Uzasadnienie
Postanowieniem z 23 marca 2022 r. nr KOC/975/G0/22 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie (SKO/organ) po rozpatrzeniu zażalenia M. W. utrzymało w mocy postanowienie Prezydenta m.st. Warszawy z dnia 14 stycznia 2022 r. o numerze 17/SD/2022 w sprawie zawieszenia postępowania,
Postanowienie zostało wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym:
Postanowieniem z 14 stycznia 2022 r. o wskazanym wyżej numerze Prezydent m.st. Warszawy zawiesił z urzędu postępowanie w sprawie rozpatrzenia wniosku z dnia 27 lutego 1991 r. o zwrot działki położonej przy ul. [...] oraz wniosku z dnia 16 marca 1992 r. o zwrot nieruchomości położonej przy ul. [...] do czasu ustalenia spadkobierców po T.C. oraz po ewentualnych dalszych spadkobiercach. Organ wskazał przy tym, iż w aktach sprawy znajduje się odpis skrócony aktu zgonu strony, jak również podniósł, iż przed Sądem Rejonowym w Toruniu X Wydział Cywilny toczy się postępowanie o stwierdzenie nabycia spadku po wymienionym T.C. W przepisanym ustawą terminie zażalenie na powyższe rozstrzygnięcie złożyła M. W. W jego treści strona wskazała, że postępowanie w sprawie trwa już 30 lat, zaś organ administracji przez ten okres nie podejmował konkretnych czynności. W treści zażalenia strona podaje również, że organ nie wskazał podstawy prawnej prowadzonego postępowania, które podlega zawieszeniu.
SKO po rozpoznaniu zażalenia wskazało, że utrwalone orzecznictwo sądów administracyjnych stanowi potwierdzenie dla tezy, zgodnie z którą stronami postępowań nadzorczych, których przedmiotem są orzeczenia wydane na podstawie przepisów dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz. U. 1945 nr 50, poz. 279) są następcy prawni byłego właściciela nieruchomości. Orzeczenia sądów wskazują wręcz na możliwość ustalenia stron postępowania poza kręgiem spadkobierców byłych właścicieli nieruchomości, w przypadku wykazania interesu prawnego na zasadach ogólnych. Organ odwołał się do wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 marca 2018 r., w sprawie I SA/Wa 1024/17, w którym wskazano, że "obowiązkiem organu administracji jest zapewnienie udziału w postępowaniu wszystkim podmiotom, które moją interes prawny, w rozumieniu art. 28 kp.a. w zw. z art. 7 dekretu warszawskiego.
Ustalenie komu służy przymiot strony postępowania następuje w pierwszej fazie postępowania, po uzyskaniu akt własnościowych nieruchomości i informacji o sposobie jej zagospodarowania. W orzecznictwie ugruntowane jest stanowisko, że stronami postępowań w sprawie o stwierdzenie nieważności orzeczeń dekretowych są nie tylko następcy prawni byłego właściciela, ale także każdy podmiot, któremu obecnie przysługują prawa rzeczowe do tej nieruchomości, a więc również właściciele lokali. Wynika to z faktu, że właściciele lokali są jednocześnie właścicielami części wspólnych budynku i urządzeń i współużytkownikami wieczystymi gruntu." Odnosząc powyższe poglądy do stanu faktycznego sprawy SKO wskazało, że w okolicznościach sprawy rzeczywiście nie wykazano w pełni następstwa prawnego po zmarłej stronie postępowania. SKO zwróciło uwagę, że w treści zażalenia okoliczność ta nie jest kwestionowana.
Na powyższe postanowienie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę wniosła M. W. (skarżąca) zaskarżając je w całości.
Zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła naruszenie m. in. art. 6,1,11,15,11, 97 § 1 pkt 1 i 4,123, 124 § 2,131 w zw. z art. 144 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez błędne przyjęcie, że przed Prezydentem m.st. Warszawy toczy się postępowanie w sprawie zwrotu nieruchomości oraz, że wobec tego zachodzi konieczność jego zawieszenia na podstawie dwóch przesłanek. W konsekwencji tego, Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy wydane z naruszeniem prawa postanowienie, sporządzając przy tym uzasadnienie, które nie odnosi się do meritum zarzutów zażalenia i stoi wbrew zasadzie przekonywania jak i nie pozwala na precyzyjne I merytoryczne sformułowanie zarzutów skargi. Organ I instancji nie poinformował o przekazaniu zażalenia oraz swoim stanowisku czym pozbawił skarżącą możliwości dalszego udziału w sprawie, natomiast organ II instancji nie dokonał wszechstronnej oceny sprawy co naruszyło zasadę dwuinstancyjności postępowania.
Wskazując na powyższe skarżąca wniosła o uchylenie lub stwierdzenie nieważności postanowień organów I i II instancji oraz zasądzenie zwrotu kosztów niniejszego postępowania.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie w całości.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
skarga nie jest uzasadniona
SKO zaskarżonym postanowieniem utrzymało w mocy postanowienie Prezydenta m. st. Warszawy z 23 marca 2022 r., na mocy którego zawieszono z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie wniosku z dnia 27 lutego 1991 r., i 16 marca 1992r. o zwrot nieruchomości warszawskiej położonej przy ul. [...] do czasu ustalenia następców prawnych T. C. i ewentualnych dalszych następców.
