Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...] września 2016 r., nr [...], po rozpatrzeniu odwołania A.R., utrzymało w mocy decyzję Prezydenta [...] z dnia [...] czerwca 2012 r., nr [...], orzekającą o uznaniu za nienależnie pobrane świadczenia z funduszu alimentacyjnego na rzecz uprawnionych do alimentów P. i B. R., wypłacone za okres od [...] sierpnia 2011 r. do [...] września 2011 r. i o obowiązku ich zwrotu wraz z odsetkami ustawowymi.
Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że w dniu [...] czerwca 2011 r. A. R. wystąpiła z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz uprawnionych do alimentów synów. Po jego rozpatrzeniu Prezydent [...] decyzją z dnia [...] lipca 2011 r., nr [...], przyznał na rzecz uprawnionych do alimentów synów świadczenie z funduszu alimentacyjnego w łącznej kwocie [...] zł miesięcznie na okres od dnia [...] czerwca 2011 r. do dnia [...] września 2011 r. Dnia [...] lutego 2012 r. wnioskodawczyni przedstawiła wyrok zaoczny Sądu Rejonowego [...]z dnia [...] lutego 2012 r., sygn. akt [...], na mocy którego od ojca dzieci na ich rzecz zostały zasądzone alimenty w wysokości po [...] zł miesięcznie na każdego z synów na okres od dnia [...] października 2010 r. do dnia [...] lipca 2011 r. Jednocześnie Sąd umorzył postępowanie w zakresie alimentów po dniu [...] lipca 2011 r., co oznacza, że ojciec dzieci od dnia [...] lipca 2011 r. nie był zobowiązany do alimentacji synów, a wnioskodawczyni od tego dnia utraciła uprawnienia do pobierania świadczeń z funduszu alimentacyjnego.
W tej sytuacji organ I instancji uznał, że pobrane przez wnioskodawczynię świadczenia z funduszu alimentacyjnego od dnia [...] sierpnia 2011 r. do [...] września 2011 r. są świadczeniami nienależnie pobranymi, podlegającymi zwrotowi.
Nie zgadzając się z tym rozstrzygnięciem, A.R. złożyła odwołanie. W jego treści przedstawiła swoją trudną sytuację materialną i wyjaśniła, że nie miała świadomości, że pobrane świadczenia nie przysługują, a ponadto podniosła, że nie ma z czego zwrócić pobranych świadczeń.
Rozpatrując odwołanie, Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło, że nie może ono zostać uwzględnione. W uzasadnieniu zajętego stanowiska organ odwoławczy podzielił stanowisko organu I instancji zawarte w zaskarżonej decyzji. Organ II instancji wyjaśnił, że materialnoprawną podstawę kwestionowanej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. z 2009 r. Dz. U. Nr 1, poz. 7, ze zm.). Przywołał treść art. 2 pkt 7 lit. a oraz art. 23 ust. 1 ust. 7 i ust. 8 tej ustawy. Organ odwoławczy wskazał, że w przedmiotowej sprawie bezsporne jest, że wnioskodawczyni pobierała świadczenia z funduszu alimentacyjnego w okresie, gdy nie przysługiwały jej alimenty.
Dodatkowo wyjaśnił, że organ właściwy wierzyciela, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń wraz z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. Z wnioskiem takim strona powinna wystąpić do organu I instancji, który rozpoznając wniosek, winien wziąć pod uwagę także fakt, że wyrok zaoczny Sądu Rejonowego [...]nosi datę [...] lutego 2012 r. i umarza postępowanie w zakresie alimentów po dniu [...] lipca 2011 r., co oznacza że ojciec dzieci od dnia [...] lipca 2011 r., nie był zobowiązany do alimentacji synów, a wnioskodawczyni od tego dnia utraciła uprawnienia do pobierania świadczeń z funduszu alimentacyjnego - przy czym wnioskodawczyni nie miała o tym wiedzy.
Mając powyższe na uwadze, organ II instancji utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.
Na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] września 2016 r., nr [...], skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego złożyła A. R.. W uzasadnieniu wskazała na swoją ciężką sytuację życiową. Od wielu lat sama wychowuje dwóch synów. Nie ma wsparcia w byłym mężu oraz jego rodzinie. Mąż od czasu rozwodu nie interesuje się swoimi dziećmi. Synowie mają [...] i muszą korzystać ze specjalistycznego nauczania oraz dodatkowych korepetycji, mają [...], z czym jest związana konieczność ich rehabilitacji. Młodszy syn musi uczęszczać do [...]. Nadto postępowanie w tej sprawie organy prowadziły 4 lata zamiast 30 dni, przez co naraziły ją na dodatkowe odsetki, które będą naliczane od dnia prawomocnych decyzji.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji, orzekając w sprawie, nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. z 2016 r. Dz. U. poz. 718, ze zm.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Analiza zebranego w niniejszej sprawie materiału dowodowego wskazuje na zasadność skargi, aczkolwiek z innych powodów niż w niej podniesiono.
