Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z [...] sierpnia 2007 r. nr [...] utrzymało w mocy własną decyzję z dnia [...] maja 2007 r. nr [...] o umorzeniu postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Urzędu Dzielnicowego W. z dnia [...] czerwca 1976 r. nr [...] orzekającej o sprzedaży lokalu mieszkalnego nr [...] w budynku przy ul. [...] w W. wraz z oddaniem ułamkowej części gruntu w użytkowanie wieczyste W. i T. B. W uzasadnieniu decyzji przedstawiony został następujący stan sprawy:
W dniu 16 sierpnia 2006 r. W. T., A. V., A. T., R. T., R. P. i S. T. złożyli wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji z [...] czerwca 1976 r. orzekającej o sprzedaży lokalu nr [...] przy ul. [...] w W. Pismem z 22 lutego 2007 r. Kolegium zawiadomiło strony o wszczęciu postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji o sprzedaży lokalu.
Decyzją z dnia [...] maja 2007 r. Kolegium, działając na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. umorzyło postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji z [...] czerwca 1976 r.
Po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, złożonego przez W. T., A. V., A. T., R. T., R. P. i S. T., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z [...] sierpnia 2007 r. utrzymało w mocy decyzję z [...] maja 2007 r. Organ wskazał, że ze względu na nadzwyczajny tryb postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji, wprowadzona została instytucja odmowy wszczęcia postępowania (art. 157 § 3 k.p.a.). Odmowa może nastąpić w przypadku braków przedmiotowych lub podmiotowych. W przypadku wszczęcia postępowania, pomimo istnienia przesłanki do odmowy wszczęcia, zachodzi konieczność umorzenia postępowania jako bezprzedmiotowego
Z akt sprawy wynika, że Kolegium decyzją z [...] lipca 2000 r. nr [...] utrzymaną w mocy decyzją z [...] października 2000 r. nr [...] odmówiło wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji z [...] czerwca 1976 r. o sprzedaży przedmiotowego lokalu. Prawomocnym wyrokiem z dnia 9 października 2002 r. sygn. I S.A. 2448/00 Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę na tę decyzję. Tym samym w sprawie w sprawie zapadło już prawomocne rozstrzygnięcie, które wiąże organy administracji i strony. Niedopuszczalne jest zatem prowadzenie postępowania i wydanie drugiej decyzji w tej samej sprawie.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie W. T. zarzucił wydanym decyzjom:
- - błędną wykładnię art. 156 § 1 pkt 3 w związku z art. 157 § 3 k.p.a. poprzez przyjęcie, iż wydanie we wcześniejszym postępowaniu decyzji dotyczącej wyłącznie kwestii formalnych, uniemożliwia obecnie merytoryczne rozpoznanie sprawy;
- - naruszenie art. 105 § 1 k.p.a. poprzez jego zastosowanie, podczas gdy w sprawie nie zaistniały okoliczności powodujące bezprzedmiotowość postępowania;
- - naruszenie art. 7, 8, 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez nieuzasadnioną odmowę merytorycznego rozpatrzenia wniosku w wyniku całkowicie błędnego założenia, iż w tożsamej sprawie zapadło już ostateczne rozstrzygnięcie i niedopuszczalne jest wydanie drugiej decyzji w tej samej sprawie, podczas gdy poprzednie postępowanie zakończyło się odmową wszczęcia postępowania, a więc nigdy nie doszło do wszczęcia merytorycznego postępowania i w związku z tym nie można uznać, iż w niniejszej sprawie istnieje przesłanka rei iudicatae, albowiem nie została wydana jakakolwiek decyzja załatwiająca sprawę co do istoty. Tak więc pomimo istnienia tożsamości podmiotowej inny jest przedmiot rozstrzygnięcia organu (poprzednio – kwestie formalne, obecnie – stwierdzenie nieważności decyzji o sprzedaży lokalu);
- - naruszenie art. 77 Konstytucji RP poprzez odmowę merytorycznego rozpatrzenia wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji i tym samym próbę zamknięcia wnioskodawcom drogi do dochodzenia ich uzasadnionych roszczeń.
Skarżący wniósł o uchylenie w całości decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] sierpnia 2007 r. oraz utrzymanej nią w mocy decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] maja 2007 r. oraz o zasądzenie kosztów postępowania.
Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. wniosło o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje
Sąd uchylił zaskarżone decyzje, lecz z innych przyczyn niż podane w skardze.
Zasadnicze znaczenie w sprawie ma art. 99 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem ocena prawna wyrażona w orzeczeniu Naczelnego Sądu Administracyjnego, wydanym przed dniem 1 stycznia 2004 r., wiąże w sprawie wojewódzki sąd administracyjny oraz organ, którego działanie lub bezczynność były przedmiotem zaskarżenia.
Wyrokiem z dnia 9 października 2002 r. sygn. I SA 2448/00 Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę m.in. W. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] października 2000 r. w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania nadzorczego. W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, że bezsporne jest, iż Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast decyzją z dnia [...] grudnia 1998 r. jedynie w części stwierdził nieważność decyzji Ministra Gospodarki Komunalnej z dnia [...] maja 1952 r. utrzymującej w mocy orzeczenie o odmowie przyznania własności czasowej do gruntu przy ul. [...].
Natomiast w części obejmującej sprzedane lokale mieszkalne w tym budynku i ustanowienie prawa użytkowania wieczystego związanego z tymi lokalami – stwierdził, że została wydana z naruszeniem prawa. Stwierdzenie wydania decyzji z naruszeniem prawa nie niweczy skutków prawnych tej decyzji i nie przywraca stanu poprzedniego. Stwierdzenie zatem, że decyzja wydana została z naruszeniem prawa oznacza w niniejszej sprawie to, że Skarb Państwa skutecznie nabył prawo własności przedmiotowego lokalu (nr [...]). Decyzja Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa Rozwoju Miast nie przywróciła w tym zakresie tytułu prawnego do tego lokalu właścicielom nieruchomości [...]. Stroną postępowania jest podmiot, który żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny, tj. interes mający oparcie w obowiązującym przepisie prawa. Nie ulega wątpliwości, że postępowanie w sprawie sprzedaży lokalu dotyczyło interesu prawnego właściciela lokalu, którym na podstawie decyzji dekretowej był Skarb Państwa.
Decyzja z [...] grudnia 1998 r. nie przywróciła tytułu prawnego do tego lokalu właścicielom nieruchomości [...]. W konsekwencji nie stanowi ona źródła ich interesu prawnego, który legitymowałby ich do żądania wszczęcia postępowania w sprawie nieważności decyzji o sprzedaży lokalu. Takiego źródła nie stanowi też przepis art. 160 k.p.a. Decyzja stwierdzająca wydanie w części decyzji z naruszeniem prawa została podjęta [...] grudnia 1998 r. i to ona stanowi już źródło roszczenia z art. 160 k.p.a.
Tym samym skoro w cytowanym wyżej wyroku z dnia 9 października 2002 r. Sąd stwierdził, że nie ma podstaw do wszczynania postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji o sprzedaży lokalu nr [...] z tego powodu, że skarżący nie legitymują się przymiotem strony w takim postępowaniu, to jest to stanowisko i ocena prawna wiążąca w rozpatrywanej sprawie. Oznacza to, że kwestia dopuszczalności wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji o sprzedaży lokalu została już rozstrzygnięta w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Nie było więc podstaw do wszczęcia postępowania nadzorczego w tym przedmiocie, tak jak zrobiło to Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. Wszczęcie postępowania nadzorczego a następnie jego umorzenie z tego powodu, że jest bezprzedmiotowe nastąpiło z naruszeniem art. 99 ustawy Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Naruszenie polega na tym, że organ nadzorczy nie zastosował się do wiążącej go oceny prawnej wyrażonej w powołanym wyżej wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego.
Należy dodać, że zmiana orzecznictwa w podobnych sprawach nie ma wpływu na związanie oceną prawną dokonaną przez Sąd. Obowiązek podporządkowania się ocenie prawnej, ciążący na organie i sądzie, może być wyłączony tylko w razie istotnej zmiany stanu prawnego lub faktycznego, a także po wzruszeniu wyroku pierwotnego. Takie okoliczności w tej sprawie nie występują. Odmienne stanowisko podjęte przez organy i sądy w innych podobnych sprawach nie przesądza o naruszeniu Konstytucji. Sąd ocenia samodzielnie, czy zaskarżone decyzje naruszają prawo, nie ocenia przy tym jakiego rodzaju decyzje podjęły organy w innych podobnych sprawach.
Z tych względów Sąd orzekł jak w sentencji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 152 i 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).