Uzasadnienie
Burmistrz Miasta i Gminy Piaseczno, działając na podstawie art. 27 ust. 1, art. 33 ust. 1 i art. 34 ust. 2 ustawy z dnia 7 października 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach służących ochronie odbiorców energii elektrycznej w 2023 roku w związku z sytuacją na rynku energii elektrycznej (Dz. U. z 2023 r. poz. 269 z późn. zm.), decyzją z 23 lutego 2023 r. nr SŚW.5411.4.583E.2023.WL odmówił przyznania I. P. dodatku elektrycznego.
W uzasadnieniu decyzji organ podał, że dołączone do wniosku z 27 stycznia 2023 r. o wypłatę dodatku elektrycznego rozliczenie z przedsiębiorstwem energetycznym, potwierdzające zużycie energii elektrycznej w 2021 r. wskazuje jako odbiorcę końcowego energii eklektycznej osobę, która nie jest wnioskodawcą. Skoro wnioskodawca nie jest odbiorcą energii elektrycznej, to brak jest podstaw do przyznania wnioskowanego dodatku.
Skarżąca złożyła odwołanie od powyższej decyzji, w którym podała, że jest w trakcie przepisywania liczników elektrycznych oraz zawarcia kompleksowej umowy na sprzedaż energii elektrycznej. Na potwierdzenie tego dołączyła do odwołania wydruk z maila z informacją od PGE Obrót S.A. Podała też, że jest w stałym kontakcie telefonicznym z przedstawicielstwem PGE, które poinformowało ją o wpływie dużej ilości wniosków takich jak skarżącej, przez co wydłużony jest czas oczekiwania na dokumenty. Skarżąca wskazała ponadto, że pierwszy wniosek do PGE o przepisanie liczników złożyła już 24 stycznia 2023 r., jednak mimo wielu prób kontaktu telefonicznego z PGE nie została poinformowana dlaczego jej wniosek nie został rozpatrzony, dlatego 27 lutego 2023 r. ponowiła wniosek do PGE o przepisanie liczników wraz z zawarciem umowy, i do tej chwili oczekuje na dokumenty.
W następstwie rozpatrzenia odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie zaskarżoną decyzją z 21 kwietnia 2023 r. nr KOA/1917/Sr/23 utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu Kolegium podało, że wnioskodawczyni nie jest odbiorcą końcowym energii elektrycznej, bowiem nie zawarła umowy ze sprzedawcą energii elektrycznej. Niedysponowanie umową na dostawę energii elektrycznej oznacza brak możliwości uwzględnienia wniosku nawet, jeżeli pozostałe warunki są spełnione. Dodatek elektryczny został bowiem przewidziany jako świadczenie przeznaczone dla odbiorców końcowych w gospodarstwie domowym, a wnioskodawczyni takim odbiorcą nie jest.
Skargę na powyższą decyzję Kolegium złożyła I. P., wnosząc o przyznanie dodatku elektrycznego. W skardze wskazała, że w dniu 13 kwietnia 2023 r. podpisała z PGE Obrót S.A. umowę kompleksową sprzedaży energii elektrycznej i świadczenia usługi dystrybucji dla konsumentów nr 1K/2205/2023/28003433 z datą rozpoczęcia świadczenia usługi kompleksowej od 24 stycznia 2023 r. Na potwierdzenie podpisania umowy, skarżąca dołączyła do skargi kserokopię powyższej umowy.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie wniosło o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Skarga jest zasadna, albowiem organy orzekające w sprawie dopuściły się naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Postępowanie dotyczące przyznania dodatku elektrycznego uregulowane jest w ustawie z dnia 7 października 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach służących ochronie odbiorców energii elektrycznej w 2023 roku w związku z sytuacją na rynku energii elektrycznej (Dz. U. z 2023 r. poz. 1704 z późn. zm.). Zgodnie z art. 30 ust. 1 i 2 tej ustawy, dodatek elektryczny dla gospodarstwa domowego, o którym mowa w art. 27 ust. 1, wynosi 1000 zł. W przypadku gdy zużycie energii elektrycznej w gospodarstwie domowym w tym samym miejscu zamieszkania w 2021 r. wyniosło więcej niż 5 MWh, dodatek elektryczny wynosi 1500 zł. Wniosek o wypłatę dodatku elektrycznego składa się na piśmie lub za pomocą środków komunikacji elektronicznej w gminie właściwej ze względu na miejsce zamieszkania osoby składającej ten wniosek, w terminie od dnia 1 grudnia 2022 r. do dnia 1 lutego 2023 r. (art. 31 ust.1 i 2 i art. 30 ust. 3).
