Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] maja 2012 r., nr [...] Minister Skarbu Państwa po rozpatrzeniu odwołania F. M. od decyzji Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 2012 r., nr [...] odmawiającej potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy.
Decyzja powyższa zapadła w oparciu o następujący stan faktyczny i prawny sprawy:
Wnioskiem z dnia 19 listopada 2008 r. F. M. zwróciła się do Wojewody [...] o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty za nieruchomości pozostawione poza granicami obecnego państwa polskiego, w postaci majątku [...] i [...], w dawnym województwie [...].
Decyzją z dnia [...] września 2010 r., nr [...] Wojewoda [...] odmówił F. M. potwierdzenia prawa do rekompensaty z uwagi na okoliczność, że nie udowodniła ona, iż właściciel pozostawionych nieruchomości zamieszkiwał w dniu 1 września 1939 r. na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i że opuścił je z przyczyn określonych w art. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz. 1418).
Na skutek wniesionego w sprawie odwołania, decyzją z dnia [...] marca 2011 r. Minister Skarbu Państwa uchylił powyższą decyzję wskazując na naruszenie, przez Wojewodę [...], przepisu art. 7, art. 77 i art. 80 kodeksu postępowania administracyjnego, poprzez niedokładne wyjaśnienie stanu faktycznego w zakresie miejsca zamieszkania właściciela pozostawionej nieruchomości.
Ponownie rozpoznając niniejszą sprawę Wojewoda [...], decyzją z dnia [...] stycznia 2012 r. nr [...], odmówił F. M. potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez M. M. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej z uwagi na niezamieszkiwanie przez dawnego właściciela w dniu 1 września 1939 r. na byłym terytorium państwa polskiego.
Od decyzji powyższej odwołanie do organu wyższego stopnia wniosła F. M., zarzucając organowi m.in. naruszenie art. 80 kpa w zw. z art. 6 ust. 1 pkt 1 i pkt 3 ustawy zabużańskiej oraz art. 76 § 3, art. 75 w zw. z art. 77 § 1 kodeksu postępowania administracyjnego.
Po rozpatrzeniu odwołania oraz zbadaniu akt sprawy, Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] maja 2012 r., nr [...] utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu swego rozstrzygnięcia wskazał, że z akt sprawy bezspornie wynika, iż właścicielem pozostawionych nieruchomości był M. M. Organ odwoławczy powołał się poza tym na przepis art. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. wskazując zakres przedmiotowy i podmiotowy tej ustawy.
Ponadto, powołując się na stanowisko organu pierwszej instancji, że M. M. w dniu 1 września 1939 r. nie zamieszkiwał na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, organ odwoławczy podkreślił, że okoliczność zamieszkiwania w danej miejscowości należy rozpatrywać z punktu widzenia wystąpienia dwóch elementów: obiektywnego – corpus – faktycznego, stałego i trwałego przebywania w danym miejscu oraz subiektywnego animus – uzewnętrznionego zamiaru woli takiego pobytu. Wyjaśnił przy tym szczegółowo pojęcie "miejsce zamieszkania".
Analizując zgromadzony w sprawie materiał dowodowy Minister Skarbu Państwa zgodził się ze stanowiskiem organu pierwszej instancji, że z orzeczenia Państwowego Urzędu Repatriacyjnego w [...] z dnia [...] września 1945 r. wynika, że M. M. pozostawił nieruchomości położone w dawnym województwie [...]. Dokument ten jednak nie określa miejsca zamieszkania właściciela przedmiotowych nieruchomości na dzień 1 września 1939 r. i dlatego nie może być dowodem na okoliczność zamieszkiwania przez niego w pozostawionym majątku w H. Minister Skarbu Państwa podzielił również uwagi Wojewody [...] co do skuteczności oświadczeń świadków S. D. i R. G. Oświadczenia te nie wskazują bowiem miejsca zamieszkania właściciela nieruchomości w dniu 1 września 1939 r. Organ wskazał ponadto, że jako dowód wskazujący miejsce zamieszkania M. M., strona powołała się na pisma z dnia 7 listopada 1939r. i z dnia 19 lutego 1940 r. adresowane do M. M. na adres na H. Jednakże wysyłanie tych pism nie świadczy, zdaniem organu, o tym, że właściciel nieruchomości zamieszkiwał w dniu 1 września 1939 r. na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, zwłaszcza w sytuacji gdy istnieją w tej materii dowody wskazujące na okoliczności przeciwne.
