Uzasadnienie
W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego Stowarzyszenie [...] w T. w B. wnosiło o uchylenie postanowienia Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...] grudnia 2001 r. nr [...] uchylającego postanowienie Wojewody [...] z dnia [...] października 2001 r. nr [...] o zawieszeniu postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji Naczelnika Miasta Z. i Gminy T. z dnia [...] czerwca 1980 r. nr [...] o wywłaszczeniu nieruchomości położonej w Z. w obrębie [...] stanowiącej działki nr [...] - w części dotyczącej wezwania następców prawnych byłych właścicieli nieruchomości do przedstawienia prawomocnych postanowień sądu o stwierdzeniu nabycia praw do spadku po J. T., zaś w pozostałym zakresie utrzymującego w mocy postanowienie organu I instancji.
Powyższe rozstrzygnięcie zostało oparte na następujących ustaleniach faktycznych i ocenach prawnych:
Wspomnianą wyżej decyzją z dnia [...] czerwca 1980 r., wydaną na wniosek [...] Parku [...] w Z., Naczelnik Miasta Z. i Gminy T. orzekł o wywłaszczeniu nieruchomości położonej w Z., w obrębie [...], stanowiącej działki o numerach ewidencyjnych [...] o powierzchni odpowiednio [...] ha i [...] ha, wykazanej w księdze wieczystej za liczbą wykazu hipotecznego [...] Kw [...], prowadzonej przez Sąd Rejonowy w Z. a ponadto o ustaleniu odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość.
Decyzję tę zaadresowano do szeregu właścicieli hipotecznych nieruchomości wymienionych z imienia i nazwiska w załączniku nr 1 do decyzji a ponadto wskazano w jej sentencji osobę użytkownika nieruchomości - w osobie J. T. Prowadząc postępowanie o stwierdzenie nieważności w/w decyzji Wojewoda [...] postanowieniem z dnia [...] października 2001 r., w oparciu o przepis art. 97 § 1 pkt. 4 k.p.a., zawiesił postępowanie nadzorcze do czasu wykazania następstwa prawnego po zmarłym J. T. Powyższe spowodowane zostało dołączeniem do akt sprawy niepoświadczonej kserokopii prawomocnego aktu własności ziemi, wydanego w dniu [...] czerwca 1980 r. przez Naczelnika Miasta Z. i Gminy T., w trybie przepisu art. 1, 5 i 12 ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstwa rolnych (Dz. U. Nr 27, poz. 250), z którego wynikało, że przedmiotowa nieruchomość – w dacie wydawania decyzji wywłaszczeniowej – stanowiła własność J. T. Rozpatrując zażalenie od tegoż postanowienia - złożone przez uczestniczące w postępowaniu nadzorczym Stowarzyszenie [...] w T. – Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast zajął stanowisko, że J. T. – w chwili wywłaszczenia – nie był właścicielem przedmiotowej nieruchomości, gdyż właścicielami jej były osoby ujawnione we wspomnianym załączniku nr 1 dotyczącym decyzji wywłaszczeniowej.
Podzielając przy tym pogląd Wojewody, że w niniejszej sprawie ustalenie wszystkich spadkobierców byłych właścicieli ma cechę prejudycjalności, organ odwoławczy utrzymał w mocy, co do zasady, postanowienie o zawieszeniu postępowania, natomiast uchylił je w części, w jakiej zobowiązywało ono wnioskodawców do złożenia prawomocnego postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku po J. T. Powyższe postanowienie stało się przedmiotem skargi do Naczelnego Sądu Administracyjnego, którą wniosło Stowarzyszenie [...] w T. Skarżący w skardze podniósł, że – jego zdaniem – z tej przyczyn, ze w sprawie działało Stowarzyszenie [...] w T. to brak było podstaw do żądania złożenia w tej sprawie postanowień o stwierdzeniu nabycia spadku po osobach wymienionych w załączniku nr 1 do decyzji wywłaszczeniowej.
Ponadto skarżący zauważył, że nie wszystkie osoby wymienione w tymże załączniku były – w dacie wywłaszczenia – właścicielami wywłaszczanych działek. Były nimi bowiem jedynie osoby wpisane do księgi wieczystej Kw [...], wymienione w załączniku nr 2 do decyzji. Wymienienie zaś w decyzji wywłaszczeniowej osób wykazanych w [...] było pomyłkowe.
