Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z dnia [...] maja 2018 r. nr [...], po rozpatrzeniu odwołania A. M., utrzymało w mocy decyzję Prezydenta [...] z dnia [...] grudnia 2017 r. nr [...] uznającą, że świadczenie z funduszu alimentacyjnego, przyznane decyzją z dnia [...] października 2016 r. nr [...] w kwocie [...] zł na rzecz uprawnionych do alimentów M. G., W. G. i K. G., wypłacone w grudniu 2016 r., jest świadczeniem nienależnie pobranym, podlegającym zwrotowi wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie na zasadach wskazanych w decyzji.
Powyższa decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym:
A. M. w dniu [...] sierpnia 2016 r. wystąpiła z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz uprawnionych W. G., K. G. i M. G. Prezydent [...] decyzją z dnia [...] października 2016 r. przyznał na rzecz uprawnionych do alimentów świadczenie z funduszu alimentacyjnego w kwocie po [...] zł miesięcznie na okres od [...] października 2016 r. do [...] września 2017 r.
Następnie Prezydent [...] decyzją z dnia [...] grudnia 2017 r. uznał, że świadczenie z funduszu alimentacyjnego, przyznane decyzją z dnia [...] października 2016 r. w kwocie [...] zł, wypłacone w grudniu 2016 r., jest świadczeniem nienależnie pobranym, podlegającym zwrotowi wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie na zasadach wskazanych w decyzji. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, że w dniu [...] sierpnia 2017 r. wpłynęło zaświadczenie komornika sądowego, z którego wynika, że w dniu [...] grudnia 2016 r., tj. po otrzymaniu decyzji ustalającej prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, na rzecz A. M. przekazana została kwota alimentów w wysokości [...] zł. W okresie tym tytułem świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz uprawnionych wpłynęła zaś kwota [...] zł.
A. M. złożyła odwołanie od powyższej decyzji podnosząc, że decyzja przyznająca świadczenie została doręczona komornikowi sądowemu z opóźnieniem, zatem komornik nie wiedział, że powinien przekazać środki bezpośrednio organowi, nie zaś odwołującej.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. rozpoznając sprawę stwierdziło, że decyzja organu pierwszej instancji jest prawidłowa.
Organ odwoławczy przytoczył przepisy ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2016 r. poz. 169 ze zm.), stanowiące podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji, w tym art. 23 oraz art. 2 pkt 7 ustawy, podkreślając, że z akt sprawy wynika, iż skarżąca w dniu [...] sierpnia 2016 r. podpisała oświadczenie, że została poinformowana, że w okresie pobierania świadczenia z funduszu alimentacyjnego nie może przyjmować alimentów od komornika sądowego ani od dłużnika alimentacyjnego. Tekst pouczenia jest krótki, pogrubiony i wyraźny. Wniosek strony z [...] sierpnia 2016 r. o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego zawierał ponadto podpisane przez skarżącą pouczenie o obowiązku informowania organu właściwego wierzyciela o otrzymaniu alimentów egzekwowanych przez komornika sądowego. Pouczenie odnośnie nienależnie pobranych świadczeń znajdowało się również w decyzji przyznającej świadczenia.
Zdaniem Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. w sprawie bezsporne jest, że odwołująca w okresie pobierania świadczenia z funduszu alimentacyjnego otrzymała w dniu [...] grudnia 2016 r. środki wyegzekwowane przez komornika od dłużnika alimentacyjnego w kwocie [...] zł. Ziściły się zatem okoliczności, które zgodnie z podpisanym oświadczeniem i pouczeniem miały wpływ na uprawnienia wynikające z decyzji o przyznaniu świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Przy czym istotne jest, że strona na żadnym etapie postępowania administracyjnego nie kwestionowała faktu przyjęcia środków od komornika sądowego.
Organ odwoławczy podkreślił, że z treści art. 2 pkt 7 lit. d ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów wynika, że ilekroć w ustawie jest mowa o nienależnie pobranym świadczeniu oznacza to świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacone w przypadku, gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymała, niezgodnie z kolejnością określoną w art. 28, zaległe lub bieżące alimenty, do wysokości otrzymanych w tym okresie alimentów.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. przytoczyło treść art. 28 ust. 1 i ust. 2 powołanej ustawy określający kolejność zaspokajania należności i zaznaczyło, że w sprawie nie miało żadnego znaczenia, to za jaki okres odwołująca chce zaliczyć otrzymane alimenty, ani też to w jakiej dacie komornik sądowy otrzymał kolejną decyzję w przedmiocie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego. W sensie prawnym obojętne jest czy przekazane przez komornika środki zostaną zaliczone w poczet długu alimentacyjnego, czy też jako bieżące alimenty z aktualnego okresu czy miesiąca. Bez znaczenia jest zatem argumentacja zawarta w odwołaniu w zakresie terminu doręczenia decyzji z dnia [...] października 2016 r. komornikowi sądowemu. Skarżąca nie mogła bowiem zatrzymać przelewu od komornika z dnia [...] grudnia 2016 r. tytułem alimentów, gdyż naruszało to kolejność wskazaną w art. 28 powołanej ustawy.
Stosownie do treści art. 28 ust. 1 pkt 1 ustawy, organ ma podstawy do uznania świadczenia za nienależne, jeżeli osoba uprawniona poza świadczeniem z funduszu otrzyma zaległe lub bieżące alimenty od dłużnika alimentacyjnego. W takiej sytuacji ziszcza się przesłanka otrzymania świadczenia niezgodnie z kolejnością. Tym samym pobierając świadczenie z funduszu alimentacyjnego oraz otrzymując wyegzekwowane przez komornika alimenty strona znalazła się w sytuacji, którą należy zakwalifikować jako naruszenie kolejności zaspokojenia przez dłużnika alimentacyjnego wierzycieli określonej w art. 28 ustawy z dnia 7 września 2007 r. Słusznie zatem organ pierwszej instancji orzekł o uznaniu świadczenia jako nienależnie pobranego i orzekł o jego zwrocie wraz z ustawowymi odsetkami.
Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła A. M. zarzucając w szczególności nierzetelność i wprowadzenie w błąd przy przekazywaniu korespondencji, przetrzymywanie i wysyłanie korespondencji, w tym wydawanych decyzji, ze znacznym opóźnieniem, nierzetelne przeanalizowanie materiału dowodowego oraz niekompetencję urzędników Urzędu [...].
W obszernym uzasadnieniu skargi skarżąca wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji podkreśliła w szczególności, że na skutek błędów i uchybień pracowników Urzędu [...] decyzja z dnia [...] października 2016 r. dotarła do komornika sądowego ze znacznym opóźnieniem, przelew alimentów dokonany zaś został prawidłowo. Zdaniem skarżącej kolejność określona w art. 28 ustawy została zachowana. Ze względu natomiast na trudną sytuację materialną skarżącej i jej dzieci w sprawie zaistniały przesłanki uzasadniające umorzenie zwrotu otrzymanej od komornika kwoty wraz z odsetkami.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Stosownie do treści art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.
Zdaniem Sądu skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji nie naruszają prawa.
W rozpoznawanej sprawie organy obu instancji uznały, że świadczenie z funduszu alimentacyjnego, przyznane decyzją Prezydenta [...] z dnia [...] października 2016 r. nr [...] w kwocie [...] zł na rzecz uprawnionych do alimentów M. G., W. G. i K. G., wypłacone w grudniu 2016 r., jest świadczeniem nienależnie pobranym, podlegającym zwrotowi wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie na zasadach wskazanych w decyzji.
Zdaniem Sądu stanowisko organów jest prawidłowe.
Ze zgromadzonego w rozpoznawanej sprawie materiału dowodowego jednoznacznie wynika, że w/w decyzją z dnia [...] października 2016 r. przyznano z funduszu alimentacyjnego na okres od [...] października 2016 r. do [...] września 2017 r., na troje dzieci, świadczenie w wysokości po [...] zł miesięcznie. Na podstawie tej decyzji m.in. w grudniu 2016 r., tytułem świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłacono skarżącej kwotę [...] zł. Następnie w dniu [...] sierpnia 2017 r. do Urzędu [...] wpłynęło zaświadczenie Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym dla W. [...] z dnia [...] sierpnia 2017 r. o dokonanych wpłatach, z którego wynikało, że w grudniu 2016 r. wypłacono stronie tytułem alimentów kwotę [...] zł wyegzekwowaną od dłużnika alimentacyjnego. Nie ulega zatem wątpliwości, że skarżąca w grudniu 2016 r. w okresie pobierania świadczenia z funduszu alimentacyjnego otrzymała jednocześnie alimenty. Okoliczność ta nie jest przez stronę kwestionowana.
Zgodnie z art. 2 pkt 7 lit. d ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U z 2016 r. poz. 169 ze zm.), świadczeniami nienależnie pobranymi są świadczenia wypłacone, w przypadku gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymała, niezgodnie z kolejnością określoną w art. 28, zaległe lub bieżące alimenty, do wysokości otrzymanych w tym okresie alimentów.
W myśl natomiast art. 28 ust. 1 tej ustawy w okresie, w którym osoba uprawniona otrzymuje świadczenia z funduszu alimentacyjnego, z kwoty uzyskanej z egzekucji od dłużnika alimentacyjnego organ prowadzący postępowanie egzekucyjne zaspokaja w następującej kolejności:
- 1) należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy - do ich całkowitego zaspokojenia,
- 2) należności powstałe z tytułu zaliczek alimentacyjnych wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej - do ich całkowitego zaspokojenia,
- 3) należności wierzyciela alimentacyjnego - do ich całkowitego zaspokojenia,
- 4) należności likwidatora funduszu alimentacyjnego powstałe z tytułu świadczeń alimentacyjnych wypłaconych na podstawie ustawy z dnia 18 lipca 1974 r. o funduszu alimentacyjnym - do ich całkowitego zaspokojenia
- - po należnościach określonych w art. 1025 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego, a przed należnościami określonymi w art. 1025 § 1 pkt 2-10 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego.
