Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] postanowieniem z [...] lipca 2015 r., nr [...] uchyliło własne postanowienie z [...] kwietnia 2015 r., nr [...] w części dotyczącej wyznaczenia W.P. terminu do wystąpienia do właściwego sądu lub notariusza o ustalenie spadkobierców S.P. i w tej części orzekło wezwać W.P. do wystąpienia z wnioskiem do właściwego miejscowo sądu o stwierdzenie nabycia spadku po S.P. lub do notariusza celem sporządzenia aktu poświadczenia dziedziczenia w terminie do 30 września 2015 r., oraz w pozostałej części utrzymało w mocy ww. postanowienie w części dotyczącej zawieszenia postępowania administracyjnego do czasu ustalenia następstwa prawnego po S.P.
Powyższe postanowienie zostało wydane w następującym stanie sprawy.
Orzeczeniem administracyjnym z [...] marca 1950 r., nr [...] Prezydent [...], działając na podstawie art. 7 ust. 2 dekretu z 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na terenie m.st. Warszawy (Dz.U. Nr 50, poz. 279), odmówił dotychczasowej właścicielce Z.C. przyznania prawa własności czasowej gruntu nieruchomości [...] położonej w [...] przy ul. [...], o pow. [...], oznaczonej jako "[...]", Nr rej. hip. [...].
W dniu 16 kwietnia 2008 r. do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] wpłynął wniosek J.C., K.C., S.C., T.C., M.C., J.C. o stwierdzenie nieważności ww. orzeczenia administracyjnego z [...] marca 1950 r.
Decyzją z [...] grudnia 2010 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] stwierdziło nieważność ww. orzeczenia administracyjnego Prezydenta [...] z [...] marca 1950 r.
Od powyższej decyzji A.G., S.W., H.W., I.M., K.W., W.K., J.S., W.P., M.S., K.P., T.Z., J.K., G.S., A.R., T.N., D.D., S.K., A.W., A.W., B.D., J.B., M.D., A.P., G.K. oraz M.C. złożyli wnioski o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej ww. decyzją z [...] grudnia 2010 r.
Z uwagi na okoliczność, że w toku postępowania organ powziął informację o śmierci S.P., postanowieniem z [...] kwietnia 2015 r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.) dalej: "k.p.a.", zawiesiło postępowanie administracyjne wszczęte ww. wnioskami do czasu ustalenia następstwa prawnego po S.P. oraz na podstawie art. 100 § 1 k.p.a. wezwało W.P. do wystąpienia do właściwego sądu lub notariusza o ustalenie następstwa prawnego po S.P. w terminie jednego miesiąca od dnia doręczenia niniejszego postanowienia.
Niezgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem J.C., J.C., K.C., M.C., Z.C. oraz Z.C. złożyli wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, wskazując, że niniejsze postępowanie jest bezpodstawnie przedłużane, gdyż dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy co do meritum wystarczy zmienić nr działki błędnie wskazany w decyzji Kolegium z [...] grudnia 2010 r. Jednocześnie podnieśli, że w związku z aktualnym orzecznictwem sądów administracyjnych obecni właściciele lokali nie są uznawani za strony w postępowaniu nadzorczym dotyczącym gruntów [...].
Po rozpoznaniu powyższego, postanowieniem z [...] lipca 2015 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 w zw. z art. 127 § 3 i art. 144 k.p.a. uchyliło ww. postanowienie z [...] kwietnia 2015 r. w części dotyczącej wyznaczenia W.P. terminu do wystąpienia do właściwego sądu lub notariusza o ustalenie spadkobierców S.P. i w tej części orzekło wezwać W.P. do wystąpienia z wnioskiem do właściwego miejscowo sądu o stwierdzenie nabycia spadku po S.P. lub do notariusza celem sporządzenia aktu poświadczenia dziedziczenia w terminie do 30 września 2015 r., oraz w pozostałej części utrzymało niniejsze postanowienie w mocy. W uzasadnieniu stwierdziło, że postępowanie administracyjne na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. powinno ulec zawieszeniu do czasu rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego, jakim jest ustalenie kręgu osób uprawnionych do udziału w sprawie.
Podkreśliło, że, wbrew twierdzeniom wnioskodawców, w orzecznictwie dominuje pogląd, że właściciele lokali w budynkach usytuowanych na gruntach warszawskich są stronami postępowań nadzorczych dotyczących tych gruntów. Jednocześnie organ wskazał, że wnioskodawcy są uprawnieni do wystąpienia z wnioskiem o stwierdzenie nabycia spadku po S.P., natomiast wezwany niniejszym postanowieniem W.P., należy do kręgu osób, które w pierwszej kolejności powinny mieć interes w stwierdzeniu nabycia spadku po ww. osobie.
