Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2016r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymał w mocy postanowienie Wojewody [...] z dnia [...] maja 2016r.
Orzeczenia zapadły w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.
O. D., reprezentowana przez pełnomocnika D. D., zwróciła się do Wojewody [...] z wnioskiem o zwrot gospodarstwa położonego w miejscowości [...], pozostawionego przez przesiedloną do obwodu [...] rodzinę S., ewentualnie o zwrot jego równowartości.
Wojewoda [...] postanowieniem z dnia [...] maja 2016 r., nr [...], odmówił wszczęcia postępowania.
Pismem z dnia [...] czerwca 2016 r. O. D. wniosła zażalenie na postanowienie Wojewody zarzucając mu naruszenie art. 61 a § 1, art. 104 i art. 107 Kodeksu postępowania administracyjnego (Kpa).
W wyniku jego rozpoznania organ wydał kontrolowane orzeczenie.
W jego uzasadnieniu Minister wskazał, że zgodnie z art. 61 a § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, gdy żądanie wszczęcia postępowania administracyjnego zostało wniesione przez osobę nie będącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania.
Zgodnie zaś z art. 6 Kpa organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa. Zasada ta oznacza, że organ administracji może orzekać jedynie w sprawach, które zostały przekazane do jego kompetencji na mocy obowiązujących przepisów.
Organ podkreślił, że ani przepisy dekretu z dnia 5 września 1947 r. o przejściu na własność Państwa mienia pozostałego po osobach przesiedlonych do Z.S.R.R. (Dz. U. z 1947 r., Nr 59, poz. 318 z późn. zm.), ani też żadne inne obowiązujące przepisy nie uprawniają organów administracji publicznej do orzekania w formie decyzji administracyjnej o zwrocie mienia lub jego równowartości.
Żądanie Skarżącej dotyczące zwrotu gospodarstwa (ewentualnie wypłaty rekompensaty) w trybie postępowania administracyjnego jest zatem bezpodstawne i nie może prowadzić do wszczęcia postępowania.
Minister wskazał, że Wojewoda jest organem właściwym w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji dotyczącej przejęcia majątku na własność Państwa na podstawie dekretu. Jednakże podkreślił, że Skarżąca nie skierowała takiego wniosku do Wojewody. W pismach z dnia [...] kwietnia 2016 r., i z dnia [...] maja 2016 r., sporządzonych przez zawodowego pełnomocnika, wyraźnie wskazano natomiast, że Skarżąca domaga się zwrotu mienia lub wypłaty rekompensaty.
Zgodnie zaś z art. 28 Kpa, stroną w postępowaniu administracyjnym jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Z wnioskami dotyczącymi uprawnień zbywalnych i dziedzicznych wystąpić mogą byli właściciele przejętej nieruchomości oraz ich następcy prawni. Skarżąca natomiast nie przedstawiła w toku postępowania dokumentacji pozwalającej potwierdzić, że jest ona następcą prawnym byłych właścicieli przejętej nieruchomości.
Organ II instancji negatywnie ocenił stanowisko pełnomocnika Skarżącej, jakoby Wojewoda dokonał merytorycznej oceny dowodów, podczas gdy organ orzekający o odmowie wszczęcia postępowania nie jest uprawniony do formułowania ocen odnośnie meritum żądania.
Podkreślił, że Wojewoda ocenił zgromadzoną dokumentację jedynie w zakresie legitymacji prawnej wnioskodawczyni i treści jej żądania.
O. D. wniosła na powyższe postanowienie skargę do tutejszego Sądu.
Zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła naruszenie:
art. 28 Kpa, poprzez błędne przyjęcie, że Skarżąca O. D. nie jest stroną postępowania w niniejszej sprawie, nie czyniąc żadnych ustaleń na temat interesu prawnego, czy też braku takiego interesu po stronie wnioskodawcy, co w konsekwencji doprowadziło do odmowy wszczęcia postępowania, art. 61a Kpa poprzez przyjęcie, że organ I instancji prawidłowo zastosował art. 61a k.p.a. i odmówił wszczęcia postępowania w niniejszej sprawie, w sytuacji gdy istniały przesłanki do wszczęcia postępowania, nie czyniąc przy tym żadnych istotnych rozważań na temat interesu prawnego, czy też braku takiego interesu po stronie wnioskodawcy, a także poprzez rozpatrzenie merytoryczne sprawy przez Wojewodę [...].