W przypadku, o którym mowa w art. 30 ust. 2, do wniosku o wypłatę dodatku elektrycznego dołącza się rozliczenie z przedsiębiorstwem energetycznym wykonującym działalność gospodarczą w zakresie obrotu energią elektryczną lub zaświadczenie wydane przez to przedsiębiorstwo potwierdzające, że zużycie energii elektrycznej w gospodarstwie domowym w tym samym miejscu zamieszkania w 2021 r. wyniosło więcej niż 5 MWh (art. 31 ust. 1a). Jest to jedyny dokument wymagany przez przepisy powołanej wyżej ustawy, który należy dołączyć do wniosku. Przyznanie przez wójta, burmistrza albo prezydenta miasta dodatku elektrycznego nie wymaga wydania decyzji administracyjnej, ale już odmowa przyznania dodatku elektrycznego, uchylenie oraz rozstrzygnięcie w sprawie nienależnie pobranego dodatku elektrycznego wymagają wydania decyzji administracyjnej (art. 33 ust. 1). Do postępowania w sprawie wypłaty dodatku elektrycznego przepisy art. 23 ust. 3, 12 i 13, art. 24a ust. 1 i 2, art. 25 ust. 3 i 4 oraz art. 29-30a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 390, 658 i 1429) stosuje się odpowiednio, przy czym ilekroć w tych przepisach jest mowa o rodzinie, rozumie się przez to gospodarstwo domowe, o którym mowa w art. 27 ust. 3 (art. 34 ust. 1).
W sprawach nieuregulowanych w niniejszym rozdziale stosuje się przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (art. 34 ust. 2). Wójt, burmistrz albo prezydent miasta dokonuje weryfikacji wniosku o wypłatę dodatku elektrycznego, w szczególności w zakresie zgłoszenia lub wpisania głównego źródła ogrzewania w centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków. Jeżeli podczas weryfikacji wniosku o wypłatę dodatku elektrycznego wystąpią wątpliwości dotyczące gospodarstwa domowego wnioskodawcy, wójt, burmistrz albo prezydent miasta może przeprowadzić wywiad środowiskowy, który ma na celu ustalenie faktycznego stanu danego gospodarstwa domowego zgodnie z art. 27 ust. 3 odpowiednio pkt 1 i 2. Przepis art. 34 ust. 2 stosuje się (art. 32 ust. 1 i 2).
Zgodnie z art. 27 ust. 1 powołanej ustawy, dodatek elektryczny przysługuje odbiorcy energii elektrycznej w gospodarstwie domowym w rozumieniu art. 3 pkt 13b ustawy - Prawo energetyczne, w przypadku gdy główne źródło ogrzewania gospodarstwa domowego jest zasilane energią elektryczną, i źródło to zostało zgłoszone lub wpisane do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków (Dz. U. z 2022 r. poz. 438, 1561, 1576, 1967 i 2456), do dnia 11 sierpnia 2022 r., albo po tym dniu - w przypadku głównych źródeł ogrzewania zgłoszonych lub wpisanych po raz pierwszy do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o których mowa w art. 27g ust. 1 tej ustawy. Zgodnie z art. 27 ust. 3 pkt 1 i 2 omawianej ustawy, przez gospodarstwo domowe, o którym mowa w ust. 1, rozumie się m.in. osobę fizyczną oraz osoby z nią spokrewnione lub niespokrewnione pozostające w faktycznym związku, wspólnie z nią zamieszkujące i gospodarujące (gospodarstwo domowe wieloosobowe).