Z powołanego art. 28 ust. 1 ustawy wynika zatem, że kwoty uzyskane od dłużnika alimentacyjnego w pierwszej kolejności przekazywane są na rzecz zobowiązań dłużnika istniejących z tytułu wypłaconych (zastępczo) świadczeń z funduszu alimentacyjnego, następnie zaliczek alimentacyjnych, a dopiero w dalszej kolejności z tytułu należności wierzyciela.
Zgodzić się zatem trzeba z organami orzekającymi w niniejszej sprawie, że w powołanych wyżej przepisów wynika, iż osoba uprawniona nie może pobierać jednocześnie świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz od dłużnika alimentacyjnego. Przy czym stosownie do treści powołanego art. 2 pkt 7 lit. d ustawy z dnia 7 września 2007 r. dla uznania wypłaconych świadczeń za nienależnie pobrane bez znaczenia jest za jaki okres strona otrzymała alimenty, czy też za jaki okres chce je zaliczyć. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że istotny jest sam fakt, że strona w okresie, w którym otrzymuje świadczenie z funduszu alimentacyjnego, otrzymuje również alimenty i nie ma znaczenia, czy są one wypłacane za miesiące bieżące, czy za miesiące poprzednie. W okresie pobierania świadczenia z funduszu alimentacyjnego, wierzyciel alimentacyjny nie ma możliwości zaliczenia na poczet zaległości alimentacyjnych jakichkolwiek kwot uiszczonych przez dłużnika alimentacyjnego.
Sytuacja, w której osoba pobierając świadczenie z funduszu alimentacyjnego, otrzymuje jednocześnie alimenty stanowi naruszenie kolejności zaspokojenia wierzycieli przez dłużnika alimentacyjnego, określonej w art. 28 powołanej wyżej ustawy.
W rozpoznawanej sprawie oczywiste jest, że skarżąca w grudniu 2016 r., w okresie pobierania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, otrzymała również alimenty. Słusznie zatem organy uznały, że wypłacone w tym okresie świadczenia z funduszu alimentacyjnego są świadczeniami nienależnie pobranymi, a tym samym, że podlegają zwrotowi wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie stosownie do treści art. 23 ust. 1 i ust. 1a ustawy z dnia 7 września 2007 r. Bez znaczenia są zatem podnoszone przez skarżącą zarzuty odnośnie terminu doręczenia decyzji z dnia [...] października 2016 r. komornikowi sądowemu. Oczywiste bowiem jest, że w okresie pobierania świadczeń z funduszu alimentacyjnego skarżąca nie powinna otrzymywać jednocześnie alimentów. W sytuacji zaś zaistnienia takiej sytuacji – jak wyżej wskazano - naruszona zostaje kolejność zaspokajania należności, określona w art. 28 ustawy powołanej ustawy.
Jeszcze raz podkreślić należy, zgodnie z powołanym przepisem, ewentualne kwoty uzyskane z egzekucji od dłużnika alimentacyjnego w pierwszej kolejności mają zaspokoić należności wobec funduszu alimentacyjnego (do wysokości wypłaconych osobie uprawnionej świadczeń), którego zadaniem jest zastępcze zaspokojenie potrzeb osób uprawnionych do alimentów, w sytuacji, gdy osoba zobowiązana nie wywiązuje się z obowiązku alimentacyjnego. Należności wierzyciela alimentacyjnego znajdują się dopiero na trzecim miejscu.
Zauważyć przy tym trzeba, że w/w decyzja z dnia [...] października 2016 r. zawierała pouczenie, iż zgodnie z art. 23 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów osoba, która pobrała nienależne świadczenia, jest obowiązana do ich zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami. Wskazano jednocześnie, że nienależnie pobranymi świadczeniami są m.in. świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacone w przypadku, gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymała alimenty. Podobne pouczenie, w tym również co do konieczności informowania organu właściwego wierzyciela o otrzymaniu alimentów w okresie pobierania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, zawarte było w złożonym przez skarżącą w dniu [...] sierpnia 2016 r. wniosku o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego.
W świetle powyższego stwierdzić należy, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji są zgodne z prawem. W ocenie Sądu organy rozpoznające sprawę w sposób wyczerpujący zebrały i rozpatrzyły materiał dowodowy oraz należycie uzasadniły zajęte stanowisko. Wniesiona skarga jest więc bezzasadna i brak jest podstaw do jej uwzględnienia. Przy czym odnosząc się do podnoszonych przez skarżącą twierdzeń dotyczących trudnej sytuacji materialnej rodziny i umorzenia zwrotu otrzymanej w grudniu 2016 r. kwoty [...] zł wraz z odsetkami zaznaczyć trzeba, że wskazane kwestie mogą być ewentualnym przedmiotem postępowania prowadzonego w trybie art. 23 ust. 8 ustawy z dnia 7 września 2007 r., zgodnie z którym organ właściwy wierzyciela, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń wraz z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. Wskazane okoliczności nie mają natomiast znaczenia w sprawie ustalenia i zwrotu nienależnie pobranych świadczeń.
Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.