.S. zarzuciła zaskarżonej decyzji naruszenie:

1. - art. 38 ust. 1 ustawy z dnia 9 marca 2017 r. o szczególnych zasadach usuwania skutków prawnych decyzji reprywatyzacyjnych dotyczących nieruchomości [...], wydanych z naruszeniem prawa (tj. z 2018 r. Dz. U. poz. 2267) w związku z art. 28 kpa oraz art. 8 § 1, art. 9 i 10 § 1 kpa, w związku z art. 16 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 9 marca 2017 r., poprzez pominięcie jako strony postępowania K.R. spadkobiercy dawnej właścicielki nieruchomości, mimo że był on uczestnikiem postępowania reprywatyzacyjnego,
2. - art. 7 dekretu z 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze [...] w związku z art. 7 kpa, art. 77 kpa, 80 kpa oraz art. 107 § 3 kpa poprzez nieuzasadnione kwestionowanie istnienia i zakresu prawa własności H.R. do nieruchomości przy ul. [...],
3. - art. 215 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz art. 7, art. 77, art. 80 kpa oraz art. 107 § 3 kpa poprzez niedokładne wyjaśnienie sprawy i nieprawidłowe ustalenie stanu faktycznego oraz dokonanie dowolnej, nie zaś swobodnej oceny zgromadzonego materiału dowodowego, poprzez błędne uznanie, że Prezydent [...] nie ustalił daty faktycznej utraty władania nieruchomością przez byłego właściciela i że nastąpiła ona przed [...] kwietnia 1958 r.,
4. - art. 7, art. 77, art. 80 oraz art. 107 § 3 kpa poprzez niedokładne wyjaśnienie sprawy i nieprawidłowe ustalenie stanu faktycznego oraz dokonanie dowolnej, nie zaś swobodnej oceny zgromadzonego materiału dowodowego poprzez wadliwe uznanie, że Prezydent [...] wypłacił odszkodowanie za całą nieruchomość, w tym także grunt pod budynkami szkolnymi,
5. - art. 107 § 1 ust. 7 kpa poprzez błędne pouczenie zawarte w decyzji, co w konsekwencji doprowadziło do tego, że decyzja ta została wydana z naruszeniem prawa i z tego względu powinna zostać wyeliminowana z obrotu prawnego.

W uzasadnieniu skargi skarżąca, odwołując się do doktryny oraz orzecznictwa sądów, szczegółowo i obszernie przedstawiła argumenty na poparcie postawionych zarzutów. Wniosła o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji ewentualnie, w przypadku nieuwzględnienia wniosku o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji, wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz w obu przypadkach zasądzenie zwrotu kosztów postępowania sądowego, w tym kosztów zastępstwa prawnego, według norm przepisanych.

W odpowiedziach na skargi Komisja do spraw reprywatyzacji nieruchomości [...] wniosła o ich oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Postanowieniem z dnia [...] października 2019 r., na podstawie art. 111 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. z 2019 r. Dz. U. poz. 2325 ze zm.) sprawy zarejestrowane pod sygn. akt I SA/WA 1275/19 oraz pod sygn. akt I SA/WA 1349/19 Sąd połączył do wspólnego rozpoznawania i rozstrzygania, i prowadzenia ich pod jedną sygnaturą akt I SA/Wa 1275/19.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Przede wszystkim wyjaśnić należy, że sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji, orzekając w sprawie, nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. z 2019 r. Dz. U. poz. 2325 ze zm.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Analiza zebranego w niniejszej sprawie materiału dowodowego wskazuje na niezasadność skarg.

Jako podstawę swojej decyzji Komisja powołała art. 29 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 30 ust. 1 pkt 4a ustawy z dnia 9 marca 2017 r. o szczególnych zasadach usuwania skutków prawnych decyzji reprywatyzacyjnych dotyczących nieruchomości [...], wydanych z naruszeniem prawa (tj. z 2018 r. Dz. U. poz. 2267). Przepisy te stanowią, że Komisja uchyla decyzję reprywatyzacyjną w całości i przekazuje sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi, który wydał ostateczną decyzję reprywatyzacyjną, jeżeli decyzja ta została wydana z naruszeniem prawa, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Komisja wydaje decyzję, o której mowa w art. 29 ust. 1 pkt 2-4 m.in., jeżeli stwierdzi inne (niż wcześniej wymienione) naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, w szczególności m.in., jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy.