Pojęcie odbiorcy energii elektrycznej wyjaśnione jest przez odesłanie do przepisów ustawy z dnia 10 kwietnia 1997 r. - Prawo energetyczne (Dz. U. z 2022 r. poz. 1385 z późn. zm.) i jest nim odbiorca końcowy, dokonujący zakupu energii elektrycznej w celu jej zużycia na potrzeby w gospodarstwie domowym. Odbiorcą energii elektrycznej jest zatem, co do zasady, ten kogo łączy umowa o dostarczanie energii z przedsiębiorstwem energetycznym, gdyż ta osoba dokonuje zakupu tej energii. Wbrew twierdzeniom organu, dodatek nie może być wyłącznie przyznany osobie, którą łączy umowa o dostarczenie energii elektrycznej z przedsiębiorstwem energetycznym. Gdyby tak było to zbędne byłyby przepisy art. 28 powołanej ustawy z dnia 7 października 2022 r., które dotyczą sytuacji, gdy więcej niż jedno gospodarstwo domowe znajduje się pod tym samym adresem.
W ocenie Sądu, kwestia zawarcia umowy z przedsiębiorstwem energetycznym ma znaczenie jedynie jako okoliczność faktyczna, a nie przesądzająca o prawie danej osoby do otrzymania przedmiotowego dodatku. Innymi słowy do lokalu, który zajmuje osoba, wchodząca w skład gospodarstwa domowego ubiegającego się o dodatek musi być dostarczana energia elektryczna na podstawie zawartej umowy z przedsiębiorstwem energetycznym, która zasila główne źródło ogrzewania. Wykluczona jest sytuacja, żeby o dodatek wystąpiło gospodarstwo domowe, które nielegalnie pobiera prąd. Stany faktyczne występujące na tle przepisów ustawy z dnia 7 października 2022 r. mogą być różne. Przykładowo możliwa jest sytuacja, że o dodatek wystąpią spadkobiercy, zajmujący lokal, w którym prąd dostarczany jest na podstawie umowy zawartej przez spadkodawcę i którzy opłacają za niego rachunki. Podpisanie umowy wiąże się z przepisaniem licznika, co może trwać w czasie, podobnie jak nie zawsze można szybko uregulować sprawy spadkowe.
W ocenie Sądu, nie może być zatem wyłącznym powodem do odmowy przyznania dodatku elektrycznego fakt, że np. umowę podpisał wcześniej zmarły, a rachunki opłacają inne osoby. Można wyobrazić sobie sytuację, w której o dodatek występuje żona, mimo że umowę o dostarczanie energii zawarł mąż, który jest marynarzem i na dzień złożenia wniosku jest w trakcie wielomiesięcznego rejsu. Także i w tej sytuacji, według Sądu, fakt podpisania umowy przez innego członka rodziny niż występujący o dodatek, nie może być wyłącznym powodem do odmowy przyznania dodatku. Może zaistnieć również taka sytuacja, jak opisana w art. 28 ust. 1 i ust. 3 powołanej ustawy, że pod jednym adresem zamieszkują rodziny tworzące odrębne gospodarstwa domowe i wówczas dodatek może być przyznany tylko jednemu gospodarstwu i to tylko wnioskodawcy, który złożył wniosek jako pierwszy. Oznacza to, że w takiej sytuacji ustawodawca dopuścił możliwość otrzymania dodatku nie tylko przez osobę, która ma podpisaną umowę z przedsiębiorstwem energetycznym, przy założeniu, że w lokalu znajduje się jedno główne źródło ciepła zasilane energią elektryczną (jeden licznik energii).
Podkreślić należy, że gdyby w lokalu zajmowanym przez skarżącą zamieszkiwała np. córka z mężem, należałoby uznać, że na podstawie art. 28 ust. 1 powołanej ustawy może być przyznany tylko jeden dodatek dla wszystkich gospodarstw domowych, zamieszkujących pod tym adresem. Skarżąca mogłaby otrzymać dodatek niezależnie od faktu, że umowę o dostarczenie energii elektrycznej podpisała jej córka w sytuacji, gdyby skarżąca pierwsza złożyła wniosek.
W projekcie do powołanej ustawy z dnia 7 października 2022 r. (nr IX.2630) wskazano, że dodatek elektryczny miał zrekompensować wzrost cen energii elektrycznej jej odbiorcom w gospodarstwach domowych, którzy będą musieli mierzyć się z koniecznością zapłaty wysokich rachunków za energię, zwłaszcza, że część z nich to odbiorcy wrażliwi i ubodzy energetycznie. Projektowana regulacja miała zapewnić bezpieczeństwo energetyczne gospodarstwom domowym i zapewnić im ceny energii elektrycznej na poziomie umożliwiającym opłacenie rachunków. W art. 2 Konstytucji RP ujęto zasadę demokratycznego państwa prawnego przez zapis, że "Rzeczpospolita Polska jest demokratycznym państwem prawnym, urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej.". W art. 32 ust. 1 Konstytucji RP ujęto zasadę równości i zakaz dyskryminacji, przez zapis, że "Wszyscy są wobec prawa równi. Wszyscy mają prawo do równego traktowania przez władze publiczne.".
Z powyższymi zasadami koresponduje art. 8 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego stanowiący zasadę zaufania do władzy publicznej, zgodnie z którą "Organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania.". W ocenie Sądu, zastosowanie przepisów powołanej ustawy z dnia 7 października 2022 r. nie może dyskryminować osób znajdujących się w podobnej sytuacji faktycznej i prawnej, nie mogą być różnie traktowane przez organy administracji. Dokonując prokonstytucyjnej wykładni przepisów omawianej ustawy z dnia 7 października 2022 r. i uwzględniając cel powyższej regulacji należy uznać, że w sytuacji zaistniałej w sprawie może istnieć możliwość przyznania dodatku skarżącej po wcześniejszym przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego. Bezspornie, główne źródło ogrzewania zostało wpisane do Centralnej Ewidencji Emisyjności Budynków (CEEB) i wniosek został złożony w terminie.
W ocenie Sądu, organ otrzymując wniosek zobowiązany był dokonać jego weryfikacji, a w przypadku wystąpienia wątpliwości powinien był, na podstawie art. 32 ust. 2 powołanej ustawy, przeprowadzić postępowanie wyjaśniające w postaci przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania wnioskodawczyni w celu ustalenia faktycznego stanu gospodarstwa domowego, czego w niniejszej sprawie zaniechał, bo nie przeprowadził wywiadu środowiskowego. Organ winien ustalić kto faktycznie zamieszkuje pod wskazanym adresem i kto opłaca rachunki za prąd, mając przy tym na uwadze, że skarżąca w dniu 13 kwietnia 2023 r. podpisała z PGE Obrót S.A. umowę kompleksową sprzedaży energii elektrycznej i świadczenia usługi dystrybucji dla konsumentów z datą rozpoczęcia świadczenia usługi kompleksowej od 24 stycznia 2023 r. do lokalu nr [...] położonego przy ul. [...] w [...]. Zdaniem Sądu, organ po ustaleniu, że to skarżąca faktycznie opłaca rachunki za prąd i brak jest innego wniosku złożonego dla innego gospodarstwa domowego spod tego samego adresu, winien rozpoznać wniosek skarżącej na podstawie art. 33 ust. 1 powołanej ustawy i albo wypłacić dodatek skarżącej, albo zakończyć postępowanie decyzją o odmowie przyznania dodatku w przypadku odmiennych ustaleń i braku zaistnienia przesłanek do przyznania wnioskowanego dodatku.
Podkreślić należy, że postępowanie w sprawie o przedmiotowy dodatek toczy się w oparciu o przepisy ustawy z dnia 7 października 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach służących ochronie odbiorców energii elektrycznej w 2023 roku w związku z sytuacją na rynku energii elektrycznej oraz w sprawach nieuregulowanych stosuje się – na podstawie art. 34 ust. 3 powołanej ustawy – przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Postępowanie dowodowe jest uregulowane w przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego, w tym na podstawie art. 86 kpa organ ma możliwość odebrania wyjaśnień od skarżącej. Organ administracji publicznej jest bowiem obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, zgodnie z art. 77 § 1 kpa.
Należy pamiętać, że w świetle art. 7 kpa w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli.
W tej sytuacji, w ocenie Sądu, odmowa przyznania skarżącej dodatku elektrycznego bez ustalenia rzeczywistego stanu sprawy, stanowi naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 kpa, które spowodowało konieczność uchylenia zaskarżonej decyzji i utrzymanej nią w mocy decyzji organu I instancji, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 z późn. zm.).
Rozpoznając ponownie sprawę organ I instancji będzie miał na uwadze poczynione wyżej rozważania. W szczególności doprowadzi do ustalenia rzeczywistego stanu faktycznego sprawy i dopiero wówczas oceni, czy w aspekcie art. 27 ustawy występują przesłanki do przyznania skarżącej dodatku elektrycznego, po czym wyda stosowne rozstrzygnięcie i należycie je uzasadni.