Uzasadnienie
Wojewoda [...], decyzją z dnia [...] lipca 2008 r. nr [...], uchylił decyzję Prezydenta W. z dnia [...] lipca 2006 r. odmawiającą przyznania odszkodowania za nieruchomość położoną w W. przy [...] i orzekł o umorzeniu postępowania pierwszoinstancyjnego.
Z ustaleń organu odwoławczego wynika, że nieruchomość [...] przy [...] położona jest na terenie objętym działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279).
Zgodnie z art. 1 powołanego wyżej dekretu przedmiotowa nieruchomość przeszła na własność gminy W., a następnie na mocy art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 20 marca 1950 r. o terenowych organach jednolitej władzy państwowej (Dz. U. Nr 14, poz. 130) stała się własnością Skarbu Państwa.
W sprawach odszkodowania za niektóre kategorie nieruchomości objętych działaniem wymienionego wyżej dekretu ma aktualnie zastosowanie przepis art. 215 ust. 1 i ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami.
Z treści art. 215 ust. 2 stanowiącego materialną podstawę zaskarżonej decyzji, jednoznacznie wynika, iż w trybie w nim określonym można jedynie dochodzić odszkodowania za:
- - dom jednorodzinny, jeżeli przeszedł on na własność państwa po dniu 5 kwietnia 1958 r. oraz
- - działkę, która przed dniem wejścia w życie wyżej wymionionego dekretu (21 listopada 1945 r.) mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne, jeżeli poprzedni właściciel bądź jego następcy prawni zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nią po dniu 5 kwietnia 1958 r.
Sprawa odszkodowania za omawianą działkę nr [...] była już przedmiotem rozpatrywania i rozstrzygnięcia decyzją Kierownika Wydziału Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej Prezydium Rady Narodowej W. z dnia [...] marca 1973 r., nr [...], na podstawie art. 53 ustawy z dnia 12 marca 1958 r., o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1961 r. Nr 18, poz. 94).
Wymienioną decyzją, która stała się ostateczna w pierwszej instancji, orzeczono o pozostawieniu bez uwzględnienia wniosku I. W., córki byłej właścicielki działki o przyznanie odszkodowania za przedmiotową działkę nr [...]. Powodem wydania tego rodzaju rozstrzygnięcia było ustalenie, iż przedmiotowa działka przed 1945 r., przeznaczona była pod zabudowę wielokondygnacyjną.
Skoro sprawa odszkodowania uregulowana została decyzją Kierownika Wydziału Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej Prezydium Rady Narodowej W. z dnia [...] maja 1973 r., nr [...] na podstawie art. 53 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, a nowy wniosek złożony po wydaniu tej decyzji dotyczy żądania rozstrzygnięcia tej samej sprawy, to w świetle art. 156 § 1 pkt 3 kpa, ponowne merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy byłoby dotknięte wadą nieważności, jako dotyczące sprawy już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną.
W ocenie organu odwoławczego, w omawianej sprawie zachodzi tożsamość materialnoprawnej podstawy rozstrzygnięcia, gdyż powołany w powyższej decyzji z dnia [...] marca 1973 r., nr [...] art. 53 ustawy z dnia 12 marca 1958 r., o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości w swej istocie, a więc co do samej zasady przyznawania odszkodowań za przejęte na własność Państwa na podstawie cytowanego dekretu warszawskiego, odpowiada brzmieniu art. 215 obowiązującej aktualnie ustawy o gospodarce nieruchomościami, regulującego sprawy odszkodowań za takie nieruchomości.
W takiej sytuacji brak było podstaw do ponownego merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy przez organ pierwszej instancji - natomiast istniały podstawy do umorzenia wszczętego postępowania w trybie art. 105 § 1 k.p.a.
W skardze na decyzję Wojewody [...] I. D. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji. Zaskarżonej decyzji zarzucono:
- 1) naruszenie przepisów art. 7 i 77 kpa poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, a mianowicie:
- a) brak ustalenia, czy na przedmiotowej nieruchomości przed dniem 26 października 1945 r. mogły być wzniesione budynki jednorodzinne,
- b) brak ustalenia, czy poprzedni właściciele lub ich następcy prawni zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nieruchomością po dniu 5 kwietnia 1958 r.,
- c) brak ustalenia, kto był uprawniony, w dacie wydania decyzji z dnia [...] marca 1973 r., do żądania odszkodowania a nadto, które osoby z uprawnionych żyły w dacie wydania decyzji.
- 2) naruszenie art. 105 § 1 kpa polegające na bezpodstawnym uznaniu, że w sprawie zachodzą przesłanki do umorzenia postępowania.
W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Skarga jest uzasadniona.
Organ odwoławczy uchylił decyzję organu I instancji rozstrzygającą merytorycznie wniosek o odszkodowanie za nieruchomość [...] - działkę nr [...], położoną w W. przy [...] i umorzył postępowanie. Rozstrzygnięcie to organ odwoławczy uzasadnił tym, że decyzją Kierownika Wydziału Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej Prezydium Rady Narodowej W. z dnia [...] marca 1973 r. odmówiono przyznania odszkodowania za tę działkę. W ocenie organu odwoławczego zachodzi więc tożsamość materialnoprawnej podstawy rozstrzygnięcia, co uniemożliwia ponowne merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy tego odszkodowania. Takie stanowisko organu odwoławczego jest błędne i słusznie skarga zarzuca naruszenie art. 105 § 1 kpa polegające na bezpodstawnym uznaniu, że w sprawie zachodzą przesłanki do umorzenia postępowania.
Jak wynika w materiału dokumentacyjnego, ostateczną decyzją Kierownika Wydziału Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej Prezydium Rady Narodowej W. z dnia [...] marca 1973 r. rozstrzygnięto sprawę wniosku o odszkodowanie za przedmiotową działkę. Podstawę prawną tego rozstrzygnięcia, którym pozostawiono wniosek o odszkodowanie bez uwzględnienia, stanowił art. 53 ustawy z dnia 13 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1961 r. Nr 18, poz. 94 ze zm.). Przesłanki przewidziane w tym przepisie, które musiały być spełnione aby mogło być przyznane odszkodowanie za działkę gruntu, nie są tożsame z przesłankami określonymi w art. 215 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004 r. Nr 261, poz. 2603 ze zm.), co wynika wprost z porównania treści tych przepisów. Dlatego niezasadnie organ uznał, że zachodzi tożsamość materialnoprawnej podstawy rozstrzygnięcia w decyzji z dnia [...] marca 1973 r. i w art. 215 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. Dlatego też wniosek o odszkodowanie, jako złożony pod rządami nowej regulacji prawnej w tym zakresie, winien być rozpatrzony merytorycznie.
Tak też rozstrzygnął organ I instancji. Organ odwoławczy winien więc ponownie rozpatrzeć sprawę tego wniosku i wydać decyzję na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 lub 2 kpa w części orzekającej co do istoty sprawy, a wyjątkowo orzec kasatoryjnie na podstawie art. 138 § 2 kpa. Natomiast brak jest podstaw do uchylenia decyzji organu I instancji i umorzenia postępowania pierwszej instancji. Zaskarżona decyzja zapadła więc z naruszeniem art. 138 § 1 pkt 2 kpa w związku z art. 105 § 1 kpa, a naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co uzasadnia uchylenie takiej decyzji. Ponieważ organ odwoławczy nie rozpoznał sprawy merytorycznie i nie odniósł się tym samym do zgodności z prawem decyzji organu I instancji, nie jest możliwe dokonanie oceny decyzji organu I instancji przez Sąd na obecnym etapie, gdyż naruszałoby to zasadę dwuinstancyjności wyrażoną w art. 15 kpa. Nie podlegają ocenie w tym postępowaniu zarzuty skargi odnoszące się do decyzji z dnia [...] marca 1973 r. Decyzja ta jest ostateczna, pozostaje w obrocie prawnym, a wyeliminowanie jej z tego obrotu może nastąpić tylko w postępowaniu nadzorczym o stwierdzenie nieważności tej decyzji lub o wznowienie postępowania zakończonego tą decyzją.
Mając powyższe na uwadze Sąd na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 152 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji wyroku.