Uzasadnienie
Minister Edukacji Narodowej i Sportu decyzją z dnia [...] grudnia 2002 r. nr [...], na podstawie art. 138 §1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] sierpnia 2002 r., nr [...] odmawiającą częściowego umorzenia kredytu studenckiego udzielonego na podstawie umowy o kredyt z dnia [...] stycznia 1999 r nr [...] zawartej przez W. C. z Bankiem [...] S.A. [...] Oddział w K..
Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji oraz akt sprawy wynika, że w dniu 17 września 2002 r. W. C. zwrócił się do Ministra Edukacji Narodowej i Sportu o ponowne rozpatrzenie sprawy wszczętej wnioskiem z dnia 10 maja 2002 r., a zakończonej decyzją tegoż organu z dnia [...] sierpnia 2002 r. odmawiającą umorzenia udzielonego kredytu studenckiego.
We wniosku W C. przedstawił swoją sytuację rodzinną i finansową. Powołując się na fakt, że mimo intensywnego poszukiwania pracy jest osoba bezrobotną, bez prawa do zasiłku, jego ojciec jest ciężko chory na [...] i wymaga stałego leczenia oraz opieki lekarskiej, matka jest na zasiłku przedemerytalnym, a siostra jeszcze się uczy i tak jak skarżący pozostaje na utrzymaniu rodziców, zwrócił się o ponowne rozpatrzenie złożonego wniosku i wydania pozytywnej decyzji w jego sprawie.
Minister Edukacji Narodowej i Sportu po rozpoznaniu złożonego wniosku nie znalazł podstaw do zmiany zajętego stanowiska i utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] grudnia 2002 r.
W uzasadnieniu stwierdził, że wydana przez niego decyzja poprzedzona była opinią Komisji ds. Pożyczek i Kredytów Studenckich, w skład której wchodzą zarówno przedstawiciele Ministerstwa Edukacji Narodowej i Sportu, Ministerstwa Finansów, Ministerstwa Gospodarki, jak i przedstawiciele środowiska studenckiego. Decyzja Ministra w sprawie umorzenia kredytu studenckiego jest decyzją o charakterze uznaniowym, co oznacza, że od oceny organu zależy jej przyznanie jak i wysokość przyznanego umorzenia. W przedmiotowej sprawie nie można uznać, aby rozstrzygnięcie organu I instancji miało charakter dowolny i nie poprzedzone było wnikliwym ustaleniem i rozważeniem okoliczności faktycznych, co znalazło odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji Przeprowadzone przez Komisję postępowanie zgodne było z trybem postępowania przewidzianym przepisami rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 30 września 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad trybu i kryteriów udzielania, spłacania oraz umarzania kredytów studenckich i pożyczek studenckich, wysokości kredytu studenckiego i pożyczki studenckiej, warunków i trybu rozliczeń z tytułu pokrywania odsetek należnych bankom od kredytów studenckich oraz wysokości oprocentowania pożyczki i kredytu studenckiego spłacanego przez pożyczkobiorcę lub kredytobiorcę (Dz. U. Nr 126, poz. 835 z późn. zm.).
Minister powołując się na treść art.4 ustawa z dnia 17 lipca 1998 r. o pożyczkach i kredytach studenckich (Dz.U. Nr 108, poz.685) stwierdził, że podstawowym zadaniem Funduszu Pożyczek i Kredytów Studenckich jest udzielanie pożyczek studenckich, natomiast każdorazowe umorzenie kredytu studenckiego powoduje zmniejszenie możliwości udzielania nowych kredytów. Zdaniem organu II instancji wnioskodawca nie wykazał i nie udokumentował pozostawania w trudnej sytuacji życiowej, na którą składa się zdaniem organu nie tylko sytuacja materialna kredytobiorcy ale również jego sytuacja życiowa a w szczególności zdarzenia losowe, które powodują nagłe pogorszenie sytuacji bytowej kredytobiorcy. Minister podniósł, że na etapie postępowania quasi odwoławczego stan faktyczny sprawy nie uległ zmianie. Strona we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy nie przytoczyła żadnych nowych okoliczności, które mogłoby wpłynąć na zmianę podjętej decyzji.
Mając na uwadze powyższe Minister Edukacji Narodowej i Sportu, po ponownym przeanalizowaniu sytuacji na podstawie udostępnionych przez wnioskodawcę dokumentów postanowił utrzyma w mocy własną decyzję z dnia [...] sierpnia 2002 r.
Skargę na powyższą decyzję Ministra Edukacji Narodowej i Sportu do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł W. C..
W jej treści stwierdził, że nie zgadza się z zaskarżoną decyzją, ponieważ przedstawione przez niego dokumenty świadczą o jego bardzo trudnej sytuacji życiowej, rodzinnej i materialnej, która nie może ulec poprawie ze względu na bardzo trudną sytuację na rynku pracy w Polsce oraz ciężki stan zdrowia jego ojca. Zdaniem skarżącego fakty te nie zostały wzięte przez Ministra pod uwagę podczas dwukrotnego rozpatrywania jego sprawy.
W odpowiedzi na skargę Minister Edukacji Narodowej i Sportu wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje
Skarga została wniesiona do Naczelnego Sądu Administracyjnego w dniu 23 stycznia 2003 r. Na skutek reformy sądownictwa administracyjnego, która weszła w życie w dniu 1 stycznia 2004 r. niniejsza skarga, zgodnie z treścią art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.), stanowiącego, że sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, stała się przedmiotem rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie.
Podkreślić należy, że sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada jedynie, czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z treścią art. 134 §1 Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Skarga jest zasadna choć z innych powodów niż w niej podano.
Instytucja prawna pożyczek i kredytów studenckich jest jednym z instrumentów pomocy materialnej Państwa dla studentów.
W przedstawionej sprawie procedurę postępowania w sprawie umarzania kredytu studenckiego regulowały przepisy rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 30 września 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad, trybu i kryteriów udzielania, spłacania oraz umarzania kredytów studenckich i pożyczek studenckich, wysokości kredytu studenckiego i pożyczki studenckiej, warunków i trybu rozliczeń z tytułu pokrywania odsetek należnych bankom od kredytów studenckich oraz wysokości oprocentowania pożyczki i kredytu studenckiego spłacanego przez pożyczkobiorcę lub kredytobiorcę (Dz. U. Nr 126, poz. 835, ze zm.), które wydane zostało na podstawie art. 15 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 pkt 6 ustawy z dnia 17 lipca 1998 r. o pożyczkach i kredytach studenckich (Dz. U. Nr 108, poz. 685, ze zm.)
Zgodnie z treścią §14 ust. 8 obowiązującego w dniu wydawania zaskarżonej decyzji rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 30 września 1998 r. umorzeń kredytów studenckich, w sytuacjach określonych w ust. 4 i 7 tego paragrafu, dokonuje Minister Edukacji Narodowej po zasięgnięciu opinii Komisji do Spraw Pożyczek i Kredytów Studenckich.
Komisja o której mowa, zgodnie z treścią art. 11 ust. 1 ustawy z dnia 17 lipca 1998 r. o pożyczkach i kredytach studenckich, została powołana przez Ministra Edukacji Narodowej (zarządzenie MEN z dnia 16 września 1998 r. o powołaniu Komisji do Spraw Pożyczek i Kredytów Studenckich, Dz. Urz. MENiS nr 7, poz. 35). Skład Komisji do Spraw Pożyczek i Kredytów Studenckich określony został w art. 11 ust. 2 ustawy z dnia 17 lipca 1998 r. o pożyczkach i kredytach studenckich, który stanowi, że w skład Komisji wchodzą:
- 1) dwaj przedstawiciele Ministra Edukacji Narodowej, z których jeden pełni funkcję przewodniczącego,
- 2) dwaj przedstawiciele Ministra Finansów, 2a) przedstawiciel ministra właściwego do spraw rozwoju regionalnego,
- 3) rektor szkoły wyższej lub wyższej szkoły zawodowej powołany spośród kandydatów zgłoszonych przez rektorów szkół wyższych i wyższych szkół zawodowych,
- 4) czterej przedstawiciele studentów powołani spośród kandydatów zgłoszonych przez ogólnopolskie porozumienie samorządów studenckich lub ogólnopolskie organizacje studenckie.
