Uzasadnienie
Decyzją z [...] kwietnia 2021 r. nr [...], Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi (Minister) po rozpatrzeniu odwołania T. M., P. B. i T. B. od decyzji Wojewody [...] z [...] maja 2015 r. nr [...], uchylił zaskarżoną decyzję w całości i umorzył w całości postępowanie przed organem pierwszej instancji.
Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję Ministra z [...] kwietnia 2021 r. złożył P. B. (Skarżący), reprezentowany przez adwokata J. T., zarzucając zaskarżonej decyzji:
- 1. obrazę art. 77 § 1 w związku z art. 107 § 3 K.p.a., w związku z art. 105 § 1 K.p.a., polegającą na błędnej i wybiórczej analizie zebranego materiału dowodowego, sprowadzającej się do zaniechania wszechstronnej analizy wszystkich okoliczności sprawy, wskazujących na przejęcie majątku ziemskiego w [...] w trybie art. 2 ust. 1 lit e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, co skutkowało wydaniem wadliwej decyzji o uchyleniu decyzji organu pierwszej instancji i umorzeniu postępowania w sprawie;
- 2. obrazę art. 8 § 1 i 2 K.p.a., poprzez rozstrzygnięcie, które po 12 latach od faktycznego wznowienia postępowania, kwestionuje podstawę prawną do działania organów administracji do tej pory rozstrzygających sprawę merytorycznie i faktycznie wykorzystuje formalny pretekst by nie zajmować się kluczową dla sprawy kwestią, tj. czy fragment majątku ziemskiego w [...], którego dotyczy żądanie wnioskodawców, był funkcjonalnie związany z resztą gospodarstwa, w ten sposób zaskarżona decyzja oczywiście godzi w zaufanie obywateli do organów władzy publicznej.
Wobec powyższego wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie Ministrowi sprawy do ponownego rozpatrzenia.
W odpowiedziach na skargę, Minister, wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
W toku postępowania Sąd ustalił, że uczestniczka postępowania T. M. zmarła [...] czerwca 2015 r. (odpis skrócony aktu zgonu nr k. 70 akt sądowych).
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy.
Zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.), powoływanej dalej jako "P.p.s.a.", Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych kryteriów Sąd uznał, że skarga jest uzasadniona, bowiem zaskarżona decyzja wydana została z rażącym naruszeniem prawa, co daje podstawę do stwierdzenia jej nieważności.
Na wstępie podkreślić należy, że koniecznym elementem każdego postępowania administracyjnego są jego podmioty, tj. organ, przed którym toczy się postępowanie oraz strona, o której prawach organ administracyjny orzeka w danym postępowaniu. Osoba fizyczna może być stroną postępowania, jeżeli ma zdolność do bycia podmiotem praw i obowiązków, a zatem jeżeli ma zdolność prawną. Zdolność prawną należy zaś oceniać według przepisów prawa cywilnego (art. 30 § 1 K.p.a.). Zgodnie z art. 8 kodeksu cywilnego zdolność prawna osoby fizycznej powstaje z chwilą narodzin, a kończy się z chwilą śmierci. Z powyższego wynika zatem, że status strony przysługujący osobie fizycznej wygasa z chwilą jej śmierci. Osoba zmarła nie może mieć ani zdolności prawnej, ani być podmiotem praw i obowiązków z zakresu prawa administracyjnego. Innymi słowy w stosunku do osoby zmarłej nie można wszcząć, ani prowadzić postępowania, nie mogą też być do niej kierowane wydane w sprawie rozstrzygnięcia.
Podkreślić należy w tym miejscu, że skierowanie decyzji do osoby zmarłej nie może być potraktowane jako okoliczność uzasadniająca ewentualnie wznowienie postępowania w trybie art. 145 § 1 pkt 4 K.p.a. Sąd rozpoznający sprawę w pełni podziela i przyjmuje za własny pogląd wyrażony w wyroku NSA z dnia 9 grudnia 2011 r., w którym wskazano, że możliwość skorzystania przez następców prawnych, którzy z racji tego następstwa stali się dysponentami praw materialnych i powinni od początku brać udział w postępowaniu jako strony nie usuwa wadliwości w postaci rażącego naruszenia prawa związanego ze skierowaniem decyzji do osoby nieżyjącej. Podstawa wznowienia określona w art. 145 § 1 pkt 4 K.p.a. polega na niebraniu przez stronę, bez własnej winy udziału w postępowaniu, a nie na skierowaniu decyzji do osoby nieżyjącej.
Przenosząc powyższe rozważania na grunt przedmiotowej sprawy wskazać należy, że zaskarżona decyzja Ministra z [...] kwietnia 2021 r. skierowana została do T. M., reprezentowanej przez H. M., która jak wynika ze znajdującego się w aktach sądowych sprawy odpisu skróconego aktu zgonu zmarła [...] czerwca 2015 r.
Rozstrzygnięcie Ministra skierowane zatem zostało do osoby zmarłej.
Tym samym, w ocenie Sądu, w rozpoznawanej sprawie zaistniały przesłanki uzasadniające stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji. Jak wskazano decyzję tę skierowano do osoby nieżyjącej, która w chwili jego wydawania nie miała już przymiotu strony, co stanowi rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. Jak już wielokrotnie podkreślano w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, wydanie rozstrzygnięcia w stosunku do osoby zmarłej oznacza, że jest ono obarczone wadą nieważności i powinno być usunięte z obrotu prawnego, aby nie wywoływało skutków prawnych. Nie ma przy tym znaczenia, czy organ prowadząc postępowanie wiedział, że osoba będąca dotychczas stroną postępowania nie żyje, czy też takiej wiedzy nie posiadał. Organ powinien w sposób prawidłowy, na każdym etapie postępowania mieć aktualną wiedzę na temat kręgu podmiotów mających interes prawny w danym postępowaniu (art. 61 § 4 K.p.a. w związku z art. 10 § 1 K.p.a.).
Mając zaś na uwadze, że zaskarżona decyzja podlega wyeliminowaniu z obrotu prawnego ze wskazanej wyżej przyczyny, Sąd nie badał przedmiotowej decyzji merytorycznie pod względem zgodności z prawem.
Rozpoznając ponownie sprawę organ weźmie pod uwagę wskazane wyżej kwestie i ustali aktualny krąg stron postępowania, którym należy zapewnić udział w postępowaniu i do których należy kierować podjęte w sprawie rozstrzygnięcia. Jednocześnie należy podkreślić, że stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji wykluczało rozpoznanie wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji.
Biorąc powyższe pod uwagę Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a. orzekł jak sentencji wyroku.
Rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym nastąpiło na podstawie art. 119 pkt 1 w związku z art. 120 ww. ustawy, zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, jeżeli decyzja lub postanowienie są dotknięte wadą nieważności, o której mowa w art. 156 § 1 K.p.a. lub w innych przepisach albo wydane zostały z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania.