Uzasadnienie
Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa decyzją z dnia [...] listopada 2005 r. nr [...], po rozpoznaniu odwołania P. Spółki Akcyjnej Oddział Gospodarowania Nieruchomościami w K., zwanego dalej "P.", uchyliła decyzję Wojewody [...] z dnia [...] września 2005 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nabycia z mocy prawa, nieodpłatnie, z dniem 27 maja 1990 r., przez Gminę K., własności nieruchomości położonej w jednostce ewidencyjnej S., obręb [...], oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka nr [...], uregulowanej w księdze wieczystej KW nr [...], opisanej w karcie inwentaryzacyjnej nr [...], i odmówiła stwierdzenia nabycia z mocy prawa, nieodpłatnie, z dniem 27 maja 1990 r., przez Gminę K., własności oznaczonej wyżej nieruchomości.
W uzasadnieniu decyzji Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa podała, że Wojewoda [...] powołaną wyżej decyzją z dnia [...] września 2005 r. stwierdził komunalizację oznaczonej nieruchomości na rzecz Gminy K., z mocy prawa, na podstawie art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. – Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 32, poz. 191 ze zm.). W uzasadnieniu decyzji Wojewoda [...] wskazał, że przedmiotowa nieruchomość stanowiąca w dniu 27 maja 1990 r. własność państwową pozostawała tylko w faktycznym władaniu P., w związku z czym podlegała komunalizacji z mocy prawa na rzecz Gminy K..
W odwołaniu od powyższej decyzji P. podniosło, że posiada decyzję administracyjną o ustaleniu wysokości opłat za zarząd gruntem, w skład którego wchodziła m. in. działka nr [...], co oznacza, że nieruchomość należała do P. w sensie prawnym. Odwołujący się wskazał, iż w niepublikowanym orzeczeniu Sądu Najwyższego z dnia 9 kwietnia 1992 r. III ARN 15/92 przyjęto, że nie jest wykluczone objęcie nieruchomości w zarząd przez czynności faktyczne, będące naturalną konsekwencją aktu nabycia nieruchomości. Wpis w księdze wieczystej prawa własności Skarbu Państwa został dokonany na podstawie orzeczenia o wywłaszczeniu z dnia [...] stycznia 1970 r. na cele budowy [...]. Cel wywłaszczenia został zrealizowany, wobec czego nieruchomość została przekazana w zarząd i użytkowanie odwołującego się. Organ pierwszej instancji nie wziął pod uwagę tej okoliczności naruszając w ten sposób art. 7 kpa. P. powołały się też na art. 46 ustawy z dnia 27 kwietnia 1989 r. o przedsiębiorstwie "Polskie Koleje Państwowe" (Dz. U. Nr 26, poz. 138) podnosząc, że zgodnie z art. 46 ust. 2 tej ustawy funkcje organu założycielskiego pełnił Minister Transportu, Żeglugi i Łączności.
Na podstawie art. 16 ust. 1 i 3 tej ustawy mienie P. stanowiło wydzieloną część mienia ogólnonarodowego, a w jego skład wchodziły środki nabyte przez P. w toku jego działalności. Wobec pozostawania wydzielonego mienia w zakresie kompetencji administracji centralnej rady narodowe i terenowe organy administracji państwowej stopnia podstawowego nie wykonywały wobec tej nieruchomości uprawnień administracyjnych o charakterze władczym, a to wymagane było do stwierdzenia istnienia przesłanek z art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r., co wynika z uchwały Trybunału Konstytucyjnego z dnia 9 grudnia 1992 r. W 13/91 (Dz. U. Nr 97, poz. 486). Komunalizacja nie powinna naruszać stanu nieruchomości [...], bowiem nie komunalizuje się zasadniczo składników mienia należących do przedsiębiorstw, dla których organem założycielskim jest naczelny organ administracji państwowej – w każdym razie bez zgody tych przedsiębiorstw.
Ponadto komunalizacja przedmiotowej nieruchomości wyłączy możliwość przyjęcia, że nieruchomość pozostawała w posiadaniu P., co uniemożliwi zastosowanie art. 34 ustawy o komercjalizacji i restrukturyzacji PKP. W postępowaniu przed organem pierwszej instancji nie dochowano określonego w art. 77 kpa obowiązku zebrania w wyczerpujący sposób i rozpatrzenia całego materiału dowodowego.
Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa, na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 kpa, uchyliła decyzję Wojewody [...] i orzekła o odmowie stwierdzenia nabycia z mocy prawa przez Gminę K. własności przedmiotowej nieruchomości. Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa zwróciła uwagę, że wobec tego, iż komunalizacja z mocy prawa następuje z dniem 27 maja 1990 r., skutek działania art. 5 ust. 1 dotyczy składników mienia, w tym nieruchomego, tylko w ich stanie faktycznym i prawnym istniejącym w dniu 27 maja 1990 r. Decyzje wojewodów mają charakter deklaratoryjny, gdyż potwierdzają zmianę z dniem 27 maja 1990 r. stanu prawnego komunalizowanego mienia lub odmawiają takiego potwierdzenia. Organy orzekające w sprawie komunalizacji mają obowiązek uwzględniać stan prawny nieruchomości istniejący w dniu 27 maja 1990 r. określony wpisami w dokumentacji wieczystoksięgowej i są treścią tych wpisów bezwzględnie związane (wyrok NSA z dnia 22 kwietnia 1998 r. I SA 1616/97, LEX 4580).
Z odpisu księgi wieczystej nr [...] znajdującego się w aktach sprawy wynika, że działka nr [...] została wpisana do tej księgi wieczystej dopiero w dniu [...] czerwca 1998 r. Zatem jako nie istniejąca w dniu 27 maja 1990 r. nie może być przedmiotem komunalizacji dokonanej na podstawie art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. Utrzymanie w mocy decyzji Wojewody [...] spowodowałoby ominięcie procedury postępowania wieczystoksięgowego, zgodnie z którą zmian wpisów w księdze wieczystej dokonuje tylko sąd powszechny w oparciu o dane wynikające z ewidencji gruntów sporządzone na podstawie zmian gruntowych i opracowań geodezyjnych. Stwierdzając nabycie własności działki nr [...] przez Gminę K. Wojewoda [...] działał jako organ niewłaściwy i sprzecznie z danymi ujętymi w księdze wieczystej.
Co więcej wpisy takie mają charakter konstytutywny, a decyzja wojewody stwierdzająca nabycie mienia – charakter deklaratoryjny. Określenie składników mienia objętego decyzjami komunalizacyjnymi podejmowanymi w trybie art. 5 ust. 1 powinno być zgodne z wpisami wieczystoksięgowymi oraz ewidencyjnymi i ta zgodność musi się odnosić do daty 27 maja 1990 r., a nie do daty podejmowania decyzji przez wojewodę (wyrok NSA z dnia 23 marca 1993 r. I SA 1493/92 ONSA 1994 r. nr 1 poz. 380). Ponieważ jednak sporna działka nr [...] aktualnie figuruje w ewidencji gruntów, a gmina K. domaga się jej skomunalizowania, to niniejsze postępowanie nie jest bezprzedmiotowe i nie mogło być umorzone. Skoro jednocześnie nieruchomość ta nie istniała przed dniem 27 maja 1990 r., to nie miały znaczenia w niniejszej sprawie rozważania dotyczące zarządu nią w okresie przed tą datą.
Na decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej Gmina Miejska K. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wnosząc o jej uchylenie w całości z powodu naruszenia art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. przez jego błędną wykładnię. Zdaniem skarżącej, istnienie przedmiotu komunalizacji nie jest uzależnione od tego, czy i jakim przekształceniom geodezyjnym, znajdującym swój wyraz w ewidencji gruntów, nieruchomość uległa po dniu 27 maja 1990 r. To, że dana nieruchomość była oznaczona w tej dacie w inny sposób, niż w dniu wydawania decyzji komunalizacyjnej, nie zmienia zasadniczego faktu, że na dzień 27 maja 1990 r. i dzień wydania decyzji komunalizacyjnej, była i jest to ta sama nieruchomość (określona część powierzchni ziemskiej). Przedmiotem komunalizacji na podstawie ustawy z dnia 10 maja 1990 r. jest mienie, tj. własność i inne prawa majątkowe (art. 44 kc), natomiast wpis w ewidencji gruntów ma charakter informacyjny i nie jest związany z żadnymi skutkami materialnoprawnymi.
Zmiana oznaczenia nieruchomości może nastąpić z przyczyn niezależnych od procesu komunalizacji, np. w związku z modernizacją operatu ewidencji gruntów i budynków, stosownie do przepisów rozporządzenia Ministra Rozwoju Regionalnego i Budownictwa z dnia 29 marca 2001 r. w sprawie ewidencji gruntów i budynków (Dz. U. Nr 38, poz. 454). Działka nr [...] powstała z działki nr [...] o nieuregulowanym stanie prawnym, utworzona operatem ewidencji gruntów z dnia [...] czerwca 1977 r. [...]. W wyniku podziału działki nr [...] powstały działki nr [...] (własność Skarbu Państwa) i nr [...] (własność osoby fizycznej), po czym operatem z dnia [...] lipca 1997 r. [...] działka nr [...] zmieniła oznaczenie na działkę nr [...]. Regulacja mająca na celu doprowadzenie do zgodności zapisów w księdze wieczystej z operatem ewidencji gruntów i budynków nie może być przeszkodą do podjęcia przez wojewodę decyzji stwierdzającej nabycie mienia.
Uznanie w takiej sytuacji komunalizację nieruchomości za niedopuszczalną, z tego powodu, że po dniu 27 maja 1990 r. ujawniono w księdze wieczystej nowe oznaczenie ewidencyjne, jest pozbawione racji i skutkuje naruszeniem art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r.
W odpowiedzi na skargę Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa wniosła o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zajęte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Odnosząc się do zarzutów skargi Komisja wyjaśniła, że działka nr [...] nie była tożsama z nieruchomością istniejącą w dniu 27 maja 1990 r., gdyż posiadała inne granice, inną powierzchnię i inne oznaczenie ewidencyjne, aniżeli nieruchomość istniejąca przed jej wydzieleniem (utworzeniem). Operaty ewidencyjne poprzedzające te zmiany sporządzone w odrębnym trybie i przez inne organy, niż występujące w tym postępowaniu, stanowiły tylko jedną z czynności wstępnych niezbędnych dla utworzenia nowej nieruchomości (działki nr [...]). Nastąpiło to już po dniu 27 maja 1990 r. dlatego, w ocenie organu odwoławczego, do działki nr [...] mogą mieć zastosowania przepisy art. 5 ust. 1.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji orzekając w sprawie nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik postępowania.
Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych przez jego błędną wykładnię oraz art. 138 § 1 pkt 2 kpa przez jego nieprawidłowe zastosowanie, przy czym naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy.
Przede wszystkim należy podkreślić, że istota komunalizacji uregulowanej w art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 27 maja 1990 r. polega na przekształceniu stosunków prawnych polegającym na przejściu z mocy prawa, z dniem 27 maja 1990 r., mienia Skarbu Państwa określonego w tym przepisie na właściwą gminę. Komunalizacji z mocy art. 5 ust. 1 podlega mienie, a więc własność i inne prawa majątkowe (art. 44 kc). Należy zwrócić uwagę, że często mówiąc o własności i innych prawach majątkowych, a więc mówiąc o mieniu, ma się na myśli bardziej przedmioty tych praw, aniżeli same prawa. Każde prawo podmiotowe ma swój przedmiot (materialny, bądź niematerialny). Jeżeli przepis mówi o mieniu położonym na określonym obszarze (np. art. 5 ust. 2 pkt 3, art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r.), to ma raczej na względzie przedmioty praw majątkowych, aniżeli same prawo (T. Dybowski w "Samorząd Terytorialny Zagadnienia prawne i administracyjne" – praca zbiorowa pod red.
A. Piekary i Z. Niewiadomskiego, Warszawa 1998, s. 275). Trzeba więc wyraźnie zaznaczyć, że przedmiotem komunalizacji nie są nieruchomości, czyli części powierzchni ziemskiej stanowiące odrębny przedmiot własności, w tym grunty, lecz przysługujące Skarbowi Państwa prawo własności tych nieruchomości.
Wynika stąd, że na istnienie przedmiotu komunalizacji nie ma wpływu, czy i jakim przekształceniom geodezyjnym, znajdującym swój wyraz w ewidencji gruntów, uległa po dniu 27 maja 1990 r. nieruchomość. Ewidencja gruntów i budynków z istoty swej służy dostarczeniu danych, które mają umożliwić planowanie gospodarcze, planowanie przestrzenne, wymiar podatków i świadczeń, oznaczanie nieruchomości w księgach wieczystych, statystykę publiczną, gospodarkę nieruchomościami (art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. – Prawo geodezyjne i kartograficzne (Dz. U. z 2000 r. Nr 100, poz. 1086 ze zm.). Wpis w ewidencji gruntów ma charakter informacyjny, w związku z czym zmiany w ewidencji gruntów nie powodują zmian w stanie prawnym nieruchomości.
Odrębnym zagadnieniem jest prawidłowe oznaczenie przedmiotu komunalizacji. Skutek prawny przewidziany w art. 5 ust. 1 dotyczy składników mienia, w tym nieruchomości, w ich stanie faktycznym i prawnym istniejącym w dniu 27 maja 1990 r. W sytuacji gdy po 27 maja 1990 r. nieruchomość uległa przekształceniom geodezyjnym, w wyniku których w granicach określonej nieruchomości powstały nowe jednostki ewidencyjne, to oznaczenie przedmiotu komunalizacji w deklaratoryjnej decyzji wojewody jest kwestią odpowiedniego określenia składnika majątkowego podlegającego komunalizacji. Błędny jest pogląd zaprezentowany przez Krajową Komisję Uwłaszczeniową, że w sytuacji takiej przestał istnieć przedmiot komunalizacji. W takim bowiem razie w sprzeczności z powyższym ustaleniem pozostaje rozstrzygnięcie zawarte w zaskarżonej decyzji Komisji, która uchyliła decyzję organu pierwszej instancji i orzekła co do istoty sprawy odmawiając stwierdzenia komunalizacji.
Skoro – jak przyjęła Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa - nie istnieje przedmiot komunalizacji, to postępowanie komunalizacyjne jest bezprzedmiotowe, a zatem należało uchylić decyzję organu pierwszej instancji i umorzyć poprzedzające ją postępowanie (art. 138 § 1 pkt in fine).
Odnosząc się natomiast do zaskarżonego rozstrzygnięcia należy zwrócić uwagę, że odmowa stwierdzenia komunalizacji mienia Skarbu Państwa z mocy prawa może nastąpić wówczas, gdy organ stwierdzi brak przesłanek określonych w art. 5 ust. 1, bądź gdy zachodzą okoliczności wyłączające komunalizację (art. 11 ust. 1). Wymaga to dokonania odpowiednich ustaleń w postępowaniu wyjaśniającym. Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa tego jednak nie badała, natomiast odmowę stwierdzenia komunalizacji oparła na ustaleniu, że działka nr [...] jako nie istniejąca w dniu 27 maja 1990 r., nie może być przedmiotem komunalizacji dokonywanej na podstawie art. 5 ust. 1 pkt 1. Decyzja oparta na takiej przesłance jest błędna i narusza art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r.
Należy wskazać, że w przypadku gdy zachodziła wątpliwość co do przedmiotu komunalizacji, a ściślej biorąc co do oznaczenia zakresu mienia podlegającego komunalizacji, organ odwoławczy mógł skorzystać z uprawnienia przewidzianego w art. 138 § 2 kpa i wydać decyzję kasatoryjną zobowiązując równocześnie organ pierwszej instancji do przeprowadzenia uzupełniającego postępowania wyjaśniającego dotyczącego tej kwestii.
Dodać należy, że w ponownym postępowaniu nie można pominąć obowiązku odniesienia się do okoliczności, na które powoływały się P. wskazujące na swój tytuł prawny do przedmiotowej nieruchomości.
Z przedstawionych przyczyn Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c oraz art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku. O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 200 powołanej ustawy.