art. 7 i 77 Kpa, polegające na nierozpatrzeniu materiału dowodowego i niepodjęciu jakichkolwiek kroków niezbędnych do wyjaśnienia stanu faktycznego, tj.: niewyjaśnienie wszystkich okoliczności dotyczących interesu prawnego po stronie wnioskodawcy naruszenie art. 8 i 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 126 Kpa, poprzez nienależyte i błędne uzasadnienie zaskarżonego postanowienia z uwagi na to, że organ drugiej instancji w żaden sposób nie uzasadnił, dlaczego w niniejszej sprawie zdaniem organu postępowanie administracyjne zasługuje na odmowę wszczęcia, oraz dlaczego nie można przyznać skarżącej przymiotu strony w rozumieniu art. 28 Kpa, a ograniczył się tylko i wyłącznie do ponownego przywołania stanowiska organu pierwszej instancji, art. 9 i 11 Kpa, poprzez niedostateczne wyjaśnienie podstaw i przesłanek utrzymania w mocy postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania Wojewody [...] w przedmiotowej sprawie, ograniczenie się jedynie do ponownego przytoczenia stanowiska organu I instancji, tj. organ nie uzasadnił w żaden sposób, dlaczego w niniejszej sprawie brak jest podstaw do wszczęcia postępowania z urzędu w sytuacji, gdy organ przyjął, że skarżącemu nie można przyznać przymiotu strony (art. 28 k.p.a.), jak również niewyjaśnienie, z jakich powodów zdaniem organu postępowanie administracyjne nie może być wszczęte przez Wojewodę [...] art. 138 § 1 pkt 1 Kpa w zw. z art. 144 Kpa poprzez utrzymanie w mocy postanowienia z dnia [...] maja 2016 r. wydanego przez Wojewodę [...], pomimo odmowy wszczęcia przez ten organ przedmiotowego postępowania na podstawie art. 61a Kpa w sytuacji braku podstaw do jego zastosowania w niniejszej sprawie.
Skarżąca ponadto podniosła zarzut naruszenia prawa materialnego, tj. przepisów dekretu z dn. 5 września 1947 r., o przejściu na własność państwa mienia pozostałego po osobach przesiedlonych do Z.S.R.R. (Dz.U. Z 1947 r. Nr 59, poz. 318 z późń. zm.) poprzez ich niezastosowanie w niniejszej sprawie, w sytuacji gdy z przepisów tych można wywieść interes prawny po stronie skarżącej.
W związku z powyższym wniosła o uchylenie postanowienia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] sierpnia 2016 r. oraz poprzedzającego go postanowienia Wojewody [...] z dnia [...] maja 2016 r., a także o wszczęcie postępowania w sprawie.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje;
Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2016 r. poz. 718 z późn. zm.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Skarga podlega oddaleniu.
Przepis art. 61 a Kpa przewiduje dwie przesłanki odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego: wniesienie żądania przez osobę nie będącą stroną oraz inne uzasadnione przyczyny niemożności prowadzenia postępowania.
W literaturze przedmiotu i orzecznictwie sądów administracyjnych jednomyślnie prezentowane jest stanowisko, że wydanie postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania administracyjnego jest dopuszczalne wyłącznie z powodu przeszkód o charakterze przedmiotowym i podmiotowym o charakterze oczywistym, tj. takich, których wystąpienie jest możliwe do jednoznacznego stwierdzenia już po wstępnej analizie wniosku.
Zastosowanie instytucji określonej w art. 61 a § 1 Kpa powinno być zatem ograniczone do sytuacji, w której brak możliwości wszczęcia postępowania z przyczyny podmiotowej lub przedmiotowej jest oczywisty i nie wymaga prowadzenia postępowania wyjaśniającego.
Za "inną uzasadnioną przyczynę" odmowy wszczęcia postępowania w rozumieniu art. 61 "a" § 1 Kpa uznać należy przypadki, gdy żądanie wszczęcia postępowania nie dotyczy sprawy indywidualnej, o której mowa w art. 1 pkt 1 Kpa, gdy żądanie wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności dotyczy sytuacji, której legalność kontrolował sąd administracyjny i skargę oddalił, czy też gdy żądanie wszczęcia postępowania nie dotyczy sprawy administracyjnej czy leżącej we właściwości organów administracji publicznej (tezy 1 i 4 komentarza do art. 61 "a" Kpa A. Wróbel). Jak wskazał NSA w postanowieniu z dnia 22 lipca 2014 r. w sprawie I OSK 1635/14, uzasadnioną przyczyną odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego może być także oczywisty brak podstaw prawnych do wydania decyzji załatwiającej wniesione żądanie oraz powaga rzeczy osądzonej zaistniała w odniesieniu do żądania zgłoszonego przez stronę.
W okolicznościach kontrolowanej sprawy Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi słusznie wziął pod uwagę, że w obowiązującym obecnie prawie polskim brak jest przepisów, które dotyczyłyby spraw majątkowych i roszczeń byłych obywateli polskich przesiedlonych na tereny dawnych republik radzieckich w obrębie byłego ZSRR. Takiej regulacji nie zawiera tym samym także dekret z dnia 5 września 1947r. o przejściu na własność Państwa mienia pozostałego po osobach przesiedlonych do ZSRR. Jednocześnie organ trafnie wskazał, że Skarżąca reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, jednoznacznie domagała się zwrotu nieruchomości opisanej we wniosku lub wypłaty jej równowartości, a nie stwierdzenia nieważności decyzji, która skutkowała utratą wskazanego przez nią mienia. Skoro zaś O. D. domagała się wydania przez organ decyzji, która nie miałaby oparcia w obowiązujących przepisach prawa, to zbędne było także analizowanie jej interesu prawnego w zainicjowaniu wskazanego postępowania.
Żądanie Skarżącej wydania decyzji w opisanej sprawie powinno zatem skutkować odmową wszczęcia postępowania na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. Ustalenia faktyczne i ocena prawna dokonana przez organy obu instancji, w pełni zasługują na akceptację a twierdzenie, że organ naruszył treść wskazanych w skardze przepisów prawa jest nieuzasadnione. Postępowanie zostało bowiem przeprowadzone w sposób wnikliwy i rzetelny z odniesieniem do wszystkich istotnych okoliczności sprawy.
Mając te okoliczności na uwadze, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.