Uzasadnienie
Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją, z dnia [...] czerwca 2007 r., nr [...], po rozpatrzeniu wniosku I.P. i J.P. o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] listopada 2006 r., nr [...] stwierdzającą nieważność decyzji Wojewody Warszawskiego z dnia [...] września 1992 r., nr [...] stwierdzającej nabycie przez Dzielnicę Gminę W. – [...] z mocy prawa w dniu 27 maja 1990 r., nieodpłatnie, własności nieruchomości położonej w W. przy ul. [...], oznaczonej w ewidencji gruntów w jednostce ewidencyjnej W. – [...], obręb ewidencyjny [...], nr działki ewidencyjnej [...], o pow. [...] m², uregulowanej w księdze wieczystej KW nr [...], zabudowanej budynkiem mieszkalnym, z wyłączeniem 10 lokali sprzedanych, zgodnie z opisem zawartym w karcie inwentaryzacyjnej nr [...], w części dotyczącej wskazanego budynku mieszkalnego.
W uzasadnieniu decyzji Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wskazał, że organ pierwszej instancji uznał, iż decyzja Wojewody Warszawskiego z dnia [...] września 1992 r. stwierdzająca nabycie przez Dzielnicę Gminę W. – [...] z mocy prawa w dniu 27 maja 1990 r. nieodpłatnie własności nieruchomości położonej w W. przy ul. [...], oznaczonej w ewidencji gruntów w jednostce ewidencyjnej W.- [...], obręb ewidencyjny [...], nr działki ewidencyjnej [...] o pow. [...] m², uregulowanej w księdze wieczystej KW [...], zabudowanej budynkiem mieszkalnym, z wyłączeniem 10 lokali sprzedanych, zgodnie z opisem zawartym w karcie inwentaryzacyjnej nr [...], w części dotyczącej wskazanego budynku mieszkalnego, obarczona jest wadą rażącego naruszenia art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 32, poz. 191 ze zm.), w związku z czym decyzją z dnia [...] listopada 2006 r. wyeliminował ją z obrotu prawnego, w części dotyczącej przedmiotowego budynku mieszkalnego.
Organ zaznaczył, że przeprowadzone postępowanie nadzorcze wykazało, iż znajdujący się na skomunalizowanej działce nr [...] o pow. [...] m², budynek mieszkalny w dniu komunalizacji był własnością osób fizycznych. Przedmiotem postępowania komunalizacyjnego objęty był zatem budynek mieszkalny nie należący do żadnego z podmiotów wymienionych w art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r., wobec czego nie było podstaw prawnych do jego komunalizacji.
Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy rozstrzygniętej decyzją z dnia [...] listopada 2006 r. złożyli I.P. i J.P. podnosząc, że w sprawie brak jest możliwości stwierdzenia nieważności decyzji komunalizacyjnej tylko w zakresie budynku posadowionego na przedmiotowej nieruchomości, a ponadto z wyłączeniem 10 nieskonkretyzowanych, a wyodrębnionych przed komunalizacją lokali mieszkalnych. Nie ma bowiem wątpliwości, że wyodrębnione zarówno przed jak i po decyzji komunalizacyjnej odrębne lokale mieszkalne nie mogą pozostać niezwiązane w sposób przymusowy zarówno z gruntem jak i z budynkiem w zakresie jego części wspólnych.
Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji rozpoznając ponownie sprawę uznał, że decyzja Wojewody Warszawskiego z dnia [...] września 1992 r. obarczona jest wadą rażącego naruszenia przepisu art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r., co wypełnia dyspozycję art. 156 § 1 pkt 2 kpa i stanowi podstawę do stwierdzenia jej nieważności. W ocenie organu drugiej instancji przedstawiona we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy argumentacja w żaden sposób nie podważa merytorycznej zasadności podjętego rozstrzygnięcia. Trudno bowiem podzielić stanowisko skarżących, że nie można stwierdzić nieważności decyzji komunalizacyjnej jedynie w części dotyczącej samego budynku.
Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji zaznaczył, że dekret z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279) stanowił, iż z dniem jego wejścia w życie wszelkie grunty na obszarze m. W. przeszły na własność gminy. Jednocześnie w art. 5 dekretu postanowiono, że budynki i inne przedmioty znajdujące się na gruntach przejętych na własność gminy pozostały własnością dotychczasowych właścicieli, o ile inne przepisy nie stanowiły inaczej. Wskazany art. 5 - zdaniem organu drugiej instancji - powodował domniemanie, że budynek w odróżnieniu od gruntu, stanowi własność dawnego właściciela gruntu. Zgodnie z brzmieniem art. 5 w związku z art. 7 dekretu z dnia 26 października 1945 r. budynki stanowiły nieruchomości odrębne, dla których mogły być prowadzone odrębne od gruntów księgi wieczyste. Podstawę tego stanowił art. XXXIX § 3 zd. 2 przepisów wprowadzających dekret o prawie rzeczowym. Zasada ta zachowała się również po uchyleniu tego dekretu i wprowadzeniu w życie Kodeksu Cywilnego (art. XXXVII przepisów wprowadzających KC).
W ocenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji na podstawie dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy dokonano rozdziału własności budynku od gruntu, na którym budynek jest posadowiony, w związku z czym stwierdzenie nieważności decyzji komunalizacyjnej w części dotyczącej jedynie budynku jest zgodne z prawem.
Organ drugiej instancji podniósł ponadto, że pozostałe zarzuty dotyczące nieodwracalnych skutków prawnych, jakie zdaniem skarżących, zaistniały w związku ze sprzedażą dwóch lokali ([...] i [...]) zostały wyjaśnione w uzasadnieniu decyzji organu pierwszej instancji.
Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wnieśli I.P. i J.P..
Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie prawa materialnego i procesowego, które miało decydujący wpływ na wynika sprawy, w tym:
- - art. 156 § 1 i § 2 kpa poprzez pominiecie okoliczności, że decyzja komunalizacyjna wywarła nieodwracalny skutek prawny oraz faktu, że skarżący nabyli w dniu 27 maja 1993 r. własność lokalu nr [...] przy ul. [...] wraz z prawem przymusowym – udziałem wynoszącym 0,031 w częściach wspólnych budynku i jego urządzeń oraz udziałem w tej samej wysokości w prawie użytkowania wieczystego działki na 99 lat, w dobrej wierze oraz
- - pominiecie przy wydawaniu decyzji faktu, że nabywając własność lokalu wraz z przymusową własnością nieruchomości wspólnych i prawa użytkowania wieczystego skarżących chroni rękojmia wiary publicznej ksiąg wieczystych.
W uzasadnieniu skargi przytoczono argumentację na poparcie podniesionych zarzutów. Zdaniem skarżących brak jest możliwości stwierdzenia nieważności decyzji komunalizacyjnej tylko w zakresie budynku posadowionego na nieruchomości z wyłączeniem 10 nieskonkretyzowanych, a wyodrębnionych przed komunalizacją lokali mieszkalnych. Nie ma bowiem wątpliwości, że wyodrębnione zarówno przed, jak i po decyzji komunalizacyjnej odrębne lokale mieszkalne nie mogą pozostać niezwiązane w sposób przymusowy zarówno z gruntem jak i z budynkiem w zakresie jego części wspólnych. Utrzymanie w mocy decyzji Wojewody doprowadza do absurdalnej sytuacji, że właściciele lokali (także tych 10 wcześniej wyodrębnionych) nie mają udziału w częściach nieruchomości wspólnej, nie są więc w stanie korzystać z nieruchomości lokalowych.
Skarżący zaznaczyli ponadto, że w sprawie występuje negatywna przesłanka z art. 156 § 2 kpa uniemożliwiająca stwierdzenie nieważności decyzji komunalizacyjnej. Podniesiono, że organ nie wziął pod uwagę faktu, iż skarżący nabyli w dobrej wierze nieruchomość lokalową nr [...] chronieni przez rękojmię wiary publicznej ksiąg wieczystych.
Powołano uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 28 maja 1992 r., sygn. akt III AZP 4/92, w której wyrażony został pogląd, że jeżeli obrót nieruchomością poprzedzony był decyzją dotkniętą wadą wymienioną w art. 156 § 1 kpa, zbycie nieruchomości na rzecz osoby trzeciej chronionej rękojmią wiary publicznej ksiąg wieczystych, stanowi przeszkodę do stwierdzenia jej nieważności. W ocenie skarżących w sprawie nie ma natomiast zastosowania powołana przez organ uchwała NSA z dnia 16 grudnia 1996 r., sygn. akt OPS 7/96.
W tej sytuacji wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji.
W odpowiedzi na skargę Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Skarga jest bezzasadna albowiem zaskarżone decyzje są zgodne z prawem.
Prawidłowo została stwierdzona nieważność decyzji Wojewody Warszawskiego z dnia [...] września 1992 r., nr [...] stwierdzająca nabycie przez Dzielnicę Gminę W. – [...] z mocy prawa z dniem 27 maja 1990 r., nieodpłatnie, nieruchomości położonej w W. przy ul. [...], oznaczonej w ewidencji gruntów obręb ewidencyjny [...] jako działka nr [...] o pow. [...] m2, zabudowanej budynkiem mieszkalnym, z wyłączeniem 10 sprzedanych lokali, w części dotyczącej wskazanego budynku mieszkalnego. Jak bowiem wynika z materiału dokumentacyjnego dawna właścicielka nieruchomości złożyła w terminie wynikającym z przepisów dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279) wniosek o przyznanie prawa własności czasowej do przedmiotowej nieruchomości. Wniosek ten został rozpoznany dopiero decyzją Prezydenta W. z dnia [...] lutego 2004 r., nr [...], która została utrzymana w mocy decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] września 2004 r., nr [...].
Zgodnie z art. 5 powołanego dekretu budynki oraz inne przedmioty, znajdujące się na gruntach przechodzących na własność gminy m. W., pozostają własnością dotychczasowych właścicieli, o ile przepisy szczególne nie stanowią inaczej. Z kolei art. 8 tego dekretu stanowi, że wszystkie budynki położone na gruncie objętym działaniem dekretu przechodzą na własność gminy w razie nieprzyznania dotychczasowemu właścicielowi gruntu wieczystej dzierżawy lub prawa zabudowy. Wynika więc z tych przepisów, że dopóki nie został rozpoznany złożony przez dotychczasowego właściciela gruntu wniosek dekretowy to budynki nadal pozostawały jego własnością.
Z uwagi na datę decyzji rozstrzygającej wniosek dekretowy złożony przez dawną właścicielkę przedmiotowej nieruchomości nie ulega wątpliwości, że budynek znajdujący się na tej nieruchomości w dacie 27 maja 1990 r. – istotnej dla komunalizacji w trybie przepisów ustawy z dnia 10 maja 1990 r. – Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 32, poz. 191 ze zm.) – stanowił nadal własność prywatną. Ponieważ komunalizacji w trybie przepisów ustawy z dnia 10 maja 1990 r. podlegają tylko nieruchomości stanowiące w dniu 27 maja 1990 r. własność Skarbu Państwa, to oczywistym jest, że przedmiotowy budynek w części dotyczącej niesprzedanych lokali nie mógł być skomunalizowany. Tak więc decyzja komunalizacyjna z dnia [...] września 1992 r. w części odnoszącej się do budynku mieszkalnego zapadła z rażącym naruszeniem art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. co stanowi przesłankę stwierdzenia nieważności decyzji określoną w art. 156 § 1 pkt 2 kpa i co prawidłowo organ stwierdził w zaskarżonej decyzji.
Również prawidłowo organ przyjął, że decyzja komunalizacyjna nie wywołała nieodwracalnych skutków prawnych, a zatem nie zachodzi negatywna przesłanka uniemożliwiająca stwierdzenie nieważności takiej decyzji, określona w art. 156 § 2 kpa.
Bezzasadnie więc skarżący powołują się w skardze na nieodwracalność skutków prawnych decyzji komunalizacyjnej, które to skutki, ich zdaniem, miałyby wynikać z faktu że nabyli w dniu 27 maja 1993 r. aktem notarialnym własność lokalu nr [...] położonego na przedmiotowej nieruchomości wraz z określonym w umowie udziałem w częściach wspólnych budynku i jego urządzeń oraz takim udziałem w prawie użytkowania wieczystego działki gruntu objętej decyzją komunalizacyjną. Umowa sprzedaży na rzecz skarżących lokalu mieszalnego i oddania w użytkowanie wieczyste określonego w niej udziału w gruncie, sporządzona w dniu 27 maja 1993 r. w formie aktu notarialnego Repertorium nr [...], poprzedzona była wydaniem w tym przedmiocie przez burmistrza Dzielnicy – Gminy W. [...] decyzji z dnia [...] września 1990 r. nr [...] i decyzji z dnia [...] grudnia 1992 r., nr [...].
Natomiast decyzja komunalizacyjna nie została wydana w celu dokonania ze skarżącymi obrotu nieruchomością w sposób określony w akcie notarialnym z dnia 27 maja 1993 r. Jak sami skarżący przyznają w ostatnim akapicie uzasadnienia swojej skargi, zawarcie umowy sprzedaży lokalu nie wynikało z przedmiotowej decyzji komunalizacyjnej i że decyzja ta nie była wydana w przedmiocie sprzedaży lokalu. Tak więc decyzja komunalizacyjna nie poprzedzała obrotu lokalem nr [...], którego własność nabyli skarżący na mocy umowy z dnia 27 maja 1993 r.
Wyrażony więc przez Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 28 maja 1992 r., III AZP 4/92 (opublik. OSNC 1992/12/211) pogląd, że jeżeli obrót nieruchomościami poprzedzony był wydaniem decyzji administracyjnej, a decyzja dotknięta jest wadą wymienioną w art. 156 § 1 kpa, zbycie nieruchomości na rzecz osoby trzeciej, chronionej rękojmią wiary publicznej ksiąg wieczystych, stanowi przeszkodę do stwierdzenia nieważności decyzji, na którą powołują się skarżący, nie odnosi się do sytuacji prawnej istniejącej w niniejszej sprawie, gdyż jak to wyżej zostało stwierdzone, decyzja komunalizacyjna nie jest decyzją poprzedzającą dokonanie czynności cywilno-prawnej, na podstawie której skarżący nabyli własność lokalu mieszkalnego objętego wadliwą w tej części decyzją komunalizacyjną.
Niezasadnie również skarżący zarzucają pominięcie przez organ faktu, że nabyli oni w dniu 27 maja 1993 r. własność lokalu nr [...] przy ul. [...]. Organ ten fakt uwzględnił, gdyż uznał I. i J. małżonków P. za stronę postępowania nadzorczego, zakończonego zaskarżoną decyzją, z wszelkimi tego konsekwencjami określonymi przepisami prawa procesowego. Zarzut skargi istotnego naruszenia prawa procesowego również więc nie znajduje potwierdzenia.
Z powyższych względów Sąd na zasadzie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji wyroku.