Minister Skarbu Państwa wskazał, że faktu doręczenia przesyłek pod konkretny adres, nie można utożsamiać z miejscem zamieszkania. Ponadto zwrócić należy uwagę wypis z aktu notarialnego z dna [...] września 1937 r., z którego wynika, że sam M. M. oświadczył że zamieszkuje w W. przy ul. [...]. O miejscu zamieszkania pod tym adresem świadczą ponadto, zdaniem organu odwoławczego, zapisy pochodzące z książki meldunkowej lokalu nr [...] przy ul. [...] w W. zapisy te wskazują bowiem, że M. M. dokonał zgłoszenia na zamieszkanie pod tym adresem w dniu 19 marca 1946 r., w rubryce "skąd przybył" wskazano" W. ul. [...]".
Z powyższego wynika, w ocenie Ministra Skarbu Państwa, że w aktach sprawy znajdują się dowody świadczące o tym, że M. M., przed zameldowaniem w W. przy ul. [...], zamieszkiwał kolejno w W. przy ul. [...] i w K. Organ zauważył przy tym, że w dniu 16 września 1937 r. M. M. podpisał w W. pełnomocnictwo notarialne dla adw. T. K., do dokonywania w jego imieniu czynności mających za przedmiot nabyte nieruchomości położone na Kresach Wschodnich.
Reasumując, Minister Skarbu Państwa wskazał, że w związku z faktem, że w dniu 1 września 1939 r. M. M. nie zamieszkiwał na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, nie spełnił przesłanki wynikającej z przepisu art. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. i tym samym jego spadkobierczyni prawa takiego nabyć nie mogła.
Od decyzji powyższej skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyła F. M. W skardze zarzuciła organowi naruszenie m.in.:
- - art. 77 § 1 oraz art. 80 kpa w zw. z art. 76 § 1 kpa poprzez nieuwzględnienie orzeczenia Państwowego Urzędu Repatriacyjnego z dnia [...] września 1945 r., z którego treści wynika, że miejscem zamieszkania M. M. w dniu 1 września 1939 r. była miejscowość H., obecnie [...] oraz nieuwzględnienie dokumentów uzyskanych z Państwowego Centralnego Archiwum [...] stanowiących dokumenty urzędowe, z treści których jednoznacznie wynika, że miejscem zamieszkania M. M. była H. vel [...], pow. [...];
- - naruszenie art. 76 § 3 kodeksu postępowania administracyjnego poprzez nieuzasadnione jego zastosowanie i przeprowadzenie dowodu przeciwko treści dokumentów urzędowych jakim są: orzeczenie PUR-u oraz dwa pisma [...] Banku [...] Oddział w [...];
- - naruszenie art. 75 § 2 kpa poprzez zupełne pominięcie korzystających z domniemania prawdziwości oświadczeń wnioskodawczyni, jako dowodu w sprawie złożonego na okoliczność miejsca zamieszkania M. M., w sytuacji, gdy przepis art. 6 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., jako dowód dopuszcza oświadczenie wnioskodawcy, zgodnie z przepisem art. 75 § 2 kpa;
- - art. 75 kpa poprzez zaniechanie ewentualne przesłuchania wnioskodawczyni;
- - naruszenie zasady wynikającej z art. 6 w zw. z art. 7 i 8 kpa poprzez dokonanie błędnej oceny prawnej okoliczności mających istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy i błędne uznanie, że M. M. nie zamieszkiwał w dniu 1 września 1939 r. na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej;
- - art. 6 ust. 1 pkt 3 ustawy zabużańskiej poprzez jego błędne niezastosowanie i błędne uznanie wnioskodawczyni za osobę nieuprawnioną z powodu m.in. pominięcia oświadczeń wnioskodawczyni F. M. złożonych pod rygorem odpowiedzialności karnej w przedmiocie miejsc zamieszkania właściciela pozostawionej nieruchomości.
