Uzasadnienie
Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] lipca 2016 r. nr [...], po rozpatrzeniu odwołania K. K., utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2016 r. nr [...] o potwierdzeniu K. K. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez L. K. nieruchomości w miejscowości [...] w powiecie [...] w województwie [...], tj. poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.
Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że pismem z dnia 29 grudnia 2008 r. A. K. oraz K. K. złożyli do Wojewody [...] wniosek w przedmiocie potwierdzenia prawa do rekompensaty za nieruchomości pozostawione przez L. K. poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej jako następcy prawni byłego właściciela L. K. Z akt sprawy wynika, że spadek po L. K. nabyli W. K. i A. K. Z kolei spadek po W. K. nabył K. K. Oświadczeniem z dnia [...] grudnia 2008 r. A. K. wskazała K. K. jako osobę uprawnioną do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez L. K. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.
Postanowieniem z dnia [...] października 2011 r. Wojewoda [...] stwierdził, że K. K. spełnił przesłanki warunkujące możliwość potwierdzenia mu prawa do rekompensaty za pozostawione przez L. K. we wsi [...] nieruchomości rolne o powierzchni [...] ha wraz z zabudowaniami oraz wezwał K. K. do wskazania m.in. formy realizacji prawa do rekompensaty oraz przedłożenia do akt sprawy operatów szacunkowych określających wartość nieruchomości pozostawionych w [...] oraz określających wartość nieruchomości nabytych w ramach częściowej realizacji prawa do rekompensaty położonych w [...] przy ul. [...], gdyż decyzją z dnia [...] maja 1990 r. Naczelnik Gminy [...] sprzedał W. K., A.K. oraz W. K. nieruchomość położoną w [...] przy. ul. [...]. Na poczet ceny sprzedaży zaliczono wartość mienia pozostawionego poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Ze znajdującego się w aktach przedmiotowej sprawy aktu notarialnego z dnia [...] maja 1990 r. (rep. [...]) wynika także, że W. K., A. K. oraz W. K. nabyli w ramach realizacji prawa do rekompensaty nieruchomość zabudowaną [...] budynkiem mieszkalnym położoną w [...] w gm. [...] o obszarze [...]ha.
Pismem z dnia 16 stycznia 2012 r. K. K. wyjaśnił, że powierzchnia majątku pozostawionego przez L. K. poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej wynosiła nie [...] ha lecz [...] ha. W piśmie tym wskazał również, że podana przez Państwowy Urząd Repatriacyjny powierzchnia [...] ha wynika z tego, że: "dla jak najszybszego zakończenia gehenny przesiedlenia, L. K. zaniżył wielkość pozostawionej nieruchomości podając w PUR w [...] wielkość [...] ha, albowiem dla większego obszaru nie byłby właściwy PUR w [...], lecz inny, co wymagałoby dalszych wędrówek i starań L. K."
Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] lipca 2013 r. potwierdził K. K. prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez L. K. nieruchomości gruntowych o powierzchni [...] ha wraz z zabudowaniami w miejscowości [...], gmina [...], powiat [...] w wysokości [...] zł.
Nie zgadzając się z tym rozstrzygnięciem, K. K. złożył odwołanie, kwestionując ustaloną przez organ wielkość pozostawionej nieruchomości, gdyż zdaniem odwołującego się pozostawiona nieruchomość miała powierzchnię [...] ha.
Minister Skarbu Państwa rozpatrując odwołanie stwierdził, że winno ono zostać uwzględnione i decyzją z dnia [...] września 2013 r. uchylił decyzję Wojewody z dnia [...] lipca 2013 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi wojewódzkiemu. W uzasadnieniu zajętego stanowiska organ odwoławczy wyjaśnił, że organ wojewódzki powinien we własnym zakresie przeprowadzić postępowanie dowodowe oraz wystąpić do właściwego Archiwum Państwowego [...] o informacje dotyczące nieruchomości pozostawionych przez L. K. poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Wojewoda [...] winien również wystąpić do strony o wskazanie świadków na okoliczność ustalenia powierzchni pozostawionych nieruchomości gruntowych, na chwilę opuszczenia przez L. K. mienia pozostawionego poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.
Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] czerwca 2016 r. orzekł o potwierdzeniu K. K. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez L. K. przedmiotowej nieruchomości w wysokości [...] zł. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że po przeprowadzeniu postępowania dowodowego utrzymuje w mocy swoją argumentację wyrażoną w jego poprzedniej decyzji z dnia [...] lipca 2013 r. W ocenie organu L. K. jako właściciel pozostawionych nieruchomości najlepiej bowiem wiedział, jaką nieruchomością dysponował bezpośrednio przed repatriacją. Z tego powodu, w opinii Wojewody [...], orzeczenie Państwowego Urzędu Repatriacji z dnia [...] sierpnia 1945 r. wskazujące powierzchnię pozostawionych nieruchomości na [...] ha jest dokumentem, w oparciu o który należy wydać decyzję potwierdzającą prawo do rekompensaty. Zdaniem Wojewody nie jest też prawdą twierdzenie K. K., że L. K. powinien obawiać się dalszej tułaczki do [...], celem uzyskania orzeczenia dla gospodarstwa wielkoobszarowego, tak jak nie musiał się udawać do [...], by uzyskać orzeczenie znajdujące się w aktach sprawy. Orzeczenie Zarządu Centralnego Państwowego Urzędu Repatriacji mógł bowiem uzyskać za pośrednictwem referatu organu w [...].
Nadal nie zgadzając się z tym rozstrzygnięciem, K. K. ponownie złożył odwołanie, kwestionując ustaloną przez organ wielkość pozostawionej nieruchomości, gdyż zdaniem odwołującego się pozostawiona nieruchomość miała powierzchnię [...] ha. Po jego rozpatrzeniu Minister Skarbu Państwa, decyzją z dnia [...] lipca 2016 r., utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2016 r. W uzasadnieniu Minister podniósł, że z akt sprawy wynika, iż L. K. przed rozpoczęciem II Wojny Światowej był właścicielem nieruchomości gruntowych o powierzchni [...] ha pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (wypis księgi hipotecznej Nr [...] z dnia [...] kwietnia 1939 r., w której wskazano, że L. K. "w dobrach [...]" posiadał na własność [...] ha). Powyższy stan posiadania potwierdza również przetłumaczone zaświadczenie Państwowego Archiwum [...] z dnia [...] lutego 2014 r. nr [...], z którego wynika, że L. K. w 1938 r. posiadał obszar ziemi o powierzchni [...] ha w [...] w pobliżu wsi [...] w gminie [...], powiecie [...] w województwie [...].
Pismem z dnia 10 grudnia 2014 r. pełnomocnik strony przekazał do akt sprawy uwierzytelnione zaświadczenie Archiwum Państwowego [...] z dnia [...] października 2014 r. nr [...], wraz z tłumaczeniem, w którym również wskazano, że L. K. posiadał działkę ziemską o powierzchni [...] ha w [...] koło wsi [...], gm. [...], pow. [...], woj. [...]. Do zaświadczenia archiwum załączono również wypis z księgi wieczystej dotyczący powyższej nieruchomości. Natomiast w tłumaczeniu pisma Archiwum Państwowego [...] z dnia [...] października 2015 r. nr [...] wskazano, że w dokumentach w/w archiwum nie stwierdzono informacji o nacjonalizacji lub przekazaniu majątku, który do 1939 r. należał do L. K. w majątku [...], gm. [...], pow. [...]. W tym samym zaświadczeniu wskazano również, że w dokumentach archiwalnych zasobu [...] w spisach majątków o powierzchni do [...] ha według stanu na [...] lipca 1939 r. figuruje K. L. jako właściciel majątku [...], powiat [...], którego powierzchnia wynosiła [...] ha.
W tym samym zasobie, w sprawie o podziale gruntów znacjonalizowanych w rejonie [...], według stanu na [...] stycznia 1941 r., we wsi [...] figuruje jako znacjonalizowana ziemia o powierzchni [...] ha, z której wydzielono mieszkańcom wsi [...] ha, a państwu przekazano [...] ha.