W odpowiedzi na skargę Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast wniósł o jej oddalenie podnosząc, że zarzuty zawarte w skardze stanowią jedynie polemikę ze stanowiskiem organu zawartym w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Na wstępie należy wyjaśnić, że w związku z wejściem w życie z dniem 1 stycznia 2004 r. reformy sądownictwa administracyjnego niniejsza skarga stała się z mocy przepisu art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Przepisy wprowadzające ustawę Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271) – przedmiotem rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie.
Sprawując kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonych aktów lub czynności organów administracji publicznej, Wojewódzki Sąd Administracyjny nie jest związany treścią zarzutów i wniosków zawartych w skardze. Ocenia legalność zaskarżonego aktu w granicach danej sprawy a szczególności jest zobowiązany zbadać, czy zaskarżona decyzja lub postanowienie nie zawierają wady kwalifikowanej, która stanowiła by podstawę do stwierdzenia nieważności tego rodzaju orzeczenia.
Ponieważ w rozpatrywanej sprawie Sąd uznał, że zaskarżone postanowienie, jak również postanowienie je poprzedzające, rażąco naruszają prawo, skutkowało to stwierdzeniem ich nieważności. W tym rozumieniu zatem skarga okazała się uzasadniona.
Jak wynika z akt administracyjnych oba postanowienia wydane w tej sprawie skierowane zostały do szeregu osób, w tym m. in. do: S. B., J. B. i A. M. Osoby te jednak w dacie wydawania w/w orzeczeń już nie żyły.
S. B. zmarł bowiem w dniu [...] lipca 2001 r. a spadek po nim nabyli: S. P., J. B., H. Ł. i M. B. Z. (vide: postanowienie Sądu Rejonowego w Z. z dnia 25 kwietnia 2002 r. sygn. akt [...]). A. M. zmarła w dniu [...] sierpnia 2001 r. a jej spadkobiercami zostali: J. M., H. W., J. M., M. W., S. M., J. M., A. M. i A. M. (vide: postanowienie Sądu Rejonowego w Z. z dnia 7 lutego 2007 r. sygn. akt [...]). Z kolei J. B. zmarł w dniu 26 sierpnia 1998 r. a prawa do spadku po nim nabyli: H. B., Z. C., B. B., A. S. i H. P. (vide: postanowienie Sądu Rejonowego w Z. z dnia 25 kwietnia 2008 r. sygn. akt [...]).
Zgodnie z utrwalonym stanowiskiem w orzecznictwie sadowoadministracyjnym nieprawidłowe ustalenie zdolności prawnej osoby, potraktowanej jako strona postępowania, pociąga za sobą wadę nieważności (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 września 2002 r. sygn. akt I SA 428/01 oraz z dnia 11 marca 2008 r. sygn. akt I OSK 1959/06). W obu tych wyrokach Naczelny Sąd Administracyjny zajął stanowisko, że charakter strony przysługujący osobie fizycznej wygasa z jej śmiercią. Prowadzi to do konkluzji, że w stosunku do osoby zmarłej nie można wszcząć i prowadzić postępowania a w konsekwencji wydać decyzji, czy jak w tym wypadku – postanowienia. Gdyby zaś doszło do wydania tego rodzaju orzeczenia, obarczone będzie ono wadą nieważności.
Nadmienić również wypada, że w wyroku z dnia 29 maja 1996 r. sygn. akt III ARN 96/95 również Sąd Najwyższy wyraził pogląd, iż w każdym przypadku, przy braku przepisu szczególnego, wyłączającego wprost stosowanie prawa cywilnego, do oceny zdolności prawnej osoby (jednostki) należy stosować przepisy kodeksu cywilnego. Oznacza to wiec, że zdolność prawną człowiek nabywa od chwili urodzenia i posiada ją do chwili śmierci.
Biorąc zatem powyższe pod uwagę i uznając, że zaskarżone postanowienie oraz postanowienie poprzedzające je naruszają przepis art. 156 § 1 pkt 2 w związku z art. 126 k.p.a., Sąd - z mocy przepisu art. 145 § 1 pkt 2 w związku z art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – orzekł jak w sentencji,