W obszernym uzasadnieniu skargi strona przytoczyła szereg argumentów na potwierdzenie powyższych zarzutów.
Odpowiadając na skargę Minister Skarbu Państwa wniósł o jej oddalenie oraz podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Stosownie do treści przepisu art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. Ponadto sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270) – powoływana dalej jako "ppsa".
Skargę uznać należało za uzasadnioną.
Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji w niniejszej sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz. 1418 ze zm.) – zwana dalej "ustawą zabużańską". Zgodnie z treścią przepisu art. 2 pkt 1 i 2 tej ustawy, prawo do rekompensaty przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli spełnia on łącznie następujące wymogi: był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim, zamieszkiwał w tym dniu na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz opuścił je z przyczyn, o których mowa w art. 1ustawy oraz posiada obywatelstwo polskie.
W sprawie niniejszej kwestią sporną, będącą jednocześnie podstawą odmowy potwierdzenia skarżącej prawa do rekompensaty, był brak spełnienia, przez właściciela pozostawionych nieruchomości M. M., jednej z przesłanek zawartych w ww. przepisie ustawy zabużańskiej, a mianowicie okoliczność zamieszkiwania przez niego w dniu 1 września 1939 r. na terenie byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.
Wskazać w tym miejscu należy, że podstawowe znaczenie dla rozpoznania niniejszej sprawy ma okoliczność, iż wyrokiem z dnia 23 października 2012 r., sygn. akt SK 11/12 Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że norma prawna, zgodnie z którą uzyskanie prawa do rekompensaty zależało od zamieszkiwania właściciela nieruchomości na byłym terytorium Polski w dniu 1 września 1939 r., jest niezgodna z art. 64 ust. 2 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej (prawo do równej ochrony praw majątkowych w związku z zasadą proporcjonalności w ograniczaniu ochrony konstytucyjnych wolności i praw). Skutkiem prawnym ogłoszenia tego wyroku jest obalenie domniemania zgodności tej normy prawnej z Konstytucją RP.
Mając powyższe na uwadze Sąd doszedł do przekonania, że zaskarżona decyzja Ministra Skarbu Państwa wydana została z naruszeniem przepisów Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, co przemawia za jej uchyleniem. Przy czym wyjaśnienia wymaga, że pomimo zawartej w powyższym wyroku klauzuli odraczającej utratę mocy obowiązującej z upływem 18 miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej tj. 30 października 2012 r. (Dz. U. z 2012 r., poz. 1195) to skutek ten nastąpił już w dniu ogłoszenia powyższego wyroku. Niezależnie bowiem od tego czy Trybunał odroczył utratę mocy obowiązującej ww przepisu we wskazanym zakresie, norma prawna w nim zawarta, uwarunkowująca przyznanie rekompensaty od zamieszkiwania na terytorium RP w dniu 1 września 1939 r., jest pozbawiona domniemania konstytucyjności. Rozpoznając niniejszą sprawę Sąd miał zatem, obowiązek uwzględnić tę okoliczność i dokonać oceny czy konieczność ochrony wartości konstytucyjnych (w szczególności zasad wynikających z klauzuli demokratycznego państwa prawnego, a także wolności lub praw człowieka i obywatela) przemawia za zastosowaniem, czy też za odmową zastosowania w danej sprawie przepisu, którego domniemanie konstytucyjności zostało obalone (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 13 listopada 2012 r., sygn. akt I SA/Wa 1136/12).
Oceniając okoliczności niniejszej sprawy, biorąc pod uwagę zmianę w stanie prawnym wynikająca z powyższego orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, Sąd orzekający w niniejszej sprawie uznał, że przepis art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, w zakresie w jakim odnosi się do miejsca zamieszkania w dniu 1 września 1939 r. nie ma zastosowania.
Ponownie rozpoznając sprawę organy administracji uwzględnią powyższe stanowisko Sądu i przyjmą, że norma wynikająca z art. 2 pkt 1 ustawy o realizacji prawa do rekompensaty nie wymaga, aby właściciel nieruchomości zamieszkiwał w dniu 1 września 1939 r. na terenie byłego terytorium RP.
Mając na uwadze powyższe Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.
O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 200 ww. ustawy.