Minister wskazał, że miejsce zamieszkania L. K. i jego rodziny na [...] potwierdzają dokumenty pozyskane z Archiwum Państwowego w [...] (m.in. wykaz podopiecznych [...] za rok 1944, zaświadczenie o urodzeniu A. K. c. L. K. z dnia [...] listopada 1946 r. Ponadto z zebranego materiału dowodowego wynika również, że L. K. opuścił swoje gospodarstwo, a następnie [...] w 1940 r., skąd udał się do [...]. Powyższą datę powrotu na obecne tereny Rzeczypospolitej Polskiej L. K. potwierdzają oświadczenia A. K. i K. K. oraz wyciąg z protokołu nr [...] z dnia [...] maja 1947 r. z zebrania Zarządu [...], w którym wskazano, że L. K. pracuje na swoim stanowisku już od [...] lat, a także Kwestionariusz [...], w którym wskazano, że ww. pracował od [...] lipca 1940 r. jako [...] w [...]. W kwestionariuszu tym L. K. zadeklarował również narodowość polską. W oświadczeniu z dnia [...] lutego 2010 r. A. K. zaznaczyła ponadto, że L. K. opuścił byłe tereny Rzeczypospolitej Polskiej na skutek okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r. i znalazł się w [...], gdzie zamieszkał na stałe.
Ze znajdującego się w aktach sprawy protokołu przesłuchania świadków M. H. oraz S. S. z dnia [...] lipca 1945 r., które odbyło się przed Rejonowym Inspektorem [...] wynika powierzchni pozostawionych przez L. K. nieruchomości gruntowych ([...] ha). Jednocześnie organ odwoławczy podniósł, że na podstawie powyższych oświadczeń świadków Państwowy Urząd Repatriacyjny Wojewódzki Oddział w [...] wydał orzeczenie z dnia [...] sierpnia 1945 r. nr [...], w którym wskazano, że L. K. pozostawił w [...], w gm. [...], pow. [...] gospodarstwo rolne o powierzchni [...] ha, dom mieszkalny, zabudowania gospodarcze, inwentarz żywy i martwy.
W ocenie Ministra Skarbu Państwa, Wojewoda [...] słusznie wskazał, że L. K., jako właściciel pozostawionych nieruchomości, najlepiej wiedział, jaką nieruchomością dysponował bezpośrednio przed repatriacją. Z tego powodu organ odwoławczy podzielił opinię Wojewody [...], według którego orzeczenie Państwowego Urzędu Repatriacyjnego z dnia [...] sierpnia 1945 r., wskazujące powierzchnię pozostawionych nieruchomości na [...] ha jest dokumentem, w oparciu o który należy wydać decyzję potwierdzającą prawo do rekompensaty.
Odnosząc się do odwołania, Minister wskazał, że strona słusznie zauważyła, iż ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej oraz Kodeks postępowania administracyjnego nie dają pierwszeństwa orzeczeniu Państwowego Urzędu Repatriacyjnego przed innymi dowodami, celem wykazania spełnienia przesłanki pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Przeciwnie, w opinii Ministra Skarbu Państwa, zawarcie w art. 6 ust. 4 ww. ustawy z 2005 r. sformułowania: "w szczególności" oznacza, że katalog środków dowodowych, o których mowa w tym przepisie ma charakter otwarty. Niewątpliwie jednak dokumentem potwierdzającym stan własności na moment pozostawienia przez L. K. nieruchomości jest orzeczenie Państwowego Urzędu Repatriacyjnego, które wskazuje, że właściciel mienia pozostawił na [...] gospodarstwo rolne o powierzchni [...] ha.
W tym miejscu organ odwoławczy podniósł, że treść ww. orzeczenia została ustalona w oparciu o zeznania dwóch świadków – M. H. oraz S. S., którzy w protokole z dnia [...] lipca 1945 r., pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywego zeznania, wskazali, że L. K. był właścicielem gospodarstwa o powierzchni [...] ha. Orzeczenie nie opiera się zatem wyłącznie na oświadczeniu wnioskodawcy L. K., ale zostało potwierdzone oświadczeniami dwóch świadków. Zdaniem Ministra Skarbu Państwa orzeczenia Państwowego Urzędu Repatriacyjnego nie można zatem pozbawić mocy dowodowej tylko na tej podstawie, że - jak twierdzi odwołujący – L. K. podał zaniżoną powierzchnię z obawy o konieczność prowadzenia sprawy przed urzędem w [...], a także negatywnymi konsekwencjami ujawnienia przed władzami komunistycznymi, iż był właścicielem ziemskim. Orzeczenie Państwowego Urzędu Repatriacyjnego, z uwagi na fakt, że jego treść opiera się na oświadczeniach dwóch świadków, wskazujących wprost powierzchnię oraz rodzaj nieruchomości pozostawionych przez L. K. na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej powinno być dowodem, w oparciu o który należy potwierdzić stronie prawo do rekompensaty.
