Uzasadnienie
Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast decyzją z dnia [...] grudnia 2003 r., [...], utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 2003 r., nr [...], o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności przejęcia w posiadanie przez gminę W. gruntu przy ul. [...] w W. W uzasadnieniu decyzji przedstawiony został następujący stan sprawy.
Z wnioskiem w tym zakresie wystąpili M. S. i J. S. Odmawiając uwzględnienia wniosku Wojewoda [...] przyjął, że żądanie nie dotyczy sprawy rozstrzygniętej decyzją administracyjną. Grunt przy ul. [...] w W. został objęty działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279) i zgodnie z art. 1 tego dekretu stał się własnością gminy m.st. Warszawy. Obejmowanie w posiadanie gruntów następowało na podstawie rozporządzenia z dnia 7 kwietnia 1946 r. w sprawie obejmowania gruntów w posiadanie przez gminę m.st. Warszawy (Dz. U. Nr 16, poz. 112), a następnie na podstawie rozporządzenia z dnia 27 stycznia 1948 r. Przedmiotowy grunt został objęty w posiadanie w dniu 19 kwietnia 1948 r., tj. z dniem ogłoszenia Dziennika Urzędowego Nr 10 Rady Narodowej i Zarządu Miejskiego m.st. Warszawy. Artykuł 156 Kodeksu postępowania administracyjnego ma zastosowanie wyłącznie do aktów administracyjnym rozstrzygających sprawę, a więc decyzji. Przejęcie gruntu w posiadanie przez gminę nie jest decyzją administracyjną w rozumieniu k.p.a. - zatem brak jest podstaw prawnych do wszczęcia postępowania w tej sprawie.
Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast oceniając decyzję Wojewody [...] wskazał, że zgodnie z art. 4 dekretu o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy terminy i tryb obejmowania gruntów regulowało rozporządzenie Ministra Odbudowy wydane w porozumieniu z Ministrem Administracji Publicznej z dnia 27 stycznia 1948 r., a wcześniej rozporządzenie z dnia 7 kwietnia 1946 r. Obejmowanie gruntów następowało w trybie ogłoszenia Zarządu Miejskiego W., publikowanego w Dzienniku Urzędowym. Od dnia publikacji rozpoczynał bieg termin do zgłoszenia wniosku o ustanowienie na gruncie własności czasowej.
Artykuł 156 k.p.a stanowi o postępowaniu w stosunku do decyzji administracyjnych. Ustalenie charakteru prawnego ogłoszenia o objęciu gruntu w posiadanie musi być oceniane w świetle rozporządzenia Prezydenta RP z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnym, które dzieliło decyzje na orzeczenia i zarządzenia (art. 72 ust. 1). Artykuł 75 ust. 1 rozporządzenia wymieniał elementy niezbędne decyzji - podstawę prawną, datę, osnowę, oznaczenie rodzaj, podpis oraz wskazanie, czy przysługuje odwołanie lub skarga.
Ogłoszenie o objęciu gruntu w posiadanie nie tworzy nowego stosunku prawnego, gdyż skutek prawny - zmiana właściciela nieruchomości - nastąpił z mocy prawa, bez konieczności potwierdzenia tego w trybie postępowania administracyjnego poprzez wydanie decyzji.
Wobec powyższego Wojewoda [...] prawidłowo orzekł o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności objęcia gruntu w posiadanie.
Decyzja Wojewody [...] nie narusza też art. 10 k.p.a. Odmowa wszczęcia postępowania oznacza, że postępowanie nie było prowadzone, co oznacza, że strony nie mogły w nim uczestniczyć.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skarżący podnieśli, że wydane decyzje naruszają art. 7 k.p.a., § 1 i 2 rozporządzenia z dnia 27 stycznia 1948 r. w związku z art. 4 dekretu o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy, a ponadto art. 8, 10 § 1, art. 12, 36 i 107 k.p.a.
Dla skutecznego przejęcia własności konieczne było objęcie gruntu w posiadanie. Paragraf 2 rozporządzenia z 1948 r. wskazuje elementy, które powinno zawierać ogłoszenie. Wbrew stanowisku organów ogłoszenie takie zawierało elementy niezbędne do uznania, że jest to decyzja administracyjna. Organ odwoławczy z mocy art. 140 k.p.a. był zobowiązany do umożliwienia stronie zapoznanie się, przed wydaniem decyzji, z aktami sprawy i wypowiedzenie się przed wydaniem decyzji.
