Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] maja 2001 r. Wojewoda [...] utrzymał w mocy decyzję Prezydenta Miasta K. z dnia [...] marca 2001 r. odmawiającą zwrotu części działki nr [...] obręb [...] jedn. ewid. K., w granicach wywłaszczonej działki nr [...] obręb [...]. Zasadniczą przyczyną rozstrzygnięcia był fakt, że nieruchomość objęta wnioskiem o zwrot nie jest już własnością Skarbu Państwa ani jednostki samorządu terytorialnego, gdyż po wywłaszczeniu została zbyta na rzecz osoby trzeciej.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z dnia 9 czerwca 2005 r. sygn. akt II SA/Kr 1730/01 oddalił skargę na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] maja 2001 r. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 8 sierpnia 2007 r. sygn. akt I OSK 526/06 oddalił skargę kasacyjną od powyższego wyroku WSA w Krakowie.
Pismem z dnia 27 kwietnia 2009 r. A. K., reprezentowany przez J. H., wystąpił z wnioskiem o wznowienie postępowania administracyjnego w spawie zakończonej ostateczną decyzją Wojewody [...] z dnia [...] maja 2001 r. We wniosku powołał się na wyrok Sądu Apelacyjnego w K. z dnia [...] października 2008 r. [...], który – zdaniem wnioskodawcy – rozstrzygnął zagadnienie wstępne odmiennie od oceny przyjętej dotychczas w postępowaniu administracyjnym dotyczącym zwrotu nieruchomości.
Decyzją z dnia [...] lipca 2010 r. Wojewoda [...] odmówił wznowienia postępowania administracyjnego zakończonego ostateczną decyzją Wojewody [...] z dnia [...] maja 2001 r., gdyż uznał, że wniosek o wznowienie postępowania został złożony z uchybieniem miesięcznego terminu określonego w art. 148 § 1 K.p.a.
Od tej decyzji odwołanie wniósł A. K., zastąpiony przez J. H., kwestionując okoliczność, iż wniosek o wznowienie postępowania został złożony z przekroczeniem terminu. Stwierdził, że ze względu na wadę [...] wiedzę o treści wyroku Sądu Apelacyjnego w K. z dnia [...] października 2008 r. uzyskał nie na jego ogłoszeniu, jak przyjął organ, lecz dopiero w momencie doręczenia wyroku z uzasadnieniem, co nastąpiło w dniu 2 kwietnia 2009 r. W ostatnim zdaniu odwołania stwierdził cyt. "Biorąc podane wyżej fakty pod uwagę wnoszę o uchylenie decyzji Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2010 r. i orzeczenie co do istoty sprawy bądź też umożliwienie przywrócenia terminu dla wniesienia wniosku".
Kierując się stwierdzeniem zawartym w tym cytacie z odwołania, Minister Infrastruktury, do którego trafiło odwołanie, potraktował to jako wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia podania o wznowienie postępowania i postanowieniem z dnia [...] lutego 2011 r. nr [...] przekazał go, według właściwości, do Wojewody [...], w trybie art. 65 § 1 K.p.a, w brzmieniu z tej daty. Następnym postanowieniem z dnia [...] lutego 2011 r. Minister Infrastruktury zawiesił postępowanie odwoławcze, powołując się na art. 97 § 1 pkt 4 K.p.a.
Wojewoda [...] postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2011 r. nr [...] odmówił A. K. przywrócenia terminu do wniesienia podania o wznowienie postępowania administracyjnego w spawie zakończonej ostateczną decyzją Wojewody [...] z dnia [...] maja 2001 r.
W uzasadnieniu Wojewoda [...] wyjaśnił, iż ugruntowane orzecznictwo sądowe dotyczące obiektywnego miernika staranności, jakiej można wymagać od strony należycie dbającej o swoje interesy nakazuje stwierdzić, że A. K. ponosi winę w uchybieniu terminu do wniesienia wniosku o wznowienie postępowania zakończonego ostateczną decyzją Wojewody [...] z dnia [...] maja 2001 r.
Ponadto Wojewoda [...] wyjaśnił, iż nawet przyjęcie, że J. H., pełnomocnik A. K., uprawdopodobnił brak winy wnioskodawcy przy składaniu wniosku o wznowienie postępowania bez zachowania ustawowego terminu (co zdaniem Wojewody [...] nie nastąpiło), złożony wniosek o przywrócenie terminu nie mógłby zostać pozytywnie rozpatrzony z uwagi na niespełnienie innej z niezbędnych dla przywrócenia terminu do dokonania czynności procesowej przesłanek, tj. dochowania terminu do wniesienia wniosku o przywrócenie terminu. Termin do wniesienia wniosku zaczyna biec dopiero od dnia ustania przeszkody i licząc od tego dnia wynosi siedem dni. Ten 7 – dniowy termin jest nieprzywracalny (art. 58 § 3 K.p.a.). Z kolei datą, od której należy liczyć ten termin jest data uzyskania przez osobę zainteresowaną wiadomości o zdarzeniu powodującym rozpoczęcie biegu terminu.
Pełnomocnik A. K. pozyskał wiedzę o złożeniu wniosku o wznowienie postępowania bez zachowania ustawowego terminu z treści decyzji Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2010 r., którą odebrał w dniu [...] lipca 2010 r. Wniosek o przywrócenie terminu złożył w treści odwołania od przedmiotowej decyzji wniesionego w dniu [...] lipca 2010 r. Biorąc powyższe pod uwagę, wniosek o przywrócenie terminu został złożony w 14 dniu od powzięcia wiadomości, iż wniosek o wznowienie został złożony po upływie terminu. W konsekwencji Wojewoda uznał, iż wniosek o przywrócenie terminu został złożony bez zachowania określonego w art. 58 § 2 K.p.a. terminu. Przywrócenie terminu do złożenia prośby przewidzianej w § 2 jest zaś niedopuszczalne.
W zażaleniu na postanowienie Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 2011 r. A. K., zastąpiony przez J. H., stwierdził, iż nie zwracał się do żadnego organu, w szczególności do Wojewody [...], z wnioskiem o przywrócenie terminu na podstawie art. 58 § 1 i 2 K.p.a. Jego ostatniego zdania z odwołania nie można traktować jako prośby o przywrócenie terminu. Jeszcze raz podniósł, że ze względu na wadę [...] wiedzę o treści wyroku Sądu Apelacyjnego w K. z dnia [...] października 2008 r. uzyskał nie na jego ogłoszeniu, lecz dopiero w momencie doręczenia wyroku z uzasadnieniem, co w jego przekonaniu powoduje, że podanie o wznowienie postępowania zostało wniesione w terminie i nie ma powodu do składania wniosku o przywrócenie terminu do jego złożenia.
Opisując dotychczasowy przebieg postępowania wznowieniowego żalący się uważa, że działania organów są pozorne i zmierzają do przewlekłości postępowania. Odwołania od decyzji Wojewody [...] nie rozpatrzono od 14 miesięcy, postępując z naruszeniem wszystkich ogólnych zasad postępowania administracyjnego, określonych w art. 7, art., 8, art. 9 i art. 11 K.p.a.
Po rozpatrzeniu tego zażalenia Minister Infrastruktury postanowieniem z dnia [...] czerwca 2011 r. nr [...] utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 2011 r.
W uzasadnieniu postanowienia Minister wyjaśnił, że zgodnie z orzecznictwem sądowoadministracyjnym, jeżeli strona nie wiedziała o uchybieniu terminu, za moment ustania przyczyny uchybienia terminu do złożenia wniosku o wznowienie postępowania, należy przyjąć dzień doręczenia stronie decyzji organu I instancji, z której strona dowiedziała się o uchybieniu terminu (wyrok NSA z dnia 11 lipca 2008 r., I OSK 1272/2007, LexPolonica nr 2004322). Natomiast prośbę o przywrócenie terminu – zgodnie z art. 58 § 2 K.p.a. – należy wnieść w terminie 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia i jednocześnie dopełnić właściwej czynności. Zgodnie zaś z przepisem art. 58 § 3 K.p.a. przywrócenie terminu do złożenia prośby przewidzianej w § 2 jest niedopuszczalne.
Jak wynika z akt sprawy decyzja Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2010 r. została odebrana przez pełnomocnika skarżącego w dniu [...] lipca 2010 r. i w tym dniu J. H. dowiedział się o uchybieniu terminu do złożenia wniosku o wznowienie postępowania. Tym samym, zgodnie z art. 58 § 2 K.p.a. termin do złożenia wniosku o przywrócenie terminu upływał w dniu [...] lipca 2010 r. A. K. złożył wniosek o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o wznowienie postępowania zakończonego ostateczną decyzją Wojewody [...] z dnia [...] maja 2001 r. w dniu [...] lipca 2010 r. – a więc po terminie.
Odnosząc się do zarzutów podniesionych w zażaleniu Minister wskazał, iż wystąpienie o umożliwienie przywrócenia terminu do złożenia wniosku o wznowienie postępowania stanowi w swej istocie prośbę o przywrócenie terminu w rozumieniu art. 58 § 1 K.p.a. Ponadto, zgodnie z art. 9 K.p.a., organy administracji publicznej czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Jednakże obowiązki informacyjne ciążące na organie administracji nie mogą być utożsamiane z obowiązkiem świadczenia pomocy prawnej, udzielania porad prawnych bądź instruowania stron o wyborze optymalnego sposobu postępowania, co w konsekwencji czyniłoby z organu pełnomocnika strony (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 stycznia 2000 r. sygn. akt I SA/Kr 1512/97, LEX nr 39789; |z 1 października 1999 r., sygn. akt 111 SA 7458/98, LEX nr 39722; z 10 grudnia 1997 r., sygn. akt I SA/Lu 1192/96, LEX nr 34103).
Skoro skarżący uchybił 7-dniowemu terminowi do wniesienia prośby o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o wznowienie postępowania, należy uznać, iż termin nie może zostać przywrócony.
Skargę na postanowienie Ministra Infrastruktury z dnia [...] czerwca 2011 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł A. K. Skarżący stwierdził, iż zaskarżone postanowienie narusza zasadę praworządności określoną w art. 6 K.p.a. i zasadę dochodzenia prawdy obiektywnej określoną w art. 7 K.p.a. Dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego w rozumieniu art. 7 K.p.a. obejmuje również ustalenie przez organ administracji treści rzeczywistego żądania strony. Przedstawiając dotychczasowy przebieg postępowania (zdaniem skarżącego, przez Ministra podany jedynie fragmentarycznie i intencjonalnie), kładąc nacisk na wykazanie przewlekłości w działaniu organów publicznych, skarżący wskazał, że nie miał miejsca fakt zwracania się przez niego do organu administracyjnego, a w szczególności do Wojewody [...], o przywrócenie terminu na podstawie art. 58 § 1 i § 2 K.p.a. W żadnym przypadku, jak czyni to Minister Infrastruktury, określenia zawartego w odwołaniu z dnia [...] lipca 2010 r. "wnoszę o uchylenie decyzji Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2010 r. i orzeczenie co do istoty sprawy bądź też umożliwienie przywrócenia terminu dla wniesienia wniosku" nie można traktować jako prośby o przywrócenie terminu.
W przedstawionej powyżej sytuacji Minister Infrastruktury działając zgodnie z zasadą praworządności winien uznać bezprzedmiotowość postanowienia Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 2011 r., ponieważ nie miał miejsca fakt złożenia wniosku o przywrócenie terminu. Termin do wniesienia podania, określony w art. 148 § 1 K.p.a., został zachowany. Skarżący twierdzi, że ze względu na wiek ([...] lata) i problemy ze słuchem, nie dowiedział się o treści wyroku Sądu Apelacyjnego w K. podczas jego ogłaszania, gdyż nie miał pomocy adwokata i nikt mu nie objaśnił treści, której sam nie usłyszał. O treści rozstrzygnięcia dowiedział się po doręczeniu wyroku z uzasadnieniem, w dniu 2 kwietnia 2009 r.
W odpowiedzi na skargę Minister Infrastruktury wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Skarga ma usprawiedliwione podstawy.
W orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntowany jest pogląd, iż "zasadą postępowania administracyjnego, wyrażoną między innymi w art. 63, 65, 128 i 140 k.p.a., jest jego odformalizowanie, tak aby sprawa mogła być rozpoznana zgodnie z intencją i interesem strony bez zbędnego formalizmu. Nie można jednak przyjąć, że jeżeli żądanie jest zredagowane niezręcznie i mało zrozumiale, to organ administracji publicznej jest uprawniony do sprecyzowania treści żądania. Jest to niedopuszczalne chociażby dlatego, że mogłoby to doprowadzić do niedopuszczalnej zmiany żądania, wbrew intencji osoby wnoszącej podanie. O tym, jaki charakter i zakres żądania ma mieć pismo wniesione przez stronę w postępowaniu administracyjnym, decyduje ostateczne strona, a nie organ, do którego pismo zostało skierowane. W razie wątpliwości organ, mając na względzie postanowienia art. 7-9 k.p.a., powinien zwrócić się do strony o zajęcie jednoznacznego stanowiska" (wyrok NSA z dnia 4 kwietnia 2002 r. I SA 2188/00, LEX nr 81741).
Obowiązek dokładnego ustalenia przedmiotu żądania zgłoszonego przez stronę wynika zarówno z przepisów określających ogólne zasady postępowania, zwłaszcza zawartych w art. 7-9 k.p.a., jak i przepisów regulujących szczegółowo to postępowanie (zob. wyrok NSA z dnia 13 listopada 1998 r. II SA 1428/98, LEX nr 41815).
Jeżeli zatem strona w odwołaniu od decyzji Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2010 r. odmawiającej wznowienia postępowania zakwestionowała okoliczność, iż wniosek o wznowienie został złożony z przekroczeniem terminu (jak uznał organ) i stwierdziła, że ze względu na wadę [...] wiedzę o treści wyroku Sądu Apelacyjnego w K. z dnia [...] października 2008 r. uzyskała nie na jego ogłoszeniu, jak przyjął organ, lecz dopiero w momencie doręczenia wyroku z uzasadnieniem – to ze stwierdzenia zawartego w ostatnim zdaniu odwołania cyt. "... bądź też umożliwienie przywrócenia terminu dla wniesienia wniosku", nie można było wyprowadzić jednoznacznej oceny, iż chodzi o prośbę o przywrócenie terminu do wniesienia podania o wznowienie postępowania. Obowiązkiem Ministra Infrastruktury było w takiej sytuacji upewnienie się, czy odwołanie zawiera w sobie również wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia podania o wznowienie, czy tylko kwestionowane jest ustalenie, że do przekroczenia terminu do wznowienia doszło, jak przyjął organ
I instancji.
Tymczasem Minister Infrastruktury bez dostatecznego wyjaśnienia intencji strony odwołującej się sam przyjął, że chodzi o wniosek o przywrócenie terminu do złożenia podania o wznowienie postępowania i przekazał go do organu I instancji, zgodnie z właściwością. I nawet kiedy z zażalenia A. K., złożonego na postanowienie Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 2011 r. jasno już wynikało, że intencja strony była zupełnie inna, i że kwestionuje on wyłącznie ustalenie organu
I instancji polegające na uznaniu, że podanie o wznowienie postępowania zostało złożone po terminie, a strona podnosi także przewlekłość postępowania, to Minister Infrastruktury dalej rozpoznawał wniosek o przywrócenie terminu do wznowienia postępowania. Nie przekonało Ministra nawet dobitne stwierdzenie zawarte w zażaleniu, że cyt. "A. K. działający przez pełnomocnika J. H. nie zwracał się do żadnego organu administracyjnego, a w szczególności do Wojewody [...], o przywrócenie terminu na podstawie art. 58 § 1 i 2 Kodeksu postępowania administracyjnego". Odnosząc się do zarzutów podniesionych w zażaleniu Minister wskazał, iż wystąpienie o umożliwienie przywrócenia terminu do złożenia wniosku o wznowienie postępowania stanowi w swej istocie prośbę o przywrócenie terminu w rozumieniu art. 58 § 1 K.p.a., wbrew temu, co wynika ze stanowiska samej strony.
Takie działanie Ministra Infrastruktury naruszyło więc w sposób oczywisty art. 7, art. 8, art. 9 i art. 58 § 1 K.p.a., co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż w istocie organy rozstrzygały o przywróceniu terminu do złożenia podania o wznowienie postępowania bez wniosku (prośby) strony.
W tej sytuacji, działając w trybie art. 135 P.p.s.a., sąd uchylił także postanowienie Ministra Infrastruktury z dnia [...] lutego 2011 r. nr [...] przekazujące rzekomy wniosek o przywrócenie terminu do Wojewody [...], według właściwości, w trybie art. 65 § 1 K.p.a. Sąd uznał bowiem, że postanowienie to, mimo że nie zaskarżone, zostało wydane w granicach niniejszej sprawy, jeżeli za sprawę administracyjną w tym przypadku uznamy rozpatrzenie wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia podania o wznowienie postępowania. W ocenie sądu uchylenie tego postanowienia było niezbędna dla końcowego załatwienia sprawy dotyczącej wniosku o przywrócenie terminu.
Obecnie zatem, po zmianie struktury organu, Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej powinien niezwłocznie rozpoznać odwołanie A. K. od decyzji Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2010 r.
Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw.
z art. 135 P.p.s.a. orzeczono jak w pkt 1 i 2 wyroku. O wstrzymaniu wykonania postanowienia orzeczono na podstawie art. 152 P.p.s.a, a o kosztach na podstawie art. 200 P.p.s.a. O wynagrodzeniu pełnomocnika z urzędu orzeczono na podstawie art. 250 P.p.s.a.