Uzasadnienie
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, decyzją z dnia [...] sierpnia 2015 r., nr [...] utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 2012 r., nr [...] stwierdzającą nieważność decyzji Naczelnika Gminy w G. z dnia [...] października 1978 r., mocą której orzeczono o przejęciu na własność Państwa, jako opuszczonego, gospodarstwa rolnego położonego we wsi Z., gm. G., obejmującego działki szczegółowo wymienione w decyzji o łącznej powierzchni [...] ha oraz określonych udziałów we wspólnocie leśnej i wspólnocie gruntowej, będących współwłasnością po 1/2 W.K. i E.K..
W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ przytoczył treść art. 2 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz. U. z 1957 r., Nr 39, poz. 174 ze zm.), § 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 39, poz. 198) oraz § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 listopada 1964 r. w sprawie przenoszenia własności nieruchomości rolnych, znoszenia współwłasności takich nieruchomości oraz dziedziczenia gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 45, poz. 304 ze zm.), stanowiących prawną podstawę decyzji z [...] października 1978 r. oraz podkreślił, że w sprawie zaistniały przesłanki określone w art. 156 § 1 pkt 2 kpa uzasadniające stwierdzenie jej nieważności. Zdaniem organu z istniejącego w sprawie materiału dowodowego jednoznacznie wynika, że Naczelnik Gminy w G. wydając kwestionowaną decyzję wadliwie ustalił rzeczywisty stan faktyczny przedmiotowej sprawy na dzień wydania decyzji.
Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł Skarb Państwa – N. [...] zarzucając naruszenie art. 156 § 2 kpa i art. 158 § 2 kpa oraz art. 7 kpa oraz wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.
W uzasadnieniu skargi przytoczono argumenty na poparcie podnoszonych zarzutów wskazując w szczególności, że organy administracji pominęły w zakresie swych rozważań oraz nie zbadały dostatecznie sprawy w zakresie ustalenia istnienia nieodwracalnych skutków prawnych wywołanych decyzją administracyjną, do czego zobowiązane są w oparciu o art. 7 kpa.
Zdaniem skarżącego wątpliwości budzi czy W.K. i E.K. mają interes prawny w tym, aby być inicjatorem postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji Naczelnika Gminy w G. z dnia [...] października 1978 r. Skarżący zaznaczył, że skoro można uznać, iż przedmiotowa decyzja była adresowana do działek nieistniejących, stąd prosty wniosek, że adresowana była również "do nikogo". W ocenie skarżącego nie istnieje podmiot, który ma interes prawny w zainicjowaniu, prowadzeniu i zakończeniu postępowania o stwierdzenie nieważności tej decyzji. To zaś prowadzi do wniosku, że decyzja ta wywołała nieodwracalne skutki prawne. Skarżący zaznaczył ponadto, że organy obu instancji muszą przeprowadzić postępowania dowodowe zmierzające do ustalenia, które działki gruntu w chwili obecnej odpowiadają działkom o starej numeracji przed scaleniem.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Skarga, choć nie z powodów podniesionych przez skarżącego, jest uzasadniona, bowiem zaskarżona decyzja wydana została z rażącym naruszeniem prawa, co daje podstawę do stwierdzenia jej nieważności.
Na wstępie podkreślić należy, że koniecznym elementem każdego postępowania administracyjnego są jego podmioty, tj. organ, przed którym toczy się postępowanie oraz strona, o której prawach organ administracyjny orzeka w danym postępowaniu. Osoba fizyczna może być stroną postępowania, jeżeli ma zdolność do bycia podmiotem praw i obowiązków, a zatem jeżeli ma zdolność prawną. Zdolność prawną należy zaś oceniać według przepisów prawa cywilnego (art. 30 § 1 kpa). Zgodnie z art. 8 kodeksu cywilnego zdolność prawna osoby fizycznej powstaje z chwilą narodzin, a kończy się z chwilą śmierci. Z powyższego wynika zatem, że status strony przysługujący osobie fizycznej wygasa z chwilą jej śmierci. Osoba zmarła nie może mieć ani zdolności prawnej, ani być podmiotem praw i obowiązków z zakresu prawa administracyjnego. Innymi słowy w stosunku do osoby zmarłej nie można wszcząć, ani prowadzić postępowania, nie mogą też być do niej kierowane wydane w sprawie rozstrzygnięcia.
Z analizy akt administracyjnych rozpoznawanej sprawy wynika tymczasem, że zaskarżona decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] sierpnia 2015 r. skierowana m.in. została do E.K., która jak wynika z nadesłanego do Sądu przez Urząd Stanu Cywilnego w B. odpisu skróconego aktu zgonu, zmarła w dniu [...] listopada 2014 r. Rozstrzygnięcie organu drugiej instancji skierowane więc zostało do osoby zmarłej.
W ocenie Sądu w rozpoznawanej sprawie zaistniały zatem przesłanki uzasadniające stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji. Jak wskazano decyzja ta skierowana została do osoby nieżyjącej, która w chwili jej wydawania nie miała już przymiotu strony, co stanowi rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 kpa. Jak zaznaczył Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 22 stycznia 2014 r., sygn. akt I OSK 708/12, co już wielokrotnie podkreślano w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, wydanie rozstrzygnięcia w stosunku do osoby zmarłej oznacza, że jest ono obarczone wadą nieważności i powinno być usunięte z obrotu prawnego, aby nie wywoływało skutków prawnych. Nie ma przy tym znaczenia, czy organ prowadząc postępowanie wiedział, że osoba będąca dotychczas stroną postępowania nie żyje, czy też takiej wiedzy nie posiadał. Organ powinien w sposób prawidłowy, na każdym etapie postępowania mieć aktualną wiedzę na temat kręgu podmiotów mających interes prawny w danym postępowaniu (art. 61 § 4 kpa w związku z art. 10 § 1 kpa).
Mając zaś na uwadze, że zaskarżona decyzja podlega wyeliminowaniu z obrotu prawnego ze wskazanej wyżej przyczyny, Sąd nie badał jej merytorycznie pod względem zgodności z prawem.
Rozpoznając ponownie sprawę organ weźmie pod uwagę wskazane wyżej kwestie i ustali, w oparciu o prawomocne postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku lub akt poświadczenia dziedziczenia, właściwe strony postępowania, do których należy kierować podjęte w sprawie rozstrzygnięcia.
W tej sytuacji Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 i art. 200 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.