Z przepisu tego wynika więc, że Komisja ma działać w ściśle określonym dziesięcioosobowym składzie, który na dzień podjęcia przez Komisję uchwały w rozpatrywanej sprawie ([...] czerwca 2002 r.) tworzyli: prof. dr hab. T. G. - przewodniczący, mgr T. P., prof. dr hab. M. W., M. M., Z. J., A. S., B. B., T. P., K. D. i D. D..
Taki skład Komisji wynikał z powołanego wyżej zarządzenia Ministra Edukacji Narodowej w aktualizowanym na dzień podjęcia uchwały brzmieniu.
Ze znajdującego się w aktach sprawy protokołu z dnia [...] czerwca 2002 r. wynika, że w rozpatrywanej sprawie opinię w kwestii umorzenia kredytu studenckiego negatywnie zaopiniowała Komisja w składzie sześciu osób. W posiedzeniu nie uczestniczyli: jeden z przedstawicieli Ministra Edukacji Narodowej (będący przewodniczącym tej Komisji), przedstawiciele Ministra Finansów i przedstawiciel ministra właściwego do spraw rozwoju regionalnego, mimo iż osoby te były powołane w skład Komisji odpowiednimi zarządzeniami Ministra Edukacji Narodowej. W posiedzeniu uczestniczyło ponadto siedem osób spoza składu Komisji. Z protokołu nie wynika jaki był udział tych osób w ustaleniu stanowiska Komisji, czy (a jeśli tak to na jakiej podstawie prawnej) brali oni udział w opiniowaniu indywidualnych wniosków o umorzenie kredytów.
Zdaniem Sądu, jeżeli skład organu opiniodawczego (Komisji) został wiążąco ustalony ustawą, to działania tego organu w składzie odbiegającym od ustawowego jest naruszeniem przepisów prawa. Oznacza to, że w rozpatrywanej sprawie w toku formułowania opinii dwóch ministrów nie miało żadnej reprezentacji, a Minister Edukacji Narodowej miał niepełną reprezentację. Niezależnie od trybu ustalania przez Komisję opinii w indywidualnych sprawach (który nie został ujawniony w protokole), taka zmiana składu Komisji mogła mieć istotny wpływ na podjęte w indywidualnej sprawie rozstrzygnięcia.
W konsekwencji uprawnione jest stanowisko, że zamieszczona w aktach sprawy uchwała nr [...] Komisji do Spraw Pożyczek i Kredytów Studenckich z dnia [...] czerwca 2002 r. w sprawie wniosków o umorzenie spłaty kredytu studenckiego w przypadku trwałej niezdolności do pracy oraz w przypadku trudnej sytuacji życiowej kredytobiorcy, podpisana przez Przewodniczącego Komisji, podjęta została z naruszeniem przepisów ustawy, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Z treści decyzji z dnia [...] sierpnia 2002 r. odmawiającej skarżącemu częściowego umorzenia kredytu studenckiego wynika, że Minister Edukacji Narodowej oparł się na uchwale, którą podjął organ działający w kładzie niezgodnym z ustawą z dnia 17 lipca 1998 r. o pożyczkach i kredytach studenckich. Komisja w składzie z posiedzenia w dniu [...] czerwca 2002 r. nie może być uznana za Komisję o której mowa w art. 11 ustawy z dnia 17 lipca 1998 r. Ponieważ zasięgnięcie opinii Komisji było obligatoryjne na mocy §14 ust. 8 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 30 września 1998 r., jej brak skutkuje wadliwością przeprowadzonego postępowania, która nie została usunięta w postępowaniu z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, zakończonym zaskarżoną decyzją z dnia [...] grudnia 2002 r.
Sąd zważył ponadto, że zgodnie z treścią art. 10 i art. 11 ustawy z dnia 17 lipca 1998 r. pożyczki studenckie i kredyty studenckie mogą być częściowo lub w całości umorzone. Podstawą umorzenia pożyczek studenckich i kredytów studenckich mogą być w szczególności: trudna sytuacja życiowa pożyczkobiorcy lub kredytobiorcy lub trwała utrata zdolności do spłaty zobowiązań w wyniku trwałej niezdolności do pracy. Stosownie do treści art. 7 i 77 §1 Kodeksu postępowania administracyjnego obowiązkiem organów administracji publicznej jest zebranie w sposób wyczerpujący i rozpatrzenie całego materiału dowodowego, tak aby ustalić stan faktyczny sprawy. Zgodnie z treścią art. 104 §1 kpa organ administracji załatwia sprawy przez wydanie decyzji, chyba że przepisy stanowią inaczej.
Zgodnie z treścią art. 107 §1 i 3 kpa decyzja powinna zawierać m.in. uzasadnienie faktyczne, które powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których oparł się organ, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej oraz uzasadnienie prawne zawierające wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Organ możne odstąpić od uzasadnienia decyzji, jedynie gdy uwzględnia ona w całości żądanie strony; nie dotyczy to jednak decyzji rozstrzygających sporne interesy stron oraz decyzji wydanych na skutek odwołania (§4).
Tych warunków nie spełnia ani zaskarżona decyzja organu II instancji, ani utrzymana nią w mocy decyzja pierwszoinstancyjna.
Jak wynika z treści uzasadnień obu decyzji wydanych przez Ministra Edukacji Narodowej i Sportu organ, poza przywołaniem odpowiednich przepisów prawa, ogólnikowo podał argumenty, z powodu których odmówił pozytywnego rozpatrzenia wniosku skarżącego. Dwoma zdaniami organ uzasadnił swoje rozstrzygnięcie podając, iż "zdaniem Komisji fakt posiadania trudnej sytuacji materialnej, bez wskazania i udokumentowania innych zdarzeń losowych w sposób decydujący wpływających na sytuację życiową kredytobiorcy nie stanowi wystarczającej postawy umorzenia części kredytu - o co wnosił wnioskodawca. Minister Edukacji Narodowej i Sportu podzielił powyższą opinię Komisji i odmówił częściowego umorzenia kredytu studenckiego" Jeszcze krócej uzasadnił swoje stanowisko organ II instancji stwierdzając jedynie, iż "na etapie postępowania quasi odwoławczego, stan faktyczny sprawy nie uległ zmianie, strona do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy nie dołączyła żadnych dokumentów wskazujących na zmianę sytuacji życiowej np. jej pogorszenie.".
Ani z załączonych do sprawy dokumentów (a w szczególności protokołu Komisji z dnia [...] czerwca 2002 r. oraz treści podjętej w tym dniu uchwały), ani z obowiązujących przepisów prawa nie wynika na jakich podstawach Komisja i Minister oparli takie twierdzenia i wnioski.
Reasumując stwierdzić należy, że wymienione braki w wyjaśnieniu sprawy powodują, że jej rozstrzygniecie nastąpiło z naruszeniem art. 7 i 77 §1 oraz 107 Kodeksu postępowania administracyjnego, które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Z tych względów Sąd na podstawie art. 145 §1 lit. c, art. 152 oraz art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) orzekł jak w sentencji.