Uzasadnienie
K. M., M. M., A. W., A. P., D. T., J. W., M. P., R. R., R. K. i T. W. (dalej: Skarżący) pismem z 11 kwietnia 2022 r. wystąpili do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie o:
- - wymierzenie Prezydentowi Miasta [...] grzywny przewidzianej w art. 154 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm., zwanej dalej: p.p.s.a.);
- - stwierdzenie, że bezczynność Prezydenta Miasta [...] miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa;
- - przyznanie od organu na rzecz Skarżących sumy pieniężnej na podstawie art. 154 § 7 p.p.s.a. w maksymalnej wysokości [...] zł i
- - zasądzenie na rzecz Skarżących od organu kosztów postępowania
- - w związku z niewykonaniem przez Prezydenta Miasta [...]prawomocnego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 12 maja 2016 r., sygn. akt I SAB/Wa 126/16.
Wyrokiem tym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu sprawy ze skargi K. M., T. W., M. P., R. R., A. W., A. P. i R. K. na bezczynność Prezydenta Miasta [...] w przedmiocie rozpoznania wniosku o ustalenie odszkodowania za nieruchomość zobowiązał Prezydenta Miasta [...] do rozpoznania wniosku z 22 stycznia 2015 r. o odszkodowanie za nieruchomość położoną w [...], przy ulicy [...] ozn. hip. [...] w terminie trzech miesięcy od daty doręczenia odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy, stwierdził, że Prezydent Miasta [...] dopuścił się bezczynności, która miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa i zasądził od Prezydenta Miasta [...] na rzecz Skarżących zwrot kosztów postępowania sądowego.
Odpis prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy został doręczony organowi w dniu 27 lipca 2016 r., zatem trzymiesięczny termin do rozpoznania wniosku o odszkodowanie, zakreślony przez Sąd w wyroku z 12 maja 2016 r., sygn. akt I SAB/Wa 126/16 upłynął z dniem 27 października 2016 r.
W uzasadnieniu skargi Skarżący podnieśli, że Prezydent Miasta [...] pomimo upływu szczęściu lat od terminu wyznaczonego przez Sąd w ww. wyroku do dzisiaj go nie wykonał, tj. nie wydał decyzji w sprawie wniosku o odszkodowanie za nieruchomość przejętą dekretem. Organ miał wystarczający czas na zebranie wszelkich niezbędnych w sprawie informacji i dokumentów i wydanie merytorycznej decyzji. Pomimo dwóch prawomocnych wyroków Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego sprawa nadal nie została załatwiona, co w sposób rażący osłabia autorytet organów państwa i zaufanie obywateli do ich zgodnego z prawem funkcjonowania. Ze względu na tak lekceważącą postawę organu, zasadne jest również przyznanie każdemu ze Skarżących sumy pieniężnej w maksymalnej wysokości. Dlatego skarga i zawarte w niej wnioski są konieczne i zasadne.
W odpowiedzi na skargę Prezydent Miasta [...] wniósł o jej oddalenie. W uzasadnieniu podniósł, że od dnia przekazania akt sprawy uzyskał opinię biegłego geodety mającą na celu wykreślenie granic spornej nieruchomości na zdjęcia lotnicze pozyskane z [...], wykonane w latach 1947, 1953, 1955 oraz 1965. Następnie organ uzyskał opinię biegłego fotogrametry mającą na celu opis ww. zdjęć lotniczych. Z kolei od dnia 21 lipca 2021 r. akta tej sprawy znajdują się poza organem, co biorąc pod uwagę specyfikę postępowań dotyczących nieruchomości objętych działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy, znacząco utrudnia prowadzenie postępowania.
W dniu 31 stycznia 2023 r. do Sądu wpłynęła informacja dotycząca wydania przez Prezydenta Miasta [...] decyzji z 30 stycznia 2023 r. nr 46/SD/2023 o odmowie przyznania odszkodowania w sprawie z wniosku z 22 stycznia 2015 r. o odszkodowanie za nieruchomość położoną w [...], przy ulicy [...] ozn. hip. [...].
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Skarga jest zasadna.
Rozpoznawana skarga została złożona w trybie art. 154 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Przepis ten stanowi, że w razie niewykonania wyroku uwzględniającego skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania strona, po uprzednim pisemnym wezwaniu właściwego organu do wykonania wyroku lub załatwienia sprawy, może wnieść skargę w tym przedmiocie żądając wymierzenia temu organowi grzywny. Zgodnie natomiast z § 2 tego artykułu sąd, w przypadku, o którym mowa w § 1, może ponadto orzec o istnieniu lub nieistnieniu uprawnienia lub obowiązku, jeżeli pozwala na to charakter sprawy oraz niebudzące uzasadnionych wątpliwości okoliczności jej stanu faktycznego i prawnego. Jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa.
Niewykonanie wyroku w rozumieniu tego przepisu ma miejsce zarówno wówczas, gdy organ ten w ogóle nie wykonał orzeczenia sądowego, jak również wówczas, gdy wprawdzie orzeczenie to wykonał, ale uczynił to z przekroczeniem wyznaczonego terminu i po wniesieniu skargi - jak miało to miejsce w rozpoznawanej sprawie. Zgodnie bowiem z treścią art. 154 § 3 p.p.s.a. wykonanie wyroku lub załatwienie sprawy po wniesieniu skargi, o której mowa w § 1, nie stanowi podstawy do umorzenia postępowania lub oddalenia skargi.
W rozpoznawanej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 12 maja 2016 r., sygn. akt I SAB/Wa 126/16 zobowiązał Prezydenta Miasta [...] do rozpoznania wniosku z 22 stycznia 2015 r. o odszkodowanie za nieruchomość położoną w [...], przy ulicy [...] ozn. hip. [...] w terminie trzech miesięcy od daty doręczenia odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy.
Kwestię terminu załatwienia sprawy po uprawomocnieniu się orzeczenia sądu reguluje art. 286 § 2 p.p.s.a., zgodnie z którym termin do załatwienia sprawy przez organ administracji określony w przepisach prawa lub wyznaczony przez sąd liczy się od dnia doręczenia organowi akt.
Bezspornie, akta tej sprawy wraz z prawomocnym wyrokiem Sądu z dnia 12 maja 2016 r. wpłynęły do organu w dniu 27 lipca 2016 r., zatem trzymiesięczny termin do rozpoznania wniosku o odszkodowanie, zakreślony przez Sąd w powołanym wyroku, upłynął z dniem 27 października 2016 r.
Istotną w sprawie i niekwestionowaną okolicznością jest to, że do dnia wniesienia skargi z dnia 11 kwietnia 2022 r. – mimo uprzedniego wezwania organu przez Skarżących do wykonania prawomocnego wyroku Prezydent Miasta [...] nie rozstrzygnął tej sprawy, to jest nie rozpoznał wniosku z dnia 22 stycznia 2015 r. do wniesienia rozpoznawanej skargi. Decyzję w tym przedmiocie podjął dopiero w dniu 30 stycznia 2023 r.
Skoro organ w terminie wyznaczonym wyrokiem Sądu z dnia 12 maja 2016 r. sprawy nie załatwił, a rozstrzygnięcie podjął dopiero po wniesieniu rozpoznawanej skargi, to oznacza, że wyroku tego nie wykonał w terminie. Wyrok ten zobowiązywał bowiem organ nie tylko do rozstrzygnięcia sprawy (do czego doszło po wniesieniu rozpoznawanej skargi) ale i do dokonania tego w określonym w nim terminie.
Dlatego wniosek o wymierzenie organowi grzywny jest uzasadniony.
W demokratycznym państwie prawnym nie może być bowiem tolerowane niewykonywanie wyroków sądów. Pogląd ten jest konsekwentnie wyrażany w orzecznictwie. W szczególności nie można zaakceptować, czy też usprawiedliwiać sytuacji, gdy wyroki sądów nie są respektowane przez organy władzy publicznej. Taka sytuacja prowadzi bowiem do podważania zaufania jednostek do tych organów, jak też szerzej do samej władzy publicznej. Świadczy też o braku poszanowania prawa przez organy, które same zobowiązane są do jego stosowania.
Zgodnie z treścią art. 154 § 6 p.p.s.a. grzywnę za niewykonanie wyroku wymierza się do wysokości dziesięciokrotnego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej w roku poprzednim, ogłaszanego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego. Ustalenie wysokości grzywny zależy od okoliczności konkretnej sprawy.
Skład orzekający ocenił, że w realiach rozpoznawanej sprawy wystarczająco represyjną funkcję spełni grzywna w wysokości 5.000 złotych, która to kwota mieści się w granicach wymiaru określonego w art. 154 § 6 p.p.s.a. i jest adekwatna z punktu widzenia wielkości przekroczenia terminu załatwienia sprawy wyznaczonego przez Sąd. Określając wysokość grzywny Sąd miał na uwadze, że sprawy dotyczące odszkodowań za nieruchomości [...] przejęte dekretem z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze Miasta Stołecznego Warszawy cechują się znacznym stopniem skomplikowania, co w połączeniu z okolicznością, że Prezydent Miasta [...] prowadzi jednocześnie znaczną ilość takich spraw, może częściowo tłumaczyć niedochowanie terminów oraz to, że organ wydał decyzję w sprawie z wniosku z dnia 22 stycznia 2015 r.
Rozpoznając sprawę stosownie do treści art. 154 § 2 p.p.s.a., Sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa. O rażącym naruszeniu prawa można mówić, gdy zwłoka w załatwieniu sprawy jest znaczna i jest efektem działań (zaniechań) organów, które można zinterpretować jako unikanie podejmowania rozstrzygnięcia, lekceważenie praw stron domagających się czynności organu, które to czynności organ prowadzi w sposób nieefektywny poprzez wykonywanie czynności w dużym odstępie czasu, bądź wykonywanie czynności pozornych, powodujących, że formalnie organ nie jest bezczynny (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 stycznia 2017 r., sygn. akt I OSK 1792/16).
Sąd uznał, że bezczynność Prezydenta Miasta [...] w wykonaniu wyroku z dnia 12 maja 2016 r., sygn. akt I SAB/Wa 126/16 miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Organ do wniesienia rozpoznawanej skargi nie zakończył bowiem sprawy z wniosku Skarżących, mimo że upłynęło blisko sześć lat od wyznaczonego terminu i mimo wymierzenia już organowi grzywny w wysokości 2.000 zł wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 15 lutego 2018 r., sygn. akt I SA/Wa 1674/17 w sprawie ze skargi na niewykonanie wyroku z dnia 12 maja 2016 r.
Zgodnie z treścią art. 154 § 7 p.p.s.a. uwzględniając skargę na niewykonanie wyroku, sąd może przyznać od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6.
Funkcją powyższego przepisu jest niewątpliwie zwalczanie bezczynności i przewlekłości działania organu w wykonywaniu wyroków sądu, lecz nie jest to funkcja jedyna. Przepis ten ponadto ma kompensować stronie nieuzasadnione oczekiwanie z powodu bezczynności i przewlekłości działania organu.
Mając na uwadze okoliczności rozpoznawanej sprawy Sąd przyznał każdemu ze Skarżących od Prezydenta Miasta [...] sumę pieniężną w wysokości 3.000 zł, będącą swego rodzaju zadośćuczynieniem za zaniechania organu w toku prowadzonego postępowania. Przyznanie sumy pieniężnej stronie oczekującej przez lata na wykonanie przez organ administracji prawomocnego wyroku, ma nadto uświadomić jej, że nie jest ona bezbronna, a sąd administracyjny dostrzegając negatywne konsekwencje, jakich strona doznaje na skutek przewlekłego prowadzenia jej sprawy, obejmuje ją swoją ochroną.
Sąd zasądził też na rzecz Skarżących zwrot kosztów postępowania sądowego.
Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 154 § 1 i § 2 zdanie drugie w zw. z art. 154 § 6 p.p.s.a., orzekł jak w pkt 1 i 2 sentencji wyroku. Na podstawie art. 154 § 7 p.p.s.a. orzeczono jak w pkt 3 sentencji wyroku. O kosztach postępowania w pkt 4 sentencji wyroku orzeczono na podstawie art. 200, art. 202 § 2 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r., poz. 1800). Na powyższe koszty składają się wynagrodzenie pełnomocnika Skarżących w kwocie 480 zł oraz wpis sądowy od wniesionej skargi w wysokości 200 zł.