Na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] lipca 2015 r. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożył K. K. W uzasadnieniu zarzucił zaskarżonej decyzji:
I - naruszenie przepisów postępowania, a to:
- - art. 7 i 8 w związku z art. 80 kpa przez ocenę materiału dowodowego w sposób sprzeczny z zasadami doświadczenia życiowego i logiki przez przyjęcie, iż zaświadczenie PUR z 1945 r. i zawarte w nim oświadczenia właściciela i świadków stanowią dowód bardziej wiarygodny niż dokumenty z Archiwum Państwowego [...] w postaci wypisu z księgi wieczystej nr [...], wg stanu na dzień [...] kwietnia 1939 r. oraz szkicu gruntów majątku prywatnego [...] w gminie [...] stanowiącego własność L. K., a także mapy z Centralnego Archiwum [...] oraz dokumentów Powiatowego [...] 1945-49, Rady [...] i Wykazu Uchodźców [...],
- - art. 76 kpa przez jego niezastosowanie w przypadku, gdy skarżący przedłożył poświadczony urzędowo wypis z księgi wieczystej i dokumentów z Archiwum Państwowego [...], a także mapy z Centralnego Archiwum Państwowego, w których jednoznacznie wskazana jest wielkość należącego do L.K. majątku we wsi [...],
- - art. 138 § 2 kpa przez jego niezastosowanie, a mianowicie w przypadku wskazania przez Ministra Skarbu Państwa w decyzji z dnia [...] września 2013 r. potrzeby przeprowadzenia dowodów z dokumentów znajdujących się w Archiwum Państwowym [...], mimo formalnego przeprowadzenia tych dowodów przez Wojewodę [...], zostały one merytorycznie pominięte w procesie oceny całości materiału dowodowego przez organ, który oparł się jedynie na orzeczeniu Państwowego Urzędu Repatriacyjnego, będącym podstawą do wydania wcześniejszej, uchylonej decyzji.
- II. W konsekwencji powyższych naruszeń, naruszenie prawa materialnego, a to art. 11 i 12 ustawy o realizacji prawa rekompensaty za mienie pozostawione poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w związku z art. 45 Konstytucji w związku z art. 1 Protokołu Dodatkowego nr 1 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka przez przyjęcie błędnej wartości pozostawionej nieruchomości, a co za tym idzie ustalenie błędnej wysokości przysługującego skarżącemu prawa do rekompensaty.
W uzasadnieniu skargi skarżący przedstawił argumenty na poparcie zasadności postawionych zarzutów i wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji Ministra Skarbu Państwa oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych.
W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji, orzekając w sprawie, nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. z 2016 r. Dz. U. poz. 718, ze zm.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Analiza zebranego w niniejszej sprawie materiału dowodowego wskazuje na zasadność skargi w zakresie postawionych w niej zarzutów dotyczących naruszenia przez organy orzekające przepisów postępowania administracyjnego.
Stan faktyczny ustalony w sprawie przez organ I instancji i w całości zaakceptowany przez organ odwoławczy został tylko częściowo ustalony prawidłowo. Natomiast analiza zebranych w sprawie materiałów i ustalenia, jakich dokonały organy orzekające, są częściowo niewłaściwe i nie znajdują potwierdzenia w całości zgromadzonych dowodów.
Przypomnieć należy, że zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz. 1418, ze zm.) ustawa ta określa zasady realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w wyniku wypędzenia z byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub jego opuszczenia w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. dokonanego na podstawie wymienionych w niej tzw. układów republikańskich.
