Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia [...] maja 2009 roku nr [...]Naczelny Dyrektor Archiwów Państwowych na podstawie art. 134 k.p.a. w związku z art. 52 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm. dalej ppsa) stwierdził uchybienie terminu do złożenia wezwania do usunięcia naruszenia prawa w odniesieniu do aktu ustalenia z dnia [...] czerwca 2003 roku.
W uzasadnieniu organ administracji wskazał, że aktem z dnia [...] czerwca 2003 roku Naczelny Dyrektor Archiwów Państwowych ustalił Związek Gmin [...] (zwany dalej Związkiem) jako samorządową osobę prawną zobowiązaną do zorganizowania i prowadzenia archiwum zakładowego. W piśmie z dnia 22 grudnia 2008 roku, stanowiącym odpowiedź na zapowiedzianą przez Archiwum kontrolę postępowania z materiałami archiwalnymi, Związek wyraził stanowisko co do braku podstaw do jej przeprowadzenia. W odpowiedzi Naczelny Dyrektor Archiwów poinformował stronę o tym jaki jest charakter prawny aktu ustalenia oraz o trybie i terminie jego zaskarżenia. Pismem z dnia 20 kwietnia 2009 roku Związek wezwał Naczelnego Dyrektora do usunięcia naruszenia prawa poprzez uchylenie decyzji z dnia [...] czerwca 2003 roku. W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia organu wskazał, że akt ustalenia nie ma charakteru decyzji w rozumieniu Kpa, jest natomiast aktem z zakresu administracji publicznej, który dotyczy uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa.
Zgodnie z art. 52 § 3 p.p.s.a. akt taki może być zaskarżony do sądu po uprzednim wezwaniu na piśmie właściwego organu w terminie czternastu dni od dnia, w którym skarżący dowiedział się lub mógł dowiedzieć się o wydaniu aktu. Skutków wynikających z uchybienia terminu można uniknąć dopiero poprzez przywrócenie terminu. Związek nie wniósł o przywrócenie terminu do złożenia wezwania zatem zostało one wniesione ze znacznym uchybieniem terminu, co obligowało organ do wydania zaskarżonego postanowienia.
Na powyższe postanowienie z dnia [...] maja 2009 roku skargę w terminie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożył Związek Gmin [...] wnosząc o jego uchylenie.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumenty podniesione w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Zgodnie z brzmieniem art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego. Uwzględnienie skargi następuje tylko w przypadku stwierdzenia naruszenia przepisów prawa materialnego lub istotnych wad w przeprowadzonym postępowaniu.
W rozpoznawanej sprawie wady tego rodzaju, w kontrolowanym postępowaniu, wystąpiły.
Kontrolą sądową objęto postanowienie organu administracji wydane w trybie art. 134 k.p.a. w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu przez skarżącego do złożenia wezwania do usunięcia naruszenia prawa. Przepis art. 134 kpa stanowi, że organ odwoławczy stwierdza w drodze postanowienia niedopuszczalność odwołania oraz uchybienie terminu do wniesienia odwołania. Przepis ten może zostać zastosowany wyłącznie w przypadku stwierdzenia przez organ wniesienia odwołania (ewentualnie zażalenia) z uchybieniem ustawowego terminu do jego dokonania. Nie jest natomiast możliwe stosowanie tego przepisu do innych środków prawnych. Zatem za wadliwe należy uznać rozstrzygnięcie organu zawarte w zaskarżonym postanowieniu, którym organ stwierdził uchybienie terminu do złożenia wezwania do usunięcia naruszenia prawa.
W doktrynie postępowania administracyjnego wezwanie do usunięcia naruszenia prawa określane jest jako środek prawny służący zakwestionowaniu przez legitymowany podmiot określonego działania organu administracji publicznej w celu doprowadzenia do jego uchylenia lub zmiany. Jego istotą i celem jest stworzenie dodatkowych możliwości autorewizji własnego działania przez ten organ, który podjął kwestionowany akt i to tylko w związku z zagrożeniem wniesienia skargi do sądu (tak: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komenatarz pod redakcją Tadeusza Wosia. Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis 2005).
Natomiast art. 52 p.p.s.a. określa warunki dopuszczalności skargi i wskazuje, jakie środki zaskarżenia lub wezwania do usunięcia naruszenia prawa przed złożeniem skargi muszą zostać wyczerpane. Tryby te są różne w zależności od rodzaju skarżonego aktu. I tak w przypadku aktu administracyjnego skarga musi być poprzedzona wezwaniem do usunięcia naruszenia prawa w terminie 14-tu dni od dnia, w którym skarżący dowiedział się lub mógł dowiedzieć się o wydaniu aktu (art. 52 § 3 p.p.s.a.). Jednak kwestie warunkujące wniesienie skargi oraz termin i tryb do jej wniesienia, uregulowane są w procedurze sądowoadministracyjnej, należą zatem do wyłącznej kognicji sądu. Organ administracji ma bowiem prawo stosować procedurę administracyjną, nie ma natomiast uprawnień do stosowania procedury sądowoadministracyjnej.
Mając na uwadze zatem powyższe uchybienia należy stwierdzić, że organ naruszył prawo procesowe tj. art. 134 kpa i art. 52 §3 ppsa w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy. Ponownie rozpoznając sprawę organ ma obowiązek udzielenie odpowiedzi na wezwanie do usunięcia naruszenia prawa.
Mając na uwadze wszystkie omówione okoliczności Sąd na podstawie art. 145 §1 pkt1 lit. c, art. 152 oraz art. 200 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji wyroku.