Przechodząc do oceny prawidłowości wydanej decyzji Komisji, wyjaśnić należy, że materialnoprawną podstawę decyzji o ustaleniu i wypłacie odszkodowania za grunt nieruchomości, która została przejęta na własność Państwa na podstawie art.7 ust. 2 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze [...] (Dz. U. Nr 50, poz. 279) stanowił art. 215 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. z 2020 r. Dz. U. poz. 65 ze zm.). Zgodnie z jego treścią przepisy tej ustawy dotyczące odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości stosuje się odpowiednio do domu jednorodzinnego, jeżeli przeszedł on na własność państwa po dniu [...] kwietnia 1958 r., oraz do działki, która przed dniem wejścia w życie dekretu wymienionego w ust. 1 mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne, jeżeli poprzedni właściciel bądź jego następcy prawni zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nią po dniu [...] kwietnia 1958 r. W ramach przyznanego odszkodowania poprzedni właściciel bądź jego następcy prawni mogą otrzymać w użytkowanie wieczyste działkę pod budowę domu jednorodzinnego. Oznacza to w rozpatrywanej sprawy, że by organ mógł ustalić i przyznać odszkodowanie, spełnione musiały zostać kumulatywnie dwie przesłanki, czyli:

1 - przejęta w trybie tzw. dekretu [...] działka przed dniem wejścia w życie tego dekretu mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne i jednocześnie 2 - poprzedni jej właściciel bądź jego następcy prawni zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania tą działką po dniu [...] kwietnia 1958 r.

Ponieważ powołany przepis art. 215 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami posługuje się konkretną datą "[...] kwietnia 1958 r." należało w tym przypadku zbadać, czy orzekający w sprawie organ prawidłowo uznał, że przejęta w trybie tzw. dekretu [...] o działka przed dniem wejścia w życie tego dekretu mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne i że byli właściciele nieruchomości lub ich następcy prawni zostali pozbawieni możliwości faktycznego władania nią po dniu [...] kwietnia 1958 r., to znaczy, z czy treści dokumentów, na jakich oparł się organ, można było taki wniosek wyciągnąć. Przy czym zgodnie z utrwalonym, dotychczasowym orzecznictwem sądów administracyjnych przesłanka faktycznej możliwość władania, o której mowa, odnosi się do stanu faktycznego, tzn. takiego, w którym poprzedni właściciel lub jego następcy prawni mogli korzystać z nieruchomości.

Zatem możliwość władania nieruchomością to nie tylko rzeczywiste, fizyczne z niej korzystanie, lecz także sama tylko możliwość takiego korzystania, choćby władający nie czynił z niej takiego użytku (np. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 czerwca 2006 r. sygn. I SA/Wa 2138/05 LEX nr 219405, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 marca 1998 r. sygn. akt IV SA 311/96 LEX nr 45948).

Z treści zaskarżonej decyzji wynika, że w sprawie nie jest sporne, że nieruchomość została objęta działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze [...]. Sporny nie jest także fakt zaistnienia pierwszej przesłanki wynikającej z powołanego art. 215 ust. 2, czyli że nieruchomość położona w [...] przy ul. [...], stanowiąca obecnie działkę ewidencyjną nr [...], mogła być przeznaczona przed dniem wejścia w życie dekretu [...] pod budownictwo jednorodzinne. Zgodnie bowiem z treścią Ogólnego planu zabudowania [...] z dnia [...] sierpnia 1931 r., obowiązującego w dacie wejścia w życie dekretu [...], przedmiotowe działki znajdowały się w strefie, w której obowiązywała zabudowa zwarta o 3 kondygnacjach i 50% powierzchni zabudowania, które mogły być przeznaczone pod budownictwo jednorodzinne. Sąd powyższe stanowisko Prezydenta i Komisji podziela.

Sporne natomiast pozostaje zawarte w decyzji Prezydenta [...] z dnia 15 marca 2012 r. nr [...] ustalenie, że spełniona została druga przesłanka wynikająca z przywołanego przepisu, czyli że poprzedni jej właściciel bądź jego następcy prawni zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania tą nieruchomością po dniu [...] kwietnia 1958 r. Zdaniem Komisji takiego ustalenia nie potwierdzają jednoznacznie znajdujące się w aktach sprawy dokumenty, a w szczególności jedynie dokumenty, na które w uzasadnieniu kwestionowanej decyzji powołał się Prezydent.

Jak wynika z analizy akt sprawy, niewątpliwie wydając decyzję z dnia [...] marca 2012 r. nr [...] organ miał utrudnione możliwości prawidłowego ustalenia stanu faktycznego sprawy, choćby z powodu upływu znacznego okresu czasu (54 lata) i problemami związanymi z odnalezieniem kompletnej dokumentacji archiwalnej, w tym i wieczystoksięgowej. Fakt ten nie zwalniał jednak organu od należytego, zgodnego z obowiązującymi zasadami wynikającymi z przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego prowadzenia przed wydaniem rozstrzygnięcia postępowania administracyjnego zmierzającego do ustalenia stanu faktycznego sprawy, który następnie winien być skonfrontowany z normą prawną zawartą w powołanym art. 215 ust.