Nadto prawo do rekompensaty przysługuje również osobom, które na skutek innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r. były zmuszone opuścić byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Zgodnie natomiast z treścią art. 2 powołanej ustawy prawo do rekompensaty przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli spełnia on łącznie następujące wymogi: był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim, zamieszkiwał w tym dniu na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz opuścił je z przyczyn, o których mowa w art. 1 ustawy i posiada obywatelstwo polskie. Zgodnie z treścią art. 3 ust. 2 ustawy, w przypadku śmierci właściciela nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej prawo do rekompensaty przysługuje wszystkim spadkobiercom albo niektórym z nich, wskazanym przez pozostałych spadkobierców, jeżeli spełniają wymóg określony w art. 2 pkt 2. Wskazanie osoby uprawnionej do rekompensaty następuje przez złożenie oświadczenia z podpisem poświadczonym notarialnie lub przed organem administracji publicznej albo przez złożenie oświadczenia w polskiej placówce konsularnej.
Jak wynika z sentencji decyzji organu I instancji, którą w pełni zaakceptował organ II instancji (i co potwierdza także treść uzasadnień decyzji obu tych organów), w rozpatrywanej sprawie poza sporem pozostaje fakt przysługiwania skarżącemu prawa do uzyskania rekompensaty z tytułu pozostawienia przez L. K. nieruchomości w miejscowości [...] w powiecie [...] w województwie [...], tj. poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Sporna jednakże jest wielkość pozostawianej przez poprzednika prawnego skarżącego nieruchomości. Organy obu instancji, opierając się na treści orzeczenia Państwowego Urzędu Repatriacyjnego z dnia [...] sierpnia 1945 r. nr [...] oraz zeznaniach dwóch świadków, stanęły na stanowisku, że pozostawiony majątek miał wielkość [...] ha, ponieważ "L. K. jako właściciel pozostawionych nieruchomości najlepiej wiedział, jaką nieruchomością dysponował bezpośrednio przed repatriacją" (str. 8 zaskarżonej decyzji).
Zdaniem Sądu, w świetle analizy wszystkich zebranych w sprawie materiałów dowodowych, z tym stanowiskiem nie można się zgodzić. W aktach sprawy znajdują się bowiem dokumenty, z których wynika, że L. K. przed rozpoczęciem II Wojny Światowej był właścicielem nieruchomości gruntowych o powierzchni [...] ha. Zaliczyć do nich należy: wypis z dnia [...] kwietnia 1939 r. (sporządzony niecałe 5 miesięcy przed wybuchem wojny) z księgi hipotecznej nr [...], w której wskazano, że L. K. "w dobrach [...]" posiadał na własność [...] ha, przetłumaczone na język polski zaświadczenie Państwowego Archiwum [...] z dnia [...] lutego 2014 r. nr [...], z którego wynika, że L. K. w 1938 r. posiadał obszar ziemi o powierzchni [...] ha w [...]w pobliżu wsi [...] w gminie [...], powiecie [...] w województwie [...], uwierzytelnione zaświadczenie Archiwum Państwowego [...] z dnia [...] października 2014 r. nr [...] wraz z tłumaczeniem, w którym również wskazano, że L. K. posiadał działkę ziemską o powierzchni [...] ha w [...] koło wsi [...], gm. [...], pow. [...], woj. [...], załączony do zaświadczenia archiwum wypis z księgi wieczystej dotyczący powyższej nieruchomości.
Również w tłumaczeniu pisma Archiwum Państwowego [...] z dnia [...] października 2015 r. nr [...] wskazano, że w dokumentach w/w archiwum nie stwierdzono informacji o nacjonalizacji lub przekazaniu majątku, który do 1939 r. należał do L. K. w majątku [...], gm. [...], pow. [...]. W tym samym zaświadczeniu wskazano, że w dokumentach archiwalnych zasobu [...] gruntów komitetu wykonawczego [...] w spisach majątków o powierzchni do [...] ha według stanu na [...] lipca 1939 r. figuruje K. L. jako właściciel majątku [...], powiat [...], którego powierzchnia wynosiła [...] ha. Znajdujący się w aktach sprawy "Szkic gruntów majątku prywatnego [...] stanowiącego własność L. K." z dnia [...] lipca 1937 r. pozwala w sposób jednoznaczny zlokalizować tę nieruchomość o powierzchni "[...]ha" zarówno na mapach historycznych, jak i współczesnych, niezależnie od umieszczonych na nich nazw geograficznych.
