Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z [...] listopada 2019 r., nr [...] Minister Finansów, Inwestycji i Rozwoju działając na podstawie art. 138 § 2 w zw. z art. 144 kpa, po rozpoznaniu zażalenia Prezydenta [...], uchylił w całości postanowienie Wojewody [...] z [...] października 2014 r., nr [...] i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania organowi pierwszej instancji.
W uzasadnieniu wskazał, że Wojewoda [...] decyzją z [...] lipca 2011 r., nr [...] uchylił w całości decyzję Starosty [...] z [...] października 2010 r., nr [...] i orzekł, m.in. o zwrocie na rzecz H. S. i S. K. części wywłaszczonej nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...], ozn. aktualnie jako działka nr [...] o pow. [...] m ². Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 15 maja 2012 r., sygn. akt I SA/Wa 1869/11 oddalił skargę na decyzję Wojewody, a Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 15 marca 2013 r., sygn. akt I OSK 2272/12 oddalił skargę kasacyjną od wyroku Sądu pierwszej instancji.
Pismem z [...] kwietnia 2014 r. Prezydent [...] wniósł o wznowienie postępowania zakończonego decyzją Wojewody [...] z [...] lipca 2011 r., nr [...].
Wojewoda [...] postanowieniem z [...] października 2014 r. odmówił wznowienia postępowania. Wskazał, że decyzja z [...] lipca 2011 r. była przedmiotem oceny sądów dwóch instancji, wobec czego niedopuszczalna jest jej ponowna weryfikacja. Zażalenie na postanowienie Wojewody złożył Prezydent [...].
Rozpoznając sprawę Minister omówił przesłanki wznowienia postępowania i powołał stosowne przepisy. Odnosząc się do treści wniosku i zażalenia wskazał, że zgodnie z art. 145a § 1 kpa można żądać wznowienia postępowania, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, umową międzynarodową lub ustawą.
Zdaniem Ministra ocena wyrażona w postanowieniu Wojewody nie znajduje uzasadnienia w niniejszej sprawie.
Minister wyjaśnił, że co do zasady wydanie rozstrzygnięcia w sprawie będącej uprzednio przedmiotem rozstrzygnięcia sądu administracyjnego oznaczałoby niedopuszczalną ingerencję w prawomocne orzeczenie sądu. Jednakże ocena decyzji Wojewody [...] z [...] lipca 2011 r. wyrażona w wyrokach sądów nastąpiła przed ogłoszeniem powołanego przez wnioskodawcę wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 13 marca 2014 r., sygn. akt P 38/11. Zatem, zdaniem Ministra, powołane przez wnioskodawcę okoliczności stanowiące jedną z podstaw wznowienia wyrażoną w art. 145a kpa, nie mogły być wzięte pod uwagę w toku kontroli sądowoadministracyjnej kwestionowanej decyzji. Tym samym Wojewoda powinien był wznowić postępowanie i ocenić wpływ wyroku Trybunału z 13 marca 2014 r. na przedmiotową sprawę.
W zaskarżonym postanowieniu Minister Finansów, Inwestycji i Rozwoju pouczył strony o prawie wniesienia sprzeciwu do Sądu w terminie 14 dni od dnia doręczenia postanowienia.
Skargę na postanowienie Ministra Finansów, Inwestycji i Rozwoju z [...] listopada 2019 r. wniosły H. S. i K. K.. Zaskarżonemu postanowieniu zarzuciły naruszenie przepisów postępowania, tj.:
- 1) art. 272 ppsa oraz art. 145a § 1 kpa, poprzez błędne przyjęcie, że podstawę wznowienia postępowania powinien stanowić art. 145a § 1 kpa podczas, gdy jako prawidłową podstawę wznowienia, powinien być wskazany art. 272 § 1 ppsa,
- 2) art. 138 § 2 w zw. z art. 144 kpa oraz art. 124 § 1 w zw. art. 125 § 3 kpa, poprzez błędne przyjęcie przez organ, że od postanowień kasatoryjnych wydawanych w postępowaniu administracyjnym na podstawie art. 138 § 2 w zw. z art. 144 kpa przysługuje sprzeciw, podczas gdy prawidłowym środkiem zaskarżenia jest skarga, czego skutkiem było błędne pouczenie strony o przysługującym jej środku zaskarżenia.
Zarzuty powyższe rozwinęły w uzasadnieniu skargi.
Skarżące wniosły o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz zasądzenie kosztów postępowania.
Wskazały także, że z uwagi na śmierć strony postępowania – S. K. - skarżącej K. K., jako następczyni prawnej zmarłego przysługuje z mocy prawa status strony w toczącym się postępowaniu. Powołały przepis art. 30 § 4 kpa w zw. z art. 28 kpa. Podniosły, że w razie śmierci strony organ powinien wezwać jej następców prawnych, a w przypadku trudności w ich ustaleniu powinien zawiesić postępowanie na podstawie art. 97 § 1 pkt 1 kpa.
W odpowiedzi na skargę Minister Rozwoju wniósł o stwierdzenie nieważności postanowienia Ministra Finansów, Inwestycji i Rozwoju z [...] listopada 2019 r. Organ wskazał, że w toku prowadzonego postępowania nie został zawiadomiony o śmierci jednej ze stron postępowania – S. K., a zatem zaskarżone postanowienie zostało wydane z rażącym naruszeniem prawa, jako skierowane do osoby zmarłej. Z tego względu zaskarżone postanowienie zawiera wadę, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 2 kpa.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył, co następuje
Wskazać należy, że w zaskarżonym postanowieniu organ zamieścił wadliwe pouczenie wskazując, że na postanowienie przysługuje sprzeciw do sądu. Słusznie podnoszą skarżące, że sprzeciw nie przysługuje od postanowienia organu drugiej instancji wydanego na podstawie art. 138 § 2 kpa w zw. z art. 144 kpa. Ustawodawca w art. 64a ppsa wprost odnosi się tylko do decyzji (a nie postanowień) wydanych na podstawie powołanego wyżej przepisu (por. wyrok NSA z 30 maja 2018 r., sygn. akt I GSK 2146/18, postanowienie NSA z 16 lutego 2018 r., sygn. akt I OZ 130/18). Prawidłowo więc skarżące wniosły do sądu skargę, a nie sprzeciw. Zaskarżone postanowienie zostało doręczone skarżącym 30 listopada 2019 r. Skarga została wniesiona 30 grudnia 2019 r., a więc z zachowaniem terminu wskazanego w art. 53 § 1 ppsa.
Zważyć należy, że organy uczyniły adresatem postanowień w przedmiocie wznowienia postępowania S. K..
Jak wynika z dołączonego do skargi aktu poświadczenia dziedziczenia S. K. zmarł [...] lipca 2016 r., a więc po wydaniu postanowienia przez Wojewodę [...], a przed wydaniem zaskarżonego postanowienia.
S. K. był stroną postępowania zakończonego ostateczną decyzją Wojewody [...] z [...] lipca 2011 r., nr [...] uchylającą w całości decyzję Starosty [...] z [...] października 2010 r., nr [...] i orzekającą, m.in. na jego rzecz zwrot części wywłaszczonej nieruchomości położonej w [...], przy ul. [...].
Wprawdzie kodeks postępowania administracyjnego nie zawiera przepisu, który stwierdzałby, że osoba zmarła nie może być stroną w sprawie, jednak wynika to z samej konstrukcji pojęcia strony (por. J. Borkowski (w:) B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz, Warszawa 1996, s. 183) i jej zdolności prawnej, którą ocenia się według przepisów prawa cywilnego (art. 30 § 1 kpa). Osoba fizyczna może być stroną postępowania, jeżeli ma zdolność prawną. Zgodnie z art. 8 Kodeksu cywilnego każdy człowiek od chwili urodzenia ma zdolność prawną. Zdolność prawna osoby fizycznej ustaje z chwilą jej śmierci. Konsekwencją utraty zdolności prawnej jest to, że w stosunku do osoby zmarłej nie można wszcząć i prowadzić postępowania administracyjnego i wydać decyzji (postanowienia).
Należy podkreślić, że wydanie rozstrzygnięcia w stosunku do osoby zmarłej stanowi rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 kpa (por. wyroki NSA: z 18 II 2016 r., sygn. akt I OSK 1150/14, z 1 XII 2015 r., sygn. akt I OSK 626/14, z 14 XI 2001 r. sygn. akt I SA 2462/99, z 6 VI 2012 r., sygn. akt I OSK 829/11).
Na ocenę zaistnienia wad, o których mowa w art. 156 § 1 pkt 2 kpa nie ma wpływu to, czy organ wiedział o śmierci strony postępowania oraz czy jego niewiedza była zawiniona czy też nie. Powołany przepis nie nawiązuje do wiedzy organu o okolicznościach skutkujących nieważnością decyzji. Istotne jest, że następcy prawni zmarłej strony nie brali udziału w postępowaniu administracyjnym, a postanowienie zostało skierowane do osoby nieżyjącej.
Z przyczyn wyżej omówionych zaskarżone postanowienie jest obarczone wadą nieważności z art. 156 § 1 pkt 2 kpa. W tej sytuacji przedwczesne jest odnoszenie się przez Sąd do zarzutów skargi.
Mając na uwadze wszystkie wyżej wskazane okoliczności Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 i art. 200 ppsa, orzekł jak w sentencji wyroku.
Rozpoznanie skargi na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym uzasadnione było treścią art. 119 pkt 3 ppsa w zw. z art. 120 ppsa.