Skargę na powyższe postanowienie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wnieśli J.C., J.C., K.C., M.C., Z.C. i Z.C., zarzucając zaskarżonemu postanowieniu podejmowanie pozornych działań, rozwlekanie sprawy w czasie oraz sprzeczność z celem, dla jakiego została powołana instytucja Samorządowego Kolegium Odwoławczego, tj. praworządnego (art. 7 k.p.a.), pro-obywalelskiego i budzącego zaufanie do władzy publicznej (art. 8 k.p.a.) załatwiania spraw administracyjnych, posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do jej załatwienia (art. 12 k.p.a.). W oparciu o tak sformułowane zarzuty wnieśli o uchylenie zaskarżonych postanowień oraz zobowiązanie organu do wydania w określonym terminie decyzji merytorycznej, ze wskazaniem niecelowości zawieszenia postępowania z powołaniem się na pozorne prawa właścicieli do czynnego udziału w postępowaniu, zaś merytoryczne załatwienie sprawy powinno skupić się jedynie na wskazaniu prawidłowego nr działki przedmiotowej nieruchomości. Jednocześnie wnieśli o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. Ponadto, co wymaga podkreślenia, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.).
W ocenie Sądu skarga, choć nie z powodów podniesiony przez stronę skarżącą, jest uzasadniona, bowiem zaskarżone postanowienie i poprzedzającego go postanowienie z [...] kwietnia 2015 r., nr [...] wydane zostały z rażącym naruszeniem prawa, co daje podstawę do stwierdzenia ich nieważności.
Na wstępie podkreślić należy, że koniecznym elementem każdego postępowania administracyjnego są jego podmioty, tj. organ, przed którym toczy się postępowanie oraz strona, o której prawach organ administracyjny orzeka w danym postępowaniu. Osoba fizyczna może być stroną postępowania, jeżeli ma zdolność do bycia podmiotem praw i obowiązków, a zatem jeżeli ma zdolność prawną. Zdolność prawną należy zaś oceniać według przepisów prawa cywilnego (art. 30 § 1 k.p.a.). Zgodnie z art. 8 kodeksu cywilnego zdolność prawna osoby fizycznej powstaje z chwilą narodzin, a kończy się z chwilą śmierci. Z powyższego wynika zatem, że status strony przysługujący osobie fizycznej wygasa z chwilą jej śmierci. Osoba zmarła nie może mieć ani zdolności prawnej, ani być podmiotem praw i obowiązków z zakresu prawa administracyjnego. Innymi słowy w stosunku do osoby zmarłej nie można wszcząć, ani prowadzić postępowania, nie mogą też być do niej kierowane wydane w sprawie rozstrzygnięcia.
Z analizy akt administracyjnych rozpoznawanej sprawy wynika tymczasem, że zarówno zaskarżone postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z [...] lipca 2015 r. oraz poprzedzające go postanowienie z [...] kwietnia 2015 r., skierowane m.in. zostały do Z.D., A.K. i S.K. Z nadesłanych do Sądu odpisów aktu zgonu nr [...] (k. 29 akt sądowych), nr [...] (k.30 akt sądowych) i nr [...] (k. 31 akt sądowych) wynika, że Z.D. zmarła w dniu [...] października 2013 r., A.K. zmarła w dniu [...] czerwca 2009 r., a S.K. w dniu [...] listopada 2006 r. Zatem wydane w niniejszej sprawie rozstrzygnięcia organu zarówno pierwszej jak i drugiej instancji skierowane zostały do osób zmarłych.
Zdaniem Sądu w sprawie zaistniały zatem przesłanki uzasadniające stwierdzenie nieważności zaskarżonego i poprzedzającego go postanowienia z [...] kwietnia 2015 r. Jak wskazano oba postanowienia skierowane zostały do osób nieżyjących, które w chwili ich wydawania nie miały już przymiotu strony, co stanowi rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Zauważyć trzeba, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, iż wydanie rozstrzygnięcia w stosunku do osoby zmarłej oznacza, że jest ono obarczone wadą nieważności i powinno być usunięte z obrotu prawnego, aby nie wywoływało skutków prawnych. Nie ma przy tym znaczenia, czy organ prowadząc postępowanie wiedział, że osoba będąca dotychczas stroną postępowania nie żyje, czy też takiej wiedzy nie posiadał.
Mając zaś na uwadze, że zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie podlegają wyeliminowaniu z obrotu prawnego ze wskazanej wyżej przyczyny, Sąd nie badał ich merytorycznie pod względem zgodności z prawem.
Wskazane wyżej uchybienie wypełnia jednocześnie przesłankę upoważniającą Sąd, zgodnie z art. 119 pkt 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, do rozpoznania sprawy w trybie uproszczonym.
Rozpoznając ponownie sprawę organ weźmie pod uwagę wskazane wyżej kwestie i ustali, w oparciu o prawomocne postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku lub akty poświadczenia dziedziczenia, właściwe strony postępowania, do których należy kierować podjęte w sprawie rozstrzygnięcia.
W tej sytuacji Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 oraz art. 120 w zw. z art. 119 pkt 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji. W przedmiocie kosztów postępowania orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 202 § 2 i art. 205 § 2 powołanej ustawy w zw. z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. z 2013 r. poz. 461 ze zm.).