2. Organ powinien był także w uzasadnieniu wydanej decyzji dokonać oceny wartości dowodowej uzyskanych środków dowodowych i na podstawie tak dokonanej analizy całego zebranego w sprawie materiału dowodowego wydać rozstrzygnięcie w sprawie odszkodowania za przedmiotową nieruchomość. Następnie zgodnie z treścią art. 107 § 3 kpa organ w uzasadnieniu wydanego orzeczenia winien był wskazać fakty, które uznał za udowodnione, dowody, na których się oparł, oraz przyczyny, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. Jest to tym bardziej istotne, że brak spełnienia choćby jednej z przesłanek z art. 215 ust. 2 uniemożliwia ustalenie i przyznanie odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość.

Przypomnieć należy, że w postępowaniu administracyjnym wydanie prawidłowej decyzji w każdym przypadku powinno poprzedzać dokładne ustalenie stanu faktycznego istotnego w sprawie. Art. 77 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego stanowi, że organ administracji publicznej zobowiązany jest w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Jako dowolne należy więc traktować ustalenia faktyczne mogące znaleźć wprawdzie potwierdzenie w materiale dowodowym, ale niekompletnym czy nie w pełni rozpatrzonym. Zarzut dowolności zostaje wykluczony dopiero ustaleniami dokonanymi w całokształcie materiału dowodowego (art. 80 kpa), zgromadzonego i rozpatrzonego w sposób wyczerpujący, a więc przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku niezbędnego wydania decyzji o przekonującej treści.

Sąd stoi na stanowisku, że niewyjaśnienie wszystkich okoliczności mających istotne znaczenie w sprawie oraz nieuzasadnienie decyzji w sposób właściwy narusza podstawowe zasady postępowania administracyjnego. Dlatego też zbadanie podniesionych przez Komisję zagadnień było elementem niezbędnym do dokonania oceny prawidłowości wszczęcia i przeprowadzenia kwestionowanego postępowania.

Tym wymaganiom Prezydent nie sprostał w kontrolowanym postępowaniu odszkodowawczym. Organ nie podjął koniecznych poszukiwań dowodowych, które pozwoliłyby na wykazanie, że poprzedni właściciel bądź jego następcy prawni zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania sporną nieruchomością po dniu [...] kwietnia 1958 r. Nie wyjaśnił nadto, czemu tak uczynił, czyli nie wyjaśnił, dlaczego w swoich rozważaniach nie uwzględnił innych materiałów dowodowych, nie wyjaśnił powodów dla których innym dowodom odmówił ewentualnie wiarygodności i mocy dowodowej. Chociaż organ pozostaje zgodnie z treścią art. 80 kpa swobodny w ocenie zebranych dowodów, to jednakże podkreślić należy, że musi on wpierw wykazać, że podjął próby zdobycia niezbędnych do prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy materiałów, jak również że zwracał się on do właściwych jednostek lub instytucji celem ustalenia, czy są w posiadaniu potrzebnej dokumentacji, która pozwoliłaby w przypadku kontrolowanego postępowania na określenie spełnienia (lub niespełnienia) ustawowej przesłanki "pozbawienia możliwości władania po [...] kwietnia 1958 r." Taki obowiązek organu wynika wprost z art. 7 kpa. Brak prawidłowego ustalenia rzeczywistego stanu faktycznego sprawy uniemożliwia organowi jego prawidłowe skonfrontowanie z odpowiednią normą prawną.

W ocenie Sądu z analizy akt sprawy wynika, że jej stan faktyczny nie został przez organ orzekający o przyznaniu odszkodowania wyjaśniony dostatecznie do podjęcia przez organ odszkodowawczy prawidłowej i znajdującej oparcie w zebranym i w całości przeanalizowanym materiale dowodowym decyzji. Warunkiem prawidłowego zastosowania przepisu prawa jest bowiem pokrywanie się hipotetycznego, wynikającego z normy prawnej stanu i stanu faktycznego ustalonego w danej sprawie przez organ. W tej sytuacji umykają spod prawidłowej i jednoznacznej kontroli Sądu zawarte w obu skargach zarzuty naruszenia przez Komisję prawa materialnego, czyli art. 215 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, nie jest bowiem możliwa poprawna analiza prawidłowości subsumcji faktu "pozbawienia możliwości władania po [...] kwietnia 1958 r.", który organ odszkodowawczy uznał za spełniony i udowodniony w rozpatrywanej sprawie, natomiast Komisja zajęła w tej kwestii całkiem przeciwne stanowisko, pod zastosowaną normę prawną (art. 215 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami).