Przywołane dokumenty mają przy tym przymiot dokumentu urzędowego w rozumieniu art. 76 § 1 kpa. Korzystają one zatem z domniemania prawdziwości, a ich obalenie wymaga przeprowadzenia przeciwdowodu. Takiego przeciwdowodu w rozpatrywanej sprawie organy jednak nie przeprowadziły. Poza wyliczeniem tych dokumentów organy nie dokonały w ogóle ich analizy. Pominęły praktycznie w całości milczeniem wynikające z nich informacje. Nie wyjaśniły także, dlaczego ewentualnie odrzucają ich moc dowodową. Swoją argumentację organy nakierowały jedynie na uzasadnienie uznania za główny i w zasadzie jedyny dowód znajdujące się w aktach sprawy orzeczenia Państwowego Urzędu Repatriacyjnego. W uzasadnieniu wydanych decyzji organy szczegółowo omówiły tylko ten jeden dowód w połączeniu z treścią protokołu przesłuchania świadków M. H. oraz S. S. z dnia [...] lipca 1945 r., które odbyło się przed Rejonowym Inspektorem [...], a które w ich ocenie potwierdzały słuszność podjętego rozstrzygnięcia.
Takie postępowanie organów budzi uzasadnioną obawę, że postąpiły one w ten sposób wyłącznie dlatego, że treść "pominiętych" dokumentów stoi w sprzeczności z przyjętą przez organy oceną stanu faktycznego sprawy. Natomiast zdaniem Sądu orzekającego właśnie wyjaśnienie powstałej w świetle całego zebranego w sprawie materiału dowodowego wątpliwości dotyczącej wielkości pozostawionej przez L. K. nieruchomości było elementem niezbędnym do dokonania oceny prawidłowości przeprowadzenia postępowania w sprawie potwierdzenia prawa do rekompensaty za nieruchomości pozostawione przez L. K. poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.
W uzasadnieniach decyzji obu instancji nie wyjaśniono, dlaczego organy odrzuciły przedstawione przed stronę wyjaśnienie, że L. K. zaniżył powierzchnię pozostawionej nieruchomości z obawy przed uznaniem go za posiadacza ziemskiego, a więc osobę o niewłaściwym pochodzeniu klasowym w rozumieniu ówczesnych władz. Wynikające z zebranych dokumentów okoliczności: ucieczka L. K. z miejsca zamieszkania w momencie wkroczenia Armii Czerwonej w granice Rzeczypospolitej Polskiej, fakt wywiezienia jego rodziny przez okupacyjne władze radzieckie oraz wynikające z dekretu o reformie rolnej z 6 września 1944 r. normy obszarowe przejmowanych nieruchomości uprawdopodobniają, że L. K. mógł, przynajmniej subiektywnie, żywić tego typu obawy.
W tej sytuacji Sąd uznał, że organy orzekające nie poczyniły wszystkich niezbędnych ustaleń, przez co nie wyjaśniły dokładnie sprawy i nie rozpatrzyły rzetelnie całego materiału dowodowego. Czyniąc w ten sposób, organy naruszyły przepisy postępowania administracyjnego, czyli art. 7 i 77 § 1, art. 80 i 107 § 3 kpa, które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Przypomnieć należy, że w postępowaniu administracyjnym wydanie prawidłowej decyzji w każdym przypadku powinno poprzedzać dokładne ustalenie stanu faktycznego istotnego w sprawie. Artykuł 77 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego stanowi, że organ administracji publicznej zobowiązany jest w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Podkreślić należy, że jako dowolne należy więc traktować ustalenia faktyczne mogące znaleźć wprawdzie potwierdzenie w materiale dowodowym, ale niekompletnym, czy nie w pełni rozpatrzonym. Zarzut dowolności zostaje wykluczony dopiero ustaleniami dokonanymi w całokształcie materiału dowodowego (art. 80 kpa), zgromadzonego i rozpatrzonego w sposób wyczerpujący, a więc przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku niezbędnego wydania decyzji o przekonującej treści.
