Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawiez 4 września 2020 r., sygn. akt I SA/Wa 1500/20

Uzasadnienie

Decyzją z [...] listopada 2019 r. nr [...] Starosta [...] (Starosta):

1. 1) ustalił odszkodowanie w łącznej kwocie [...] złotych za udział 1/2 części w prawie własności nieruchomości przysługującego J. G. z tytułu zmniejszenia wartości nieruchomości oraz dalszego współkorzystania z nieruchomości stanowiącej działkę ewidencyjną o nr [...] (dawny numer hipoteczny [...]) z obrębu [...], miasto [...], uregulowanej w księdze wieczystej nr [...], na skutek objęcia jej części o powierzchni [...] m² oddziaływaniem strefy ochronnej linii elektromagnetycznej [...];
2. 2) przyznał ustalone w punkcie pierwszym odszkodowanie na rzecz J.G. posiadającego udział 1/2 części w prawie własności nieruchomości stanowiącej działkę ewidencyjną o nr [...] (dawny numer hipoteczny [...]) z obrębu [...], miasto [...];
3. 3) zobowiązał [...] S.A. z siedzibą w [...], jako następcę prawnego Zakładu [...] Teren w [...] do wypłaty odszkodowania ustalonego w punkcie pierwszym na rzecz osoby wskazanej w punkcie drugim, w terminie 14 dni, od dnia, w którym niniejsza decyzja stanie się ostateczna;
4. 4) odmówił A.G. ustalenia i przyznania odszkodowania za udział 1/2 części w prawie własności nieruchomości stanowiącej działkę ewidencyjną o nr [...] (dawny numer hipoteczny [...]) z obrębu [...], miasto [...] z tytułu zmniejszenia wartości nieruchomości oraz dalszego współkorzystania z nieruchomości w związku z objęciem jej części oddziaływaniem strefy ochronnej linii elektroenergetycznej [...].

Od powyższej decyzji odwołania złożył J. G. oraz [...] S.A. z siedzibą w [...].

Wojewoda [...] (Wojewoda), rozpatrując powyższe odwołania, decyzją z [...] maja 2020 r. nr [...] uchylił zaskarżoną decyzję w całości i umorzył postępowanie w pierwszej instancji.

Na powyższą decyzję A. G. (Skarżąca), reprezentowana przez córkę A. L., wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę.

Przedmiotowej decyzji zarzuciła naruszenie:

1. 1. art. 8 § 2 ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz U. z 2020 r. poz. 256), powoływana dalej jako "K.p.a.", to jest orzeczenie wbrew utrwalonej praktyce rozstrzygania spraw w takim stanie faktycznym i prawnym;
2. 2. art. 11 K.p.a., poprzez zaniechanie wyjaśnienia w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji zasadności przesłanek jakimi organ kierował się uznając, że sprawę należy umorzyć;
3. 3. art. 107 § 1 pkt 6 K.p.a., poprzez niezawarcie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wyjaśnień pozwalających na stwierdzenie istnienia przesłanek faktycznych i prawnych do umorzenia postępowania w sprawie;
4. 4. art. 129 ust. 5 pkt 4 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, poprzez błędne przyjęcie, iż przepis ten ma zastosowanie wyłącznie w przypadku uprzedniego wydania decyzji administracyjnej ograniczającej korzystanie z nieruchomości;
5. 5. art. 104 § 1, art. 105 § 1 K.p.a. i 138 § 1 pkt 2 K.p.a., poprzez błędne uznanie, że sprawa podlega umorzeniu choć według praktyki orzeczniczej taka sprawa powinna podlegać rozpoznaniu merytorycznemu przez organ administracji;
6. 6. art. 156 § 1 pkt 4 K.p.a., poprzez wydanie decyzji w stosunku do osoby zmarłej, a zatem niebędącej już stroną w sprawie.

Wobec powyższego Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji lub stwierdzenie jej nieważności. Skarżąca wniosła również o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych oraz o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym, ze względu na panujący stan epidemii.

Wraz ze skargą Skarżąca nadesłała odpis skrócony aktu zgonu J.G. z [...] marca 2020 r. nr [...], z którego wynika, że ww. zmarł [...] marca 2020 r.

W odpowiedzi na skargę, Wojewoda, wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Następnie, przy piśmie z [...] sierpnia 2020 r. (data wpływu do Sądu [...] sierpnia 2020 r.), Skarżąca nadesłała do akt sądowych sprawy wypis aktu poświadczenia dziedziczenia z [...] sierpnia 2020 r. Repertorium [...] Nr [...], z którego wynika, że spadek po zmarłym J. G. nabyła żona A. G. wraz z córkami – A. L. i M. L..

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy.

Zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), powoływaną dalej jako "P.p.s.a." Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych kryteriów Sąd uznał, że skarga jest uzasadniona, aczkolwiek z innych przyczyn niż w niej podniesione, bowiem zaskarżona decyzja wydana została z rażącym naruszeniem prawa, co daje podstawę do stwierdzenia jej nieważności.

Na wstępie podkreślić należy, że koniecznym elementem każdego postępowania administracyjnego są jego podmioty, tj. organ, przed którym toczy się postępowanie oraz strona, o której prawach organ administracyjny orzeka w danym postępowaniu. Osoba fizyczna może być stroną postępowania, jeżeli ma zdolność do bycia podmiotem praw i obowiązków, a zatem jeżeli ma zdolność prawną. Zdolność prawną należy zaś oceniać według przepisów prawa cywilnego (art. 30 § 1 K.p.a.). Zgodnie z art. 8 kodeksu cywilnego zdolność prawna osoby fizycznej powstaje z chwilą narodzin, a kończy się z chwilą śmierci. Z powyższego wynika zatem, że status strony przysługujący osobie fizycznej wygasa z chwilą jej śmierci. Osoba zmarła nie może mieć ani zdolności prawnej, ani być podmiotem praw i obowiązków z zakresu prawa administracyjnego. Innymi słowy w stosunku do osoby zmarłej nie można wszcząć, ani prowadzić postępowania, nie mogą też być do niej kierowane wydane w sprawie rozstrzygnięcia.

Podkreślić należy w tym miejscu, że skierowanie decyzji do osoby zmarłej nie może być potraktowane jako okoliczność uzasadniająca ewentualnie wznowienie postępowania w trybie art. 145 § 1 pkt 4 K.p.a. Sąd rozpoznający sprawę w pełni podziela i przyjmuje za własny pogląd wyrażony w wyroku NSA z dnia 9 grudnia 2011 r., w którym wskazano, że możliwość skorzystania przez następców prawnych, którzy z racji tego następstwa stali się dysponentami praw materialnych i powinni od początku brać udział w postępowaniu jako strony nie usuwa wadliwości w postaci rażącego naruszenia prawa związanego ze skierowaniem decyzji do osoby nieżyjącej. Podstawa wznowienia określona w art. 145 § 1 pkt 4 K.p.a. polega na niebraniu przez stronę, bez własnej winy udziału w postępowaniu, a nie na skierowaniu decyzji do osoby nieżyjącej.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt przedmiotowej sprawy wskazać należy, że zaskarżona decyzja z [...] maja 2020 r. skierowana została do J.G., który jak wynika ze znajdującego się w aktach sądowych sprawy odpisu skróconego aktu zgonu zmarł [...] marca 2020 r.

Rozstrzygnięcie Wojewody skierowane zatem zostało do osoby zmarłej.

Tym samym, w ocenie Sądu, w rozpoznawanej sprawie zaistniały przesłanki uzasadniające stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji. Jak wskazano decyzję tę skierowano do osoby nieżyjącej, która w chwili jego wydawania nie miała już przymiotu strony, co stanowi rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. Jak już wielokrotnie podkreślano w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, wydanie rozstrzygnięcia w stosunku do osoby zmarłej oznacza, że jest ono obarczone wadą nieważności i powinno być usunięte z obrotu prawnego, aby nie wywoływało skutków prawnych. Nie ma przy tym znaczenia, czy organ prowadząc postępowanie wiedział, że osoba będąca dotychczas stroną postępowania nie żyje, czy też takiej wiedzy nie posiadał. Organ powinien w sposób prawidłowy, na każdym etapie postępowania mieć aktualną wiedzę na temat kręgu podmiotów mających interes prawny w danym postępowaniu (art. 61 § 4 K.p.a. w związku z art. 10 § 1 K.p.a.).

Mając zaś na uwadze, że zaskarżona decyzja podlega wyeliminowaniu z obrotu prawnego ze wskazanej wyżej przyczyny, Sąd nie badał przedmiotowej decyzji merytorycznie pod względem zgodności z prawem.

Rozpoznając ponownie sprawę organ weźmie pod uwagę wskazane wyżej kwestie i ustali aktualny krąg stron postępowania, którym należy zapewnić udział w postępowaniu i do których należy kierować podjęte w sprawie rozstrzygnięcia.

Biorąc powyższe pod uwagę Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a orzekł jak sentencji wyroku. W przedmiocie kosztów postępowania orzeczono na podstawie art. 200 P.p.s.a., zasądzając na rzecz Skarżącej kwotę 200 złotych tytułem uiszczonego wpisu od skargi.

Rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym nastąpiło na podstawie art. 119 pkt 1 w zw. z art. 120 ww. ustawy, zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, jeżeli decyzja lub postanowienie są dotknięte wadą nieważności, o której mowa w art. 156 § 1 K.p.a. lub w innych przepisach albo wydane zostały z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania.