Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie (dalej jako organ/SKO) działając na podstawie art. 127 w związku z art. 17 pkt 1 kpa i art. 138 § 1 pkt 2 kpa oraz art. 1 i 2 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (tekst jedn. Dz.U. z 2018 r. poz. 570) uchyliło decyzję Wójta Gminy [...] Nr GOPS.Ś.5211.47.2021 i przyznało A. B. (dalej jako skarżąca) prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na matkę D. S. na okres od dnia 1 października 2021 r. do dnia 30 listopada 2021 r. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji SKO podało, że podstawę prawną ww. decyzji stanowił art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 111 ze zm., dalej jako ustawa). SKO podało, że art. 17 ust. 1b ustawy został zweryfikowany przez Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13.
Odnosząc się do okresu, na jaki skarżącej przyznano prawo do świadczenia pielęgnacyjnego organ podał, że ze znajdującego się w aktach sprawy orzeczenia lekarza orzecznika ZUS z dnia 19 lipca 2021 r. wynika, iż niezdolność D. S. do samodzielnej egzystencji trwała do dnia 30 listopada 2021 r., a zgodnie z art. 24 ust. 3 ustawy - w przypadku ustalania prawa do świadczeń rodzinnych uzależnionych od niepełnosprawności osoby, prawo do świadczeń rodzinnych ustala się na okres zasiłkowy, chyba że orzeczenie o niepełnosprawności lub orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zostało wydane na czas określony. W takim przypadku prawo do świadczeń rodzinnych ustala się do ostatniego dnia miesiąca, w którym upływa termin ważności orzeczenia, nie dłużej jednak niż do końca okresu zasiłkowego. Ponadto, wg art. 24 ust. 2 ustawy prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego.
W skardze na ww. decyzję A. B. zarzuciła SKO naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.: art. 24 ust. 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych w związku z art. 15 h ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych przez jego niezastosowanie i przyznanie skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego do dnia 30 listopada 2021 r. a nie do upływu 60-tego dnia od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, jednak nie dłużej niż do dnia wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności. Skarżąca zarzuciła też naruszenie art. 24 ust. 2 oraz 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych przez jego niezastosowanie i przyznanie skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego od dnia 1 października 2021 r., a nie od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie stopnia niepełnosprawności, tj. od 21 maja 2021 r.
Na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 a ppsa oraz art. 135 ppsa skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji z dnia 6 kwietnia 2022 r. znak KOA/i255/Sr/22 i ustalenie na jej rzecz prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od dnia 21 maja 2021 r. do upływu 60. dnia od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii (...).
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
Sąd zważył co następuje
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 24 ust. 2 i 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, z tym, że jeżeli w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności, prawo to ustala się począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności.
W świetle zaś art. 24 ust. 4 ustawy prawo do zasiłku pielęgnacyjnego lub świadczenia pielęgnacyjnego ustala się na czas nieokreślony, chyba że orzeczenie o niepełnosprawności lub orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zostało wydane na czas określony. W przypadku wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności na czas określony prawo do zasiłku pielęgnacyjnego lub świadczenia pielęgnacyjnego ustala się do ostatniego dnia miesiąca, w którym upływa termin ważności orzeczenia. Termin ważności orzeczenia o niepełnosprawności został wydłużony przez ustawodawcę w art. 15 h ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych. Przepis ten stanowi, że z przyczyn związanych z przeciwdziałaniem COVID-i9, orzeczenie o niepełnosprawności albo orzeczenie o stopniu niepełnosprawności (...), którego ważność (...) upływa w terminie od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy, zachowuje ważność do upływu 60tego dnia od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, jednak nie dłużej niż do dnia wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności albo orzeczenia o stopniu niepełnosprawności.
Skoro zatem wniosek o ustalenie świadczenia pielęgnacyjnego skarżąca złożyła w sierpniu 2021 r., tj. w ciągu 3 miesięcy od wydania orzeczenia o stopniu niepełnosprawności D. S., to organ powinien zastosować art. 24 ust. 2a ustawy. Sformułowanie z art. 24 ust. 2 ustawy "ustala się" utożsamiane jest z "przyznaje się" - w sytuacji stwierdzenia spełnienia w miesiącu złożenia wniosku wszystkich przesłanek pozytywnych i braku występowania przesłanek negatywnych do uwzględnienia wniosku. Gdy strona domaga się przyznania określonego świadczenia w innej formie niż wymagana przepisami rozporządzenia wykonawczego, to podmiot realizujący świadczenia rodzinne ma obowiązek doręczyć (przesłać) wnioskodawcy formularz wniosku z jednoczesnym pisemnym wezwaniem go do wykonania powyższych powinności w zakreślonym terminie i pouczeniem o skutkach prawnych ich niewykonania w tym terminie. Uzupełnienie braku formalnego wniosku poprzez złożenie go na urzędowym formularzu tj. wykonanie wymaganych przez organ powinności w zakreślonym terminie powoduje, że wniosek wywołuje skutki prawne od pierwotnej daty złożenia żądania (tak NSA w wyroku I OSK 1298/07 z dnia 18 czerwca 2008 r., LEX nr 497576).
Ponadto przepisy ustawy nie wymagają bezwzględnie złożenia wniosku na urzędowym formularzu, nade wszystko nie określają tego wzoru jako jedynego dopuszczalnego. Wzór formularza jest pomocną wskazówką dla strony co do tego jakie dane ma zamieścić we wniosku, a przy tym dane, jakie ma zawierać wniosek określają przepisy ustawy w art. 23 ust.
3. Okoliczność, że wg § 12 rozporządzenia MPiPS z dnia 27 lipca 2017 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o przyznanie świadczeń rodzinnych oraz zakresu informacji, jakie mają być zawarte we wniosku, zaświadczeniach i oświadczeniach o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych (Dz.U.2017, poz.1466) organ prowadzący postępowanie w sprawie świadczeń rodzinnych ma obowiązek udostępniać formularze wniosków oraz innych dokumentów niezbędnych do ustalenia prawa do świadczeń rodzinnych - nie oznacza, że strona, która złoży wniosek zawierający wymagane ustawą dane w innej formie niż na dostępnym w urzędzie druku nie złożyła go prawidłowo. Zresztą ww. rozporządzenie również nie określa jedynego właściwego wzoru wniosku, w § 2 wskazuje jedynie, jakie dane i oświadczenia wniosek powinien zawierać. Wbrew zarzutom skargi, wezwanie skarżącej do uzupełnienia wniosku na formularzu urzędowym, pomimo że złożony wcześniej wniosek zawierał identyczne dane i informacje, na które wykazuje formularz nie może być uznane za błędne. Tym niemniej, skoro w dacie złożenia wniosku w innej formie niż wynika to z uwidocznionej na stronie - https://www.gov.pl/web/rodzina/v-zasilek-pielegnacyjny111 skarżąca spełniała przesłanki do przyznania wnioskowanego świadczenia i na datę jego składnia zostało to udokumentowane, a przy tym wniosek zawierał wszelkie wymagane przepisami dane a jedynie nie był sporządzony na "urzędowym druku", to skoro przepisy ustawy nie wprowadzają wymogu złożenia wniosku na urzędowym formularzu, a przy tym nie określają tego wzoru, to nadmiernym i nieproporcjonalnym formalizmem byłoby przyznanie prawa do wnioskowanego świadczenia dopiero od daty uzupełnienia braku formalnego wniosku poprzez złożenie go na urzędowym formularzu. Dyskusyjne jest zresztą czy można przyjąć, że złożenie wniosku nie na formularzu wg wzoru określonego przez właściwego ministra można uznać za brak formalny wniosku. Jak wskazano, żaden przepis nie wymaga złożenia wniosku na urzędowym formularzu. Wg art. 23 ustawy minister właściwy do spraw rodziny może określić oraz zamieścić na swojej stronie Biuletynu Informacji Publicznej wzory wniosków o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych i oświadczeń niezbędnych do ustalenia prawa do świadczeń rodzinnych, w tym oświadczeń o dochodach członków rodziny. Tak określony przez ministra "wzór wniosku" powinien być traktowany jedynie jako druk pomocny dla wnioskodawcy przy składaniu odpowiedniego wniosku (gdy chodzi o zakres wymaganych ustawą danych) a nie jako jedyny dopuszczalny druk, którego niezachowanie formy mogłoby wywoływać niekorzystne dla strony konsekwencje. Przyznanie skarżącej wnioskowanego świadczenia w późniejszej dacie jedynie z powodu braku zastosowania "urzędowego druku" naruszało zatem jej prawa określone w art. 24 ust. 2a ustawy.
Z kolei, gdy chodzi o treść art. 15 h ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem zwalczaniem COVID-i9, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych – to przepis ten jednoznacznie przesądza zasady końcowego terminu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w okresie stanu zagrożenia epidemicznego. Stąd przyznanie na rzecz skarżącej ww. świadczenia od dnia 1 października 2021 roku do dnia 30 listopada 2021 r. naruszało art. 15 h ww. ustawy.
Z tych względów Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję ją poprzedzającą (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a ppsa i art. 135 ppsa). Decyzję organu II instancji uchylono w całości, co nie oznacza że za niezasadne Sąd uznał przyznane skarżącej świadczenia za 2 miesiące października i listopada 2021 r. Organ I instancji powinien zastosować się do wytycznych zawartych w motywach niniejszego wyroku i wydać pozytywną dla skarżącej decyzję zgodnie ze złożonym przez nią wnioskiem za pełen okres – stosownie do treści art. 24 ust. 2a ustawy i art. 15h ww. ustawy "covidowej".