Zgodzić się należy zatem ze stanowiskiem Komisji, że za co najmniej przedwczesne należy uznać stanowisko Prezydenta, zgodnie z którym w rozpatrywanej sprawie dotyczącej ustalenia i przyznania odszkodowania w trybie art. 215 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami spełniona została przesłanka, zgodnie z którą poprzedni właściciel przejętej nieruchomości bądź jego następcy prawni zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nią po dniu [...] kwietnia 1958 r. Takie stwierdzenie nie znajduje odpowiedniego oparcia w zebranym materiale dowodowym, a co ważniejsze nie wynika i nie zostało skonfrontowane przez organ z całością istniejącego materiału dowodowego. Oznacza to, że zapadła decyzja odszkodowawcza wydana została z naruszeniem przepisów art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 kpa, które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Na marginesie jedynie należy zauważyć, że Sądowi orzekającemu znana jest treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia [...] czerwca 2011 r. sygn. akt [...], zgodnie z którym art. 215 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami w zakresie, w jakim pomija stosowanie przepisów tej ustawy dotyczących odszkodowań za wywłaszczone nieruchomości do nieruchomości, które przeszły na własność gminy (...) lub państwa na podstawie dekretu [...], innych niż domy jednorodzinne, jeżeli przeszły one na własność państwa po [...] kwietnia 1958 r., i działek, które przed dniem wejścia w życie powołanego dekretu mogły być przeznaczone pod budownictwo inne niż jednorodzinne, jeżeli poprzedni właściciele lub ich następcy prawni zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nimi po [...] kwietnia 1958 r., jest niezgodny z art. 64 ust. 2 w związku z art. 32 ust. 1 oraz w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

Zwrócić należy uwagę, że w piśmiennictwie podniesione zostały wątpliwości co do zasadności nieobjęcia przepisem art. 215 ust. 2 stanów faktycznych zaistniałych po dniu [...] kwietnia 1958 r. (por. Mirosław Gdesz (w:) G. Bieniek, M. Gdesz, S. Kalus, G. Matusik, E. Mzyk. Ustawa o gospodarce nieruchomościami. Komentarz, LexisNexis 2012, s. 1046). Z punktu 8 uzasadnienia powyższego wyroku Trybunału wynika, że niekonstytucyjność art. 215 ust. 2 została stwierdzona z uwagi na jego niezupełność z punktu widzenia wymogów konstytucyjnych. Oznacza to, że Trybunał orzekł o niezgodności z Konstytucją tego, że w przepisie zostało coś przez ustawodawcę pominięte, a zgodnie z Konstytucją powinno być unormowane. Skutkiem orzeczenia stwierdzającego niekonstytucyjność zaskarżonego przepisu w zakresie, w jakim pomija określone regulacje, nie jest utrata mocy obowiązującej zakwestionowanego przepisu. Wyrok Trybunału wskazuje na potrzebę ustanowienia regulacji prawnych niezbędnych dla realizacji norm konstytucyjnych.

Następstwem wyroku jest zatem konieczność stosownej aktywności ustawodawcy. W świetle powyższych rozważań Trybunału Konstytucyjnego uznać należy, że art. 215 ust. 2 mógł być podstawą prawną zaskarżonej decyzji w brzmieniu istniejącym w dniu wydania decyzji odszkodowawczej (np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 listopada 2019 r. sygn. akt I OSK 546/18).

W tej sytuacji przejść należy obecnie do oceny zasadności postawionych w obu skargach zarzutów.

Odnosząc się do konkretnych zarzutów zawartych w skardze złożonej przez Miasto [...], wyjaśnić należy, że w ocenie Sądu, co do zasady dopuszczalna jest możliwość zaskarżenia do sądu administracyjnego jedynie uzasadnienia decyzji lub jego części, z uwagi na rolę, jaką spełnia ono w ramach dokonanego przez organ rozstrzygnięcia. Nie zmienia to jednak faktu, że brak jest dotychczas pełnej zgodności co do określenia zakresu (przedmiotu) zaskarżenia w takim przypadku, a także powiązanego z nim zakresu kompetencji kasacyjnych sądu w razie uwzględnienia takiej skargi. Istota rozbieżności w poglądach sprowadza się do kwestii, czy jest dopuszczalne wniesienie skargi skierowanej jedynie przeciwko uzasadnieniu decyzji administracyjnej - z wyłączeniem kwestionowania samego rozstrzygnięcia, a w rezultacie, czy jest dopuszczalne uchylenie przez sąd administracyjny decyzji w części obejmującej wyłącznie jej uzasadnienie (zob. Turski, "Uchylenie przez sąd administracyjny decyzji w części obejmującej wyłącznie uzasadnienie lub jego fragmenty" ZNSA 1 (70) 2017).

Sąd w składzie orzekającym odrzuca koncepcję, że w razie uznania za zasadną skargi o zakresie zaskarżenia zawężonym przez skarżącego tylko do uzasadnienia danej decyzji bądź jego części, sąd jest władny uchylić tę decyzję wyłącznie w części dotyczącej uzasadnienia, pozostawiając w obrocie prawnym osnowę decyzji. Zdaniem Sądu ani rozstrzygnięcie, ani uzasadnienie nie mogą bowiem funkcjonować w obrocie prawnym samodzielnie, niezależnie od siebie. Uzasadnienie nie może więc być wyeliminowane z tego obrotu przez sąd administracyjny bez jednoczesnego wyeliminowania rozstrzygnięcia. Takie orzeczenie rodziłoby niemożliwe do zaakceptowania skutki prawne. Istotnym jest także, że wobec tego wniesienie skargi przeciwko uzasadnieniu decyzji zawsze oznacza zaskarżenie decyzji jako całości, której poszczególne elementy są ze sobą nierozerwalnie związane i stanowią integralną całość.

W konsekwencji uwzględnienie skargi z powodu wadliwości wyłącznie uzasadnienia zawsze skutkuje uchyleniem decyzji administracyjnej jako całości (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 listopada 2018 r. sygn. akt I SA/Wa 920/18). W ocenie Sądu skarga skierowana tylko przeciwko wybranym fragmentom uzasadnienia decyzji może być oddalona w przypadku, gdy podnoszone przez skarżącego ewentualne wady zakwestionowanego uzasadnienia nie mają wpływu na wynik sprawy. W rozpoznawanej sprawie zaistniała taka sytuacja, bowiem zarzucane przez Miasto błędy, w jego ocenie znajdujące się w określonych częściach uzasadnienia decyzji Komisji, stanową jedynie polemikę z zawartym w uzasadnieniu w zaskarżonej decyzji stwierdzeniami Komisji, z którymi skarżące Miasto się nie zgadza. Oznacza to, że w ocenie Sądu decyzja Komisji nie zapadła w kwestionowanych przez Miasto fragmentach z naruszeniem przepisów prawa, które miało lub mogło mieć wpływ na wynik sprawy, co obligowało Sąd do oddalenia skargi, szczególnie w sytuacji, w której skarżące Miasto wyraźnie podkreśliło, że nie kwestionuje prawidłowości wydanego przez Komisję rozstrzygnięcia i konieczności uchylenia decyzji odszkodowawczej Prezydenta z dnia [...] marca 2012 r. nr [...].

Drugiej skargi złożonej przez K.S. w ocenie Sądu również nie można uznać jej za uzasadnioną.

W uzasadnieniu skargi podniesiono, że Komisja podała niewłaściwą datę publikacji decyzji, co mogło mieć wpływ na ocenę skuteczności wniesienia skargi. Zarzut ten jest co prawda uzasadniony, jednakże w ocenie Sądu pozostaje on bez wpływu na sposób rozstrzygnięcia sprawy. Jak wyjaśniła w odpowiedzi na skargę Komisja, a wyjaśnienia te Sąd uznał za wystarczające, w komunikacie zawiadamiającym o wydaniu decyzji nastąpiła oczywista omyłka pisarska, ponieważ omyłkowo wpisano datę wydania decyzji przez Komisję, a nie datę publikacji decyzji. Niemniej jednak nie podlega wątpliwości okoliczność, że decyzja została opublikowana w dniu [...] kwietnia 2019 r., a co z tym idzie skarga K.S. została złożona przez skarżącą w ustawowym terminie do jej złożenia.

Zawarty w skardze zarzut pominięcia jako strony postępowania K.R. (spadkobiercy dawnej właścicielki nieruchomości) uznać należy za chybiony. Jak wynika z akt sprawy, K.R. utracił przymiot strony w postępowaniu odszkodowawczym, a zatem nie posiadał go także w postępowaniu przed Komisją. Wynika to z faktu, że aktem notarialnym z dnia [...] stycznia 2011 r. K.R. sprzedał (zbył) spadek po H.R. na rzecz osób trzecich, w tym także w [...] części na rzecz skarżącej K.S. W ten sposób przestał być stroną w niniejszym postępowaniu. Na mocy art. 30 § 4 kpa od dnia zawarcia powołanego aktu notarialnego w miejsce K.R. wstąpiła bowiem do postępowania skarżąca będąca jego następcą prawnym. Artykuł 30 § 4 kpa stanowi bowiem, że w sprawach dotyczących praw zbywalnych lub dziedzicznych w razie zbycia prawa lub śmierci strony w toku postępowania na miejsce dotychczasowej strony wstępują jej następcy prawni.