Materialnoprawną podstawę zaskarżonych decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. z 2009 r. Dz. U. Nr 1, poz. 7, ze zm., obecnie t.j. z 2016 r. Dz. U. poz. 169). Jako podstawę uznania, że pobrane przez skarżącą z Funduszu Alimentacyjnego w okresie [...] sierpnia 2011 r. do [...] września 2011 r. świadczenia są nienależnie pobrane, organ I instancji przywołał art. 2 pkt 7 lit. a tej ustawy. Organ II instancji w tym zakresie nie odwołał się do żadnego przepisu powołanej ustawy. Zgodnie z treścią art. 2 pkt 7 lit. a przepis ten (w wersji obowiązującej na dzień wydania kwestionowanej decyzji) stanowił, że ilekroć w ustawie jest mowa o nienależnie pobranym świadczeniu, oznacza to świadczenia z funduszu alimentacyjnego m.in. wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie albo wstrzymanie wypłaty świadczenia w całości lub w części.
Mając na uwadze powyższe, w okolicznościach rozpoznawanej sprawy należy przyjąć, że dla ustalenia, że pobrane przez skarżącą w okresie od [...] sierpnia 2011 r. do [...] września 2011 r. świadczenie alimentacyjne wypłacone zostało nienależnie, na organie spoczywać będzie obowiązek wyczerpującego zbadania wszystkich występujących w sprawie okoliczności celem stwierdzenia, że w rozpatrywanej sprawie mamy do czynienia z nienależnie pobranym przez skarżącą świadczeniem. Należy przy tym podkreślić, że podstawą orzeczenia przez organ konieczności zwrotu pobranego świadczenia jest nie tylko samo nieprzysługiwanie przyznanego i wypłaconego świadczenia. Na organ nałożony jest bowiem obowiązek wykazania, że do nieuprawnionej wypłaty doszło pomimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie albo wstrzymanie wypłaty świadczenia. Taka zaś sytuacja nie wystąpiła w rozpatrywanej sprawie. Jak sam to zauważył organ II instancji, wypłacone skarżącej w okresie [...] sierpnia 2011 r. do [...] września 2011 r. świadczenie alimentacyjne stało się nienależne już po okresie jego otrzymania.
Stało się tak na mocy wyroku zaocznego Sądu Rejonowego [...]z dnia [...] lutego 2012 r., sygn. akt [...], zgodnie z którym Sąd od ojca dzieci na ich rzecz zasądził alimenty w wysokości po [...] zł miesięcznie na każdego z synów na okres od dnia [...] października 2010 r. do dnia [...] lipca 2011 r. Jednocześnie Sąd umorzył postępowanie w zakresie alimentów po dniu [...] lipca 2011 r. Oznacza to, że pobierając w okresie [...] sierpnia 2011 r. do [...] września 2011 r. świadczenie alimentacyjne skarżąca nie pobierała go nienależnie. Podstawę taką stanowiło bowiem prawomocne postanowienie Sądu Rejonowego z dnia [...] października 2010 r. o zabezpieczeniu powództwa (znajdujące się w aktach sprawy) oraz zaświadczenie o bezskuteczności egzekucji świadczeń alimentacyjnych z dnia [...] marca 2011 r. wydane przez Komornika. Skarżąca nie mogła przewidzieć, jakiej treści orzeczenie Sądu Rejonowego zapadnie w trzy miesiące później. Fakt ten organ odwoławczy sam zresztą przyznaje w końcowym akapicie uzasadnienia zaskarżonej decyzji, niestety nie analizując go należycie i nie wyciągając z tego faktu odpowiednich wniosków.
Oznacza to, że w trakcie rozpatrywania przedmiotowej sprawy organy administracji publicznej naruszyły, z wyżej wyjaśnionych powodów, art. 2 pkt 7 lit. a ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów oraz obowiązujące przepisy postępowania administracyjnego, czyli art. 7, art. 75, art. 77 § 1, art. 80 i art. 138 § 1 pkt 1 kpa, które to naruszenie miało istotny wpływ na wynik sprawy. W postępowaniu administracyjnym wydanie prawidłowego orzeczenia w każdym przypadku powinno bowiem poprzedzać dokładne ustalenie stanu faktycznego istotnego w sprawie. Zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej, wyrażoną w art. 7 kpa, organy administracji publicznej mają obowiązek podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, mając na względzie zarówno interes społeczny, jak również słuszny interes obywateli. Artykuł 77 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego stanowi natomiast, że organ administracji publicznej zobowiązany jest w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, a zgodnie z treścią art. 80 kpa organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona.
Ponadto prowadzone w sprawie postępowanie musi być zgodne z przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego, w tym art. 107 § 3, który stanowi, że uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji z przytoczeniem przepisów prawa. Niewątpliwie uzasadnienie decyzji organu II instancji nie spełnia tych wymogów. Poza bowiem przedstawieniem stanu faktycznego sprawy i powołaniem treści przepisów prawa, brak jest w nim analizy problemu, który zaistniał w sprawie oraz jego rozstrzygnięcia przez organ II instancji.
W tej sytuacji, przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ, mając na względzie ocenę prawną dokonaną w niniejszym wyroku przez Sąd oraz w zgodzie z treścią powołanych przez Sąd przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, ponownie rozważy zasadność swojego stanowiska. Uzasadnienie podjętego rozstrzygnięcia organ szczegółowo wyjaśni, w zgodzie z wymogami wynikającymi z treści art. 107 § 3 kpa, w uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia, które odzwierciedlać będzie rację decyzyjną i wyjaśniać tok rozumowania organu, prowadzącego do zastosowania konkretnego przepisu prawa materialnego i procesowego do rzeczywistej sytuacji faktycznej zaistniałej w rozpatrywanej sprawie.
Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. z 2016 r. Dz. U. poz. 718, ze zm.) orzekł jak w sentencji.