Artykuły 12, 36 § 1 i art. 8 k.p.a. określają terminu załatwiania spraw. Organ nie powiadomił strony o przyczynach niezałatwienia spraw w terminie. Dotyczy to także organu drugiej instancji. Naruszona została zasada szybkości postępowania (art. 12k.p.a.).
Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast błędnie powołał art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., skoro utrzymał w mocy decyzją Wojewody [...]. Narusza to art. 107 §1 k.p.a.
Odpowiadając na skargę Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Przede wszystkim należy wskazać, że art. 156 § 1 k.p.a. określa przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji (postanowień kończących postępowanie). Ogłoszenie o objęciu przez gminę W. określonych nieruchomości nie jest decyzją administracyjną, zatem nie mają do niego zastosowania powołane przepisy.
Sąd podzielił pogląd Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast, że objęcie gruntu w posiadanie przez gminę W. nie tworzyło nowego stanu prawnego, ukształtowanego wcześniej dekretem o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy. Przepisy rozporządzenia Ministra Odbudowy z dnia 27 stycznia 1948 r. w sprawie obejmowania w posiadanie gruntów przez gminę m.st. Warszawy ustala tryb, w jakim następuje objęcie gruntu w posiadanie. Przepis § 1 rozporządzenia ma następujące brzmienie: "Obejmowanie w posiadanie przez gminę m.st. Warszawy gruntów na obszarze m.st. Warszawy, nie objętych dotychczas na podstawie rozporządzenia Ministra Odbudowy z dnia 7 kwietnia 1946 r. (Dz. U. RP Nr 16 poz. 112), następuje w drodze ogłoszeń Zarządu Miejskiego m.st. Warszawy, podanych do publicznej wiadomości przez zamieszczenie w organie urzędowym Zarządu Miejskiego i w jednym z poczytnych pism codziennych wydawanych w Warszawie oraz przez rozplakatowanie.". Z kolei § 3 rozporządzenia stwierdza, iż "Grunty uważa się za objęte w posiadanie z dniem wydania numeru organu urzędowego Zarządu Miejskiego, w którym zamieszczono ogłoszenie".
Analiza tych unormowań musi być dokonywana w zestawieniu z przepisami dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy /Dz. U. Nr 50 poz. 279/, a w szczególności art. 4 i art. 7 ust.
1. Przepis art. 7 ust. 1 dekretu czynności "objęcia w posiadanie gruntu" przez gminę, nadał takie znaczenie prawne, iż od dnia objęcia w posiadanie gruntu należy liczyć początek terminu do zgłoszenia wniosku o przyznanie własności czasowej.
Skoro tak, to prawne pojęcie "objęcia w posiadanie gruntów" należy łączyć z określoną datą, którą winno określić rozporządzenie, wydane na podstawie art. 4 dekretu. Według tego przepisu rozporządzenie ustala termin i tryb obejmowania w posiadanie przez gminę m.st. Warszawy gruntów określonych w art. 1 dekretu.
W paragrafie. 1 rozporządzenia posłużono się określeniem "obejmowanie" gruntów w posiadanie, co wskazuje na zespół czynności w czasie niedokonanym, a więc tryb obejmowania w posiadanie. W określonym trybie Zarząd Miejski miał obowiązek podania do publicznej wiadomości o przystąpieniu do obejmowania gruntów w posiadanie, dokonując ogłoszeń o tym w organie urzędowym Zarządu Miejskiego, w poczytnym piśmie codziennym oraz przez rozplakatowanie. Skutek prawny objęcia gruntu w posiadanie przez gminę nie wiąże się jednak ze wszystkimi czynnościami, o których mowa w § 1 rozporządzenia, występującymi łącznie. Skutek taki bowiem określony został w § 3 rozporządzenia, który wprost stanowi, że grunty uważa się za objęte w posiadanie "z dniem wydania numeru organu urzędowego Zarządu Miejskiego".
Wskazane w skardze naruszenie art. 12, 36 § 1 i 8 k.p.a. nie miało wpływu na treść rozstrzygnięcia. Nie miało także wpływu powołanie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. Decyzja ta została bowiem sprostowana w tym zakresie postanowieniem z dnia [...] lutego 2004 r.
Z powyższych względów Sąd orzekł, jak w sentencji na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).