Co do zarzutu dotyczącego niezasadnego kwestionowania przez Komisję istnienia prawa własności H.R. do nieruchomości przy ul. [...] wyjaśnić należy, że w ocenie Sądu Komisja nie przesądziła w uzasadnieniu wydanej decyzji, że akt notarialny, na podstawie którego H.R. nabyła własność przedmiotowej nieruchomości, jako sporządzony przez niemieckiego notariusza jest nieważny. Uznała jedynie, podając przy tym powody takiego stanowiska, że kwestia ta nie została przez Prezydenta dostrzeżona i zbadana w prowadzonym postępowaniu odszkodowawczym, a może mieć ona istotne znaczenie dla sprawy dotyczącej możliwości ustalenia i przyznania odszkodowania.

W ramach prowadzonego postępowania Komisja (będąca ekstraordynaryjnym organem nadzoru) nie miała obowiązku, aby samodzielnie prowadzić szeroko zakrojone postępowanie dowodowe (jaki ma zgodnie z przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego organ orzekający w zwykłym trybie) w celu zbadania i jednoznacznego ustalenia podstaw nabycia przedmiotowej nieruchomości przez H.R. i wyjaśnienia powstałych w tej sprawie poważnych wątpliwości. Prawidłowe i wyczerpujące ustalenie podmiotu uprawnionego w przedmiotowej sprawie stanowi podstawowe zagadnienie w sprawie o odszkodowanie. Zasadnie zatem Komisja, uchylając decyzję odszkodowawczą i zwracając sprawę do Prezydenta, zaleciła by organ ponownie rozpoznając sprawę ustalenia i wypłaty odszkodowania, wyjaśnił tę kwestię kompleksowo, korzystając przy tym z wszelkich dostępnych prawem środków.

W ocenie Sądu, na obecnym etapie postępowania dokonane przez Prezydenta ustalenia w kwestii istnienia prawa własności H.R. do przedmiotowej nieruchomości bez przeprowadzenia właściwego postępowania wyjaśniającego uznać należy za co najmniej przedwczesne. Oznacza to, że ponownie rozpatrując sprawę, Prezydent po przeprowadzeniu dokładnego postępowania wyjaśniającego, w tym zebraniu dokumentów i materiałów dowodowych, możliwych do uzyskania ze względu na upływ ponad [...] lat, ponownie wnikliwie rozpozna tę kwestię, a wyniki tych rozważań omówi w uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia.

Z uzasadnienia złożonej skargi wynika, że również zawarty w niej zarzut niedokładnego wyjaśnienia sprawy i nieprawidłowego ustalenia stanu faktycznego oraz dokonania przez Komisję dowolnej, nie zaś swobodnej oceny zgromadzonego materiału dowodowego nie jest uzasadniony. Zawartą w uzasadnieniu skargi argumentację tego zarzutu stanowi bowiem jedynie polemika skarżącej z ustaleniami dokonanymi przez Komisję, która nie ma wpływu na fakt zasadności stanowiska Komisji, zgodnie z którym uzasadnienie decyzji odszkodowawczej nie spełnia i nie spełniało na dzień wydania decyzji podstawowych wymogów wynikających z art. 107 § 3 kpa, a przeprowadzone przez Prezydenta postępowanie wyjaśniające i dowodowe w tej sprawie uznać należy za co najmniej bardzo pobieżne i dlatego nie dające podstaw do podjęcia rozstrzygnięcia o takiej treści, jak w niej zawarta.

Pozostała jeszcze do wyjaśnienia kwestia zakresu przedmiotowego złożonego wniosku odszkodowawczego. Jak wynika z akt sprawy, kwestia ta jest sporna. Przy czym przypomnieć należy, że treść wniosku, który wszczyna postępowanie administracyjne, zależna jest jedynie od woli wnioskodawcy. Organ administracyjny nie ma żadnych podstaw prawnych, by samodzielnie, bez zgody wnioskodawcy złożony wniosek zmieniać, uzupełniać bądź modyfikować. W tej sytuacji niewątpliwie sprawa ta musi, i to w pierwszej kolejności, zostać jednoznacznie rozstrzygnięta w ponownie prowadzonym przez Prezydenta postępowaniu. Faktem jest, że kwestię tę, jak podniosła Komisja w wydanej decyzji, Prezydent w uzasadnieniu decyzji odszkodowawczej potraktował w sposób co najmniej enigmatyczny, który powoduje, że nie sposób jest jednoznacznie ustalić, za jaki konkretnie obszar nieruchomości dokonał ustalenia i wypłaty odszkodowania.