Sąd stoi na stanowisku, że niewyjaśnienie wszystkich okoliczności mających istotne znaczenie w sprawie, wybiórcze wykorzystanie zebranego w sprawie materiału dowodowego oraz nieuzasadnienie decyzji w sposób właściwy, czyli w zgodnie z treścią art. 107 § 3 kpa (który stanowi, że uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji z przytoczeniem przepisów prawa), narusza podstawowe zasady postępowania administracyjnego. Niewątpliwie uzasadnienia decyzji organów obu instancji nie spełniają wymogów wynikających z treści przywołanego art. 107 § 3 kpa. Wobec stwierdzenia, że kontrolowane postępowanie nie wyjaśniło powstałych wątpliwości, a przyjęta arbitralnie przez organy wielkość pozostawionego majątku nie znajduje oparcia w zebranych w sprawie materiałach dowodowych, Sąd uznał, że organy, dwukrotnie rozpatrując sprawę, nie wyjaśnił jej dokładnie, nie ustaliły prawidłowo stanu faktycznego sprawy oraz nie rozpatrzyły obiektywnie całego materiału dowodowego.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ, mając na względzie ocenę prawną zawartą w niniejszym wyroku, powinien przede wszystkim, w zgodzie z przepisami postępowania administracyjnego, raz jeszcze w pełni obiektywnie przeanalizować cały zebrany w sprawie materiał dowodowy. Czyniąc to, organ będzie miał na uwadze, że stosownie do art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. do wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty należy dołączyć dowody, które świadczą o pozostawieniu nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej z przyczyn, o których mowa w art. 1 ustawy, oraz rodzaju i powierzchni tych nieruchomości. Przy czym zgodnie z art. 6 ust. 4 powołanej ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. dowodami, o których mowa w art. 6 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy, mogą być w szczególności: urzędowy opis mienia, orzeczenia wydane przez były Państwowy Urząd Repatriacyjny lub dokumenty urzędowe, w tym sądowe, a także dokumenty pozyskane z archiwów państwowych [...] lub innych państw, jak również oświadczenia dwóch świadków złożone zgodnie z wymogami ust. 5 powołanego artykułu.
Jednocześnie, zdaniem Sądu, jako dowód w postępowaniu administracyjnym powinno się dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. W szczególności zgodnie z art. 75 § 1 kpa dowodem mogą być dokumenty, zeznania świadków, opinie biegłych oraz oględziny. W przypadku, gdy w sprawie wymagane są wiadomości specjalne, organ administracji publicznej może zwrócić się do biegłego lub biegłych o wydanie opinii w tej sprawie (art. 84 § 1 kpa). Jeżeli, w ocenie organów, na podstawie dowodów zebranych w trakcie postępowania nie sposób usunąć powstałych wątpliwości, to brak ten należy uzupełnić w pierwszej kolejności w oparciu o dowody z dokumentu, a gdy takich dowodów nie ma, należy przyjąć dowody z oświadczeń świadków.
Natomiast w przypadku, gdy określenie wielkości nieruchomości zabużańskiej w oparciu o dowód z dokumentu lub zeznań świadków okaże się niemożliwe, nie można wykluczyć konieczności przyjęcia jako dowodu w sprawie opinii biegłego rzeczoznawcy.
Po prawidłowym ustaleniu stanu faktycznego sprawy organ raz jeszcze potwierdzi skarżącemu niekwestionowane uprawnienie do otrzymania rekompensaty za tzw. mienie zabużańskie. W kwestii spornej wyjaśni natomiast, w oparciu o jakie dowody ustalił, jaką rzeczywiście wielkość miała pozostawiona poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej nieruchomość. Równocześnie, w zgodzie z treścią art. 107 § 3 kpa, organ wyjaśni, jakim dowodom odmówił wiarygodności i dlaczego. Dodatkowo w sposób logicznie spójny, odwołując się do całości zebranego w sprawie materiału dowodowego, organ przedstawi rzeczywisty stan faktyczny zaistniały w sprawie oraz wyjaśni swoje racje, które legną u podstaw wydanego rozstrzygnięcia, a wywody te organ poprze, odwołując się do konkretnych znajdujących się w aktach sprawy dowodów i dokumentów.
Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. z 2016 r. Dz. U. poz. 718, ze zm.) orzekł jak w sentencji.