W niniejszej sprawie istota sporu sprowadzała się zatem do oceny, czy zachodziły przesłanki zawieszenia postępowania na podstawie art. 97 § 1 pkt 1 kpa do czasu zakończenia postepowania o stwierdzenie nabycia spadku po T.C. toczącego się przed Sądem Rejonowym w Toruniu X Wydziałem Cywilnym.
Zgodnie z treścią art. 97 § 1 pkt 1 k.p.a., który stanowił materialnoprawną podstawę postanowień, organ administracji publicznej zawiesza postępowanie w razie śmierci strony lub jednej ze stron, jeżeli wezwanie spadkobierców zmarłej strony albo zarządcy sukcesyjnego do udziału w postępowaniu nie jest możliwe i nie zachodzą okoliczności, o których mowa w art. 30 § 5, a postępowanie nie podlega umorzeniu jako bezprzedmiotowe (art. 105).
Sąd podziela w pełni wyrażany wielokrotnie w orzecznictwie sądów administracyjnych pogląd, zgodnie z którym pojęcie strony jest kategorią materialnoprawną; posiadanie przymiotu strony oceniane jest bowiem na podstawie treści normy prawa materialnego, z której dla danego podmiotu wynikają określone uprawnienia lub obowiązki prawne. Zdaniem Sądu nie jest możliwe, by organ samodzielnie ustalił spadkobierców właściciela nieruchomości, nawet gdyby dysponował danymi potencjalnych spadkobierców, ponieważ dowodem istnienia następstwa prawnego nieżyjących osób fizycznych może być jedynie postanowienie właściwego sądu powszechnego o stwierdzeniu nabycia spadku lub sporządzony przez notariusza akt poświadczenia dziedziczenia. Domniemywa się, że osoba, która uzyskała stwierdzenie nabycia spadku albo poświadczenie dziedziczenia, jest spadkobiercą (art. 1025 § 2 k.c.). Spadkobierca może udowodnić swoje prawa wynikające z dziedziczenia względem osoby trzeciej, która nie rości sobie praw do spadku z tytułu dziedziczenia, tylko stwierdzeniem nabycia spadku albo zarejestrowanym aktem poświadczenia dziedziczenia (art. 1027 k.c.).
Mimo deklaratoryjnego charakteru powyższych aktów, niedopuszczalne jest przyjmowanie domniemania posiadania interesu prawnego w sprawie przy braku dokumentu stwierdzającego nabycie spadku (prawomocnego postanowienia sądu powszechnego o stwierdzeniu nabycia spadku lub aktu poświadczenia dziedziczenia przez notariusza), ponieważ ani organ administracji, ani sąd administracyjny nie może samodzielnie orzekać w materii należącej do kognicji sądów powszechnych. Dopiero wykazanie następstwa prawnego prawomocnym postanowieniem sądu cywilnego o stwierdzeniu nabycia spadku lub aktem poświadczenia dziedziczenia przez notariusza jest podstawą dla przyjęcia istnienia legitymacji do bycia stroną postępowania administracyjnego. W niniejszej sprawie nie jest sporne, że organ nie dysponuje dowodem w postaci jednego z powyższych dokumentów co do następców prawnych T.C., lecz postępowanie w tym zakresie jest w toku przed sądem powszechnym.
Organ nie może obecnie ustalić bezspornie kręgu osób, które mają prawo uczestniczyć w postępowaniu w charakterze stron. Sąd zwraca także uwagę, ze wbrew stanowisku skarżącej w treści wniosków z 27 lutego 1991 r. jak w 16 marca 1992 r. wynika wprost, że K.B. i M.R. złożyli wniosek o zwrot nieruchomości położonej w W. przy ul [...], które nie zostały rozpoznane. W aktach znajdują się także wnioski stron o przyznanie odszkodowania z 11 maja 1993 r. oraz z 25 września 2004 i 25 sierpnia 2016 r. o przyznanie odszkodowania. Jednak ich rozpoznanie może nastąpić dopiero po rozpoznaniu wniosków o zwrot nieruchomości. W orzecznictwie ugruntowane jest stanowisko, że prowadzenie postępowania na podstawie art. 215 u.g.n. jest możliwe tylko w sytuacji, w której były właściciel "nieruchomości w." lub jego następcy prawni nie uzyskali lub nie mogą już uzyskać prawa użytkowania wieczystego do gruntu - na podstawie art. 7 powołanego wyżej "dekretu warszawskiego" - (vide np.: wyrok NSA z dnia 26 listopada 2008 r., sygn. akt I OSK 1898/07).
W orzecznictwie akceptowany jest pogląd, że roszczenia odszkodowawcze na podstawie art. 215 ust. 2 u.g.n. i roszczenia z art. 7 ust. 1 i 2 dekretu z 1945 r. są konkurencyjne w tym sensie, że postępowanie dekretowe poprzedza postępowanie odszkodowawcze.
Prowadzenie postępowania administracyjnego bez udziału wszystkich jego stron, wbrew obowiązkowi określonemu w art. 10 § 1 k.p.a., byłoby dotknięte istotną wadą i mogłoby być wzruszone w postępowaniu nadzwyczajnym (art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a.).
Z uwagi na powyższe Sąd uznał, że organy nie naruszyły przepisu prawa procesowego tj. art. 97 § 1 pkt 1 k.p.a.
Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ppsa orzekł jak w sentencji i skargę oddalił.