Podkreślić należy, że Prezydent w wydanej decyzji posługuje się stwierdzeniem "część nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...] powstałej w wyniku parcelacji nieruchomości hipotecznej "[...]" oraz np. "część hip. nr [...], która obecnie stanowi część działki ewidencyjnej nr [...]". Należy zwrócić uwagę, że w przypadku części działek powstałych w wyniku parcelacji wskazane w decyzji powierzchnie, za które przyznano odszkodowanie, są mniejsze niż powierzchnie tych części dawnych działek hipotecznych, które wchodzą obecnie w skład działki nr [...]. W tej sytuacji na podstawie jedynie decyzji odszkodowawczej, bez żadnego odpowiedniego załącznika graficznego, nie sposób ustalić, za które części tych działek hipotecznych (wchodzących obecnie w skład działki nr [...]) zostało ustalone odszkodowanie, a za które nie. Można jedynie przypuszczać, że ograniczenie przyznanego odszkodowania miało związek z usytuowaniem na nieruchomości dawnych budynków szkolnych, jednakże kwestia ta nie została w uzasadnieniu decyzji odszkodowawczej w ogóle wyjaśniona.

W ocenie Sądu, w takiej sytuacji zakres przedmiotowy decyzji odszkodowawczej nie może być prawidłowo określony bez odwołania się do wykonanego przez uprawnionego geodetę odpowiedniego opracowania geodezyjnego, które winno stanowić integralną część wydanej decyzji. Przy ponownym rozpatrywaniu sprawy niewątpliwie pomocne może być złożona na rozprawie przez pełnomocnika skarżącego Miasta "Analiza geodezyjna" z dnia [...] marca 2020 r. sporządzona przez uprawnionego geodetę, która, co należy podkreślić, została wykonana na zlecenie skarżącego Miasta już po wydaniu przez Komisję zaskarżonej decyzji oraz po wniesieniu przez Miasto skargi na decyzję Komisji.

W rozpatrywanej sprawie kwestią zasadniczą, a przy tym sporną między skarżącą a Komisją i nie wyjaśnioną należycie przez Prezydenta [...] nadal pozostaje także istnienie i przebieg ogrodzenia obejmującego m.in. teren przedmiotowej działki, a w szczególności istotne jest ustalenie, czy i kiedy takie ogrodzenie powstało, jaki teren obejmowało oraz kiedy ewentualnie zostało przesunięte lub usunięte. Nie można bowiem ignorować faktu, że ewentualne ogrodzenie terenu (nie przez byłego właściciela) może stanowić przesłankę do uznania, że byli właściciele nieruchomości utracili możliwość władania nią. Dlatego też w tej kwestii, ponownie rozpatrując sprawę, organ winien zebrać i przeanalizować dostępne materiały (w szczególności istniejące zdjęcia lotnicze, w tym te z lat najbliższych dacie [...] kwietnia 1958 r.) i dokumenty. Materiały te mogą także ułatwić ustalenie sposobu wykorzystania terenu działki nr [...], a w szczególności jednoznaczne określenie, które części tej nieruchomości stanowiły zabudowania szkolne, boisko i tereny zielone.

Co do zawartego w skardze zarzutu dotyczącego błędnego pouczenia w decyzji Komisji wyjaśnić należy, że zgodnie z treścią art. 10 ust. 4 ustawy z dnia 9 marca 2017 r. o szczególnych zasadach usuwania skutków prawnych decyzji reprywatyzacyjnych dotyczących nieruchomości warszawskich, wydanych z naruszeniem prawa (tj. z 2018 r. Dz. U. poz. 2267) decyzje Komisji, z wyłączeniem decyzji, o których mowa w art. 34 ust. 3, oraz postanowienia są ostateczne. Decyzją ostateczną jest zgodnie z art. 16 § 1 kpa decyzja, od której nie służy odwołanie w administracyjnym toku instancji lub wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. W tej sytuacji, skoro od decyzji Komisji nie służy odwołanie, zatem niemożliwe było umieszczanie w pouczeniu decyzji informacji dotyczącej nieistniejącego prawa do zrzeczenia się odwołania i skutkach tego zrzeczenia. Również i ten zarzut uznać należy za niezasadny.

Na zakończenie wyjaśnić jeszcze należy, że Sąd nie podziela stanowiska Komisji co do zakresu dalszego postępowania dowodowego, w tym co do okoliczności, które winny podlegać ustaleniu w postępowaniu prowadzonym przez Prezydenta. W tym zakresie sąd podziela zarzuty skargi Miasta. Analiza uzasadnienia decyzji Komisji prowadzi do wniosku, że Komisja w uzasadnieniu wydanego orzeczenia przedstawiła prawidłowy sposób rozumienia art. 215 ust 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Komisja wskazała bowiem, że przez faktyczne władanie rozumie się nie tylko efektywne korzystanie z nieruchomości ale także możliwość takiego korzystania, choćby władający nieruchomością nie czynił z niej użytku. Wskazała również, że negatywna przesłanka pozbawienia faktycznej możliwości władania nieruchomością po dniu [...] kwietnia 1958 r. może być wykazana wyłącznie poprzez ustalenie faktycznego przejęcia władztwa nieruchomością przez Państwo.

Jednak w uzasadnieniu decyzji Komisja prezentuje wadliwy sposób rozumienia wynikającej z art. 215 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami przesłanki pozbawienia dotychczasowego właściciela możliwości władania nieruchomością. Komisja nakazała bowiem Prezydentowi w ponownie prowadzonym postępowaniu zbadanie, czy poprzedni właściciele bądź ich następcy prawni władali nieruchomością przed dniem [...] kwietnia 1958 r., a następnie kiedy pozbawieni zostali możliwości władania. Innymi słowy, z uzasadnienia decyzji Komisji wynika, że w jej ocenie dla możliwości przyznania odszkodowania o którym mowa w art. 215 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami konieczne jest by dawny właściciel (lub jego następca prawny) władał nieruchomością przed dniem [...] kwietnia 1958 r. Sąd orzekający nie zgadza się z tym stanowiskiem Komisji.

W ocenie Sądu, z brzmienia przepisu art. 215 ust. 2 zdanie pierwsze ustawy o gospodarce nieruchomościami nie można wyprowadzić wniosku, że przesłanką konieczną dla zastosowania tego przepisu jest faktyczne władanie nieruchomością przez jej dawnych właścicieli lub ich następców prawnych przed dniem [...] kwietnia 1958 r. Skoro w analizowanym przepisie mowa jest o pozbawieniu poprzedniego właściciela faktycznej możliwości władania gruntem, oznacza to, że dla jego zastosowania wystarczająca jest sama faktyczna możliwość władania gruntem przed dniem [...] kwietnia 1958 r. Innymi słowy, nie jest konieczne by właściciel lub jego następca prawny rzeczywiście władał gruntem. Wystarczy by miał faktyczną możliwość władania gruntem.

Podsumowując, Sąd stanął na stanowisku, że decyzja Komisja do spraw reprywatyzacji nieruchomości [...] z dnia [...] kwietnia 2019 r. nr [...] jest prawidłowa, ponieważ decyzja Prezydenta z dnia [...] marca 2012 r. nr [...], z powodów wyjaśnionych przez Sąd powyżej, narusza przepisy postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Nie zostało prawidłowo wyjaśnione i udokumentowane w toku postępowania poprzedzającego jej wydanie, czy rzeczywiście najogólniej rzecz ujmując, dawni właściciele mieli faktyczną możliwość korzystania z nieruchomości po dniu [...] kwietnia 1958 r. Naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, mogło bowiem doprowadzić do przyznania odszkodowania pomimo niespełnienia łącznie obu przesłanek wynikających z art. 215 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami.

W tej sytuacji Sąd uznał, że w rozpatrywanej sprawie spełnione zostały przesłanki, o których mowa w art. 30 ust. 1 pkt 4a ustawy z dnia 9 marca 2017 r., co z kolei uzasadniało zastosowanie przez Komisję art. 29 ust. 1 pkt 3 powołanej ustawy, a w konsekwencji uchylenie decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Prezydentowi. Podkreślić należy, co było już wyjaśniane powyżej, że przekazanie przez Komisję sprawy do rozpoznania organowi, który ją wydał, uzasadnione jest zakresem postępowania dowodowego, który ma zostać ponownie przeprowadzone. Wyjaśnieniu podlegać ma bowiem zaistnienie jednego z dwóch warunków, od spełnienia których uzależnione jest przyznanie wnioskowanego odszkodowania. Oceniając tę kwestię, Sąd miał również na uwadze, że wobec obszerności materiału dowodowego, zarówno już istniejącego, jak i pozostałego do uzupełnienia, niezwykle istotne jest zapewnienie stronom postępowania możliwości udziału w tym postępowaniu (art. 10 § 1 kpa), a w szczególności możliwości ewentualnego zakwestionowania wydanego przez organ I instancji rozstrzygnięcia, poprzez możliwość skorzystania z uprawnienia do złożenia odwołania, skutkującego ponownym rozpatrzeniem sprawy przez organ II instancji, czyli zachowanie zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego (art. 16 kpa).

Na zakończenie wyjaśnić również należy, że zauważony przez Sąd nieprawidłowy sposób rozumienia przez Komisję wynikającej z art. 215 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami przesłanki pozbawienia dotychczasowego właściciela możliwości władania nieruchomością nie ma w ocenie Sądu wpływu na prawidłowość wydanej decyzji, ponieważ rozpoznający ponownie sprawę organ związany będzie, zgodnie z art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania zawartymi przez Sąd w uzasadnieniu niniejszego orzeczenia.

Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. z 2019 r. Dz. U. poz. 2